Bir sahne, iki sürüm
Karakterler hissettiklerini açıkça söylüyor; seyirciye yapacak iş kalmıyor. Aynı baba ile kız, aynı mutfak, aynı mesele. İlk taslakta söylenen her şey, yeniden yazımda bir kombiye, bir bardak çaya ve bir koltuk seçimine taşınıyor.
İÇ. ŞÜKRÜ’NÜN EVİ, MUTFAK — GECE
SEVGİ
Baba, seni yalnız bırakmaktan korkuyorum. Annem öldüğünden beri burada tek başınasın ve ben İstanbul’da her gece seni düşünüyorum.
ŞÜKRÜ
Ben de yalnız kalmaktan korkuyorum ama gururum yüzünden sana söyleyemiyorum.
SEVGİ
Gel benimle İstanbul’a. Orada sana bakarım.
ŞÜKRÜ
Hayır. Buradan ayrılırsam hayatımın anlamını kaybederim.
İÇ. ŞÜKRÜ’NÜN EVİ, MUTFAK — GECE
Sevgi tezgâhta bulaşık yıkıyor. Şükrü masada, önünde çay. Kombi bir kez tıkırdıyor, susuyor.
SEVGİ
Kombinin basıncı düşmüş.
ŞÜKRÜ
Kışa kadar gider.
SEVGİ
Geçen kış da öyle demiştin. Hacer abla söyledi, üç gün soğukta oturmuşsun.
ŞÜKRÜ
Hacer abla her şeyi söyler.
SEVGİ
Bizim apartmanda kalorifer var. Merkezî.
Şükrü çayını karıştırıyor. Şeker atmadı.
ŞÜKRÜ
Yarın son sefer. Altıda kalkacağım.
SEVGİ
(bardağı bırakarak)
Ben de geleyim mi?
ŞÜKRÜ
Arkaya otur. Öne Nazmi binecek.
- İlk taslakta iki karakter de duygusunu adıyla söylüyor. “Korkuyorum”, “gururum yüzünden” gibi ifadeler oyuncuya da seyirciye de bulacak bir şey bırakmıyor.
- Yeniden yazımda asıl mesele, babayı İstanbul’a götürmek, hiç adlandırılmıyor. Kombi, kalorifer ve “son sefer” onun yerine konuşuluyor.
- Şükrü’nün korkusu bir cümleyle değil, şeker atılmadan karıştırılan çayla görünüyor: eli bir şey yapıyor, aklı başka yerde.
- Son replik hem kabul hem ret: kızını yanına alıyor ama öne değil, arkaya. Sahne bir karar vermeden bir ilişkiyi tarif ediyor.
Her repliğe sorulacak yedi soru
Bunlar kural değil, bir taslağı okurken sorulacak sorular. Her birini bilerek çiğneyen iyi sahneler var: duygusunu adıyla söyleyen bir karakter, bazen sahnenin tek dürüst anıdır. Soru, çiğnemenin bilerek yapılıp yapılmadığıdır.
1. Bu replikle karakter karşısındakinden ne istiyor?
Cevabı yoksa replik bir istek değil, bir bilgi ya da süs. Bir şey istemeyen replik sahneyi yürütmez.
Modül 4 · Her Replik Bir İstektir2. Bunu yalnız bu karakter mi böyle söyler?
Adı kapatınca başka bir karakterin ağzına da oturuyorsa ses henüz kurulmamış.
Modül 9 · Sesin Bileşenleri3. Söylediği, düşündüğünün aynısı mı?
Aynısıysa bir nedeni olmalı: öfke, çaresizlik, sahnenin tek açık anı. Nedeni yoksa alt metin kaybolmuş olabilir.
Modül 7 · Söylenmeyen4. Seyirci bunu zaten biliyor mu, görüntü zaten gösteriyor mu?
Görüleni ya da bilineni tekrar eden replik, sahnenin taşıdığı yükü azaltır.
Modül 11 · Açıklama5. Bu replikten sonra sahnede bir şey değişiyor mu?
Güç, bilgi ya da ilişki. Hiçbiri kımıldamıyorsa replik kesilebilir.
Modül 5 · Güç ve Statü6. Sesli okununca takılıyor mu?
Göz, kulağın yakaladığı nefes sorununu, söylenemeyen ünsüz kümesini ve gereksiz tekrarı kaçırır.
Başlangıç · Diyaloğa Hazırlık7. Repliğin en güçlü kelimesi sonda mı?
Kulakta kalan, söylenen son kelimedir. Repliğin ağırlığı ortada kalırsa ardından gelen sözler onu yutar.
Modül 13 · Ritim
Sık görülen kusurlar
Bir taslağı okuyanların en sık not ettiği sekiz belirti. Her birinin yanında denenecek ilk iş, onu işleyen modül ve varsa önce ile sonrası yan yana gösteren vaka.
Burnunun ucunda (on-the-nose)
Karakterler ne hissettiklerini adıyla söylüyor: “korkuyorum”, “sana kızgınım”.
Dene: Duyguyu bir nesneye, bir davranışa ya da başka bir konuya taşı.
“Bildiğin gibi”
İki karakter ikisinin de bildiğini seyirci için birbirine anlatıyor.
Dene: Bilgiyi bilmeyen birine ver ya da bir kavganın silahı yap.
Tek ses
Bütün karakterler yazarın kelimeleriyle, aynı uzunlukta konuşuyor.
Dene: Her karakter için dünyayı neyle ölçtüğünü yaz ve isim kapatma testini dene.
Yerinde sayan istek
Karakter aynı şeyi aynı yoldan tekrar tekrar istiyor.
Dene: Her retten sonra taktiği değiştir: övgü, pazarlık, tehdit, hatıra.
Düz güç
Herkes kibar; sahnenin başında ve sonunda güç aynı yerde.
Dene: Girişte ve çıkışta kimin elinin üstte olduğunu yaz; dengeyi döndüren tek bilgiyi ekle.
Hal hatırla açılan sahne
Sahne “merhaba, nasılsın, otur” ile başlıyor; asıl konuşma ikinci sayfada.
Dene: Konuşmanın ortasından gir; selamı ve hazırlığı kes.
Açıklanan espri
Bir karakter durumun neden komik olduğunu söylüyor.
Dene: Yorum repliğini sil, vuruş kelimesini cümlenin sonuna taşı.
Kimsenin dinlemediği konuşma
Uzun bir replik dinleyenin hiçbir tepkisi olmadan akıyor.
Dene: Dinleyeni üç kez araya sok: düzeltme, ekleme, itiraz.
Örnek atölyesi
12 vaka. Her biri bir ilk taslak, onun yeniden yazımı, aradaki farkın okunuşu ve kendi sahnende deneyeceğin bir iş. Sahnelerin hepsi bu akademi için yazıldı; hiçbiri bir film ya da diziden alıntı değil.
Son Sefer
Duygusunu adıyla söyleyen sahne
Karakterler hissettiklerini açıkça söylüyor; seyirciye yapacak iş kalmıyor.
Kalem Odası
“Bildiğin gibi” açıklaması
İki karakter ikisinin de bildiği bilgiyi seyirci için birbirine anlatıyor.
Son Sefer
Herkes aynı konuşuyor
Üç karakter aynı bilgiyi aynı kelimelerle söylüyor; adlar kapatılınca kim olduğu anlaşılmıyor.
Son Sefer
Aynı taktiği tekrarlayan istek
Karakter istediğini dört kez aynı yoldan istiyor; sahne yerinde sayıyor.
Kalem Odası
Kimin elinde olduğu belli olmayan sahne
Nezaket bütün güç farkını düzleştiriyor; kimse kazanmıyor, kimse kaybetmiyor.
Son Sefer
Cevabı açıklayan karakter
Karakter sorulan soruya cevap veriyor ve nedenini de anlatıyor; söylenmeyen hiçbir şey kalmıyor.
Son Sefer
Asıl meseleyle açılan kavga
Kavga doğrudan gerçek konuyla başlıyor ve iki replikte tükeniyor.
Kalem Odası
Esprisini açıklayan komedi
Karakter durumun neden komik olduğunu söylüyor; seyircinin güleceği an kalmıyor.
Son Sefer
Kimsenin dinlemediği konuşma
Uzun bir konuşma dinleyenin hiçbir tepkisi olmadan akıyor; bir tören metnine dönüşüyor.
Kalem Odası
Asıl sorusunu üçüncü satırda soran replik
Panik uzun cümlelere yayılmış; seyirci meselenin ne olduğunu ancak sonda anlıyor.
Son Sefer
İki tarafı da duyulan telefon
Telefonun öbür ucundaki ses her bilgiyi bir soruyla çağırıyor; telefon bir açıklama makinesine dönüşüyor.
Kalem Odası
Doğru ama anlaşılmayan jargon
Meslek dili doğru kullanılıyor ama karşıdaki karakter de seyirci de anlamıyor; “anladım” cevabı bir yalan.
Program
Seviye 0 · Tümü yayında
Kulak
Konuşmayı dinlemeye, diyaloğu sayfada dizmeye ve sesli okumaya başlamak.
BaşlangıçDiyaloğa HazırlıkTümü yayında
Seviye 1 · Tümü yayında
Konuşmanın Malzemesi
Gerçek konuşmanın nasıl işlediğini ve Türkçenin konuşma dilini tanıyıp sahneye çevirmek.
Modül 1Gerçek Konuşma Nasıl İşler?Tümü yayında
Modül 2Türkçenin Konuşma DiliTümü yayında
Modül 3Konuşmadan DiyaloğaTümü yayında
Seviye 2 · Tümü yayında
İstek, Güç, Çatışma
Her repliği bir istek, her sahneyi bir güç alışverişi olarak yazmak.
Modül 4Her Replik Bir İstektirTümü yayında
Modül 5Güç ve StatüTümü yayında
Modül 6Çatışmalı DiyalogTümü yayında
Seviye 3 · Tümü yayında
Alt Metin
Söylenmeyeni yazmak: alt metin, sessizlik ve davranış.
Modül 7SöylenmeyenTümü yayında
Modül 8Sessizlik ve DavranışTümü yayında
Seviye 4 · Tümü yayında
Karakter Sesi
Her karakteri yalnız kendisinin söyleyebileceği biçimde konuşturmak.
Modül 9Sesin BileşenleriTümü yayında
Modül 10Sesleri Ayırmak ve KorumakTümü yayında
Seviye 5 · Tümü yayında
Bilgi
Seyircinin bilmesi gerekeni sahneyi durdurmadan vermek; geçmişi, sırrı ve yalanı yazmak.
Modül 11AçıklamaTümü yayında
Modül 12Geçmiş, Sır ve YalanTümü yayında
Seviye 6 · Tümü yayında
Ritim ve Sahne
Diyaloğun temposunu ve sahne içindeki yerini yönetmek.
Modül 13RitimTümü yayında
Modül 14Sahnenin İçinde DiyalogTümü yayında
Seviye 7 · Tümü yayında
Sahne Türleri
İkna, yakınlık ve monolog sahnelerini kendi kurallarıyla yazmak.
Modül 15İkna, Pazarlık, SorguTümü yayında
Modül 16Yakınlık SahneleriTümü yayında
Modül 17Monolog ve Kamusal KonuşmaTümü yayında
Seviye 8 · Tümü yayında
Tür ve Biçim
Komediden oyuna, diziden reklama: diyaloğun türe ve biçime göre değişmesi.
Modül 18Komedi DiyaloğuTümü yayında
Modül 19Türe Göre DiyalogTümü yayında
Modül 20Dizide DiyalogTümü yayında
Modül 21Başka BiçimlerTümü yayında
Seviye 9 · Tümü yayında
Dil ve Uyarlama
Birden fazla dilin, çevirinin ve romanın diyaloğa getirdiği sorunlar.
Modül 22Çok Dilli Sahne ve UyarlamaTümü yayında
Seviye 10 · Tümü yayında
Revizyon ve Bitirme
Diyaloğu turlarla düzeltmek, oyuncuya ve sete hazırlamak, dosyayı tamamlamak.
Modül 23Diyalog RevizyonuTümü yayında
Modül 24Oyuncu, Set ve SeslendirmeTümü yayında
Modül 25BitirmeTümü yayında
İki yapım, sekiz ses
Akademi boyunca iki kurgusal yapım döner. Biri az konuşan bir taşra filmi, öteki laf kalabalığı bir işyeri dizisi. Aynı teknik ikisinde farklı sonuç verir.
Son Sefer · Uzun metraj film
Rize’de kırk yıllık dolmuş şoförü Şükrü Usta hattın son seferine çıkar. İstanbul’dan gelen kızı onu yanına almak, yanında yetişen genç şoför hattın plakasını devralmak ister; Şükrü ikisine de bir şey söylemez.
Şükrü Usta
63, dolmuş şoförü. Karısını iki yıl önce kaybetti; tek başına yaşıyor.
Ses: Kısa cümle. Duygu sorulunca arabadan, yoldan, havadan konuşur. Emir kipini sever. Susması cevaptır.
Sevgi
34, Şükrü’nün kızı. İstanbul’da avukat; annesi hastayken yanında olamadı.
Ses: Gerekçeli, uzun cümle. Saati, tarihi, sözleşmeyi bilir. Baskı altında hukuk diline kaçar.
Kerem
22, Şükrü’nün yanında yetişen şoför. Hattın plakasını almak istiyor, parası yok.
Ses: Hızlı, şakacı. Her cümlesi “abi” ile başlar. Zor soruyu esprisiyle savuşturur, yarım bırakır.
Nazmi
60, durak kahvesinin sahibi, Şükrü’nün kırk yıllık arkadaşı.
Ses: Lafı dolandırır, atasözüyle başlar, tören sever. Başkasının yerine hatırlar.
Kalem Odası · Dizi
Bursa adliyesinde bir hukuk mahkemesinin kalemi. Yirmi beş yıllık yazı işleri müdürü, ilk gününü yaşayan bir zabıt kâtibi, herkesi tanıyan bir mübaşir ve kapıdan hiç eksik olmayan avukatlar, davacılar, davalılar.
Meral Hanım
52, yazı işleri müdürü. Yirmi beş yıldır aynı mahkemede.
Ses: Kuru mizah. Dosyayı numarasıyla, insanı davasıyla hatırlar. Başını kaldırmadan konuşur; kaldırdığında iş ciddidir.
Ozan
26, zabıt kâtibi, ilk haftası. Sınavı yeni kazandı.
Ses: Fazla açıklar, özür diler, “yani” der. Terimleri yeni öğrendiği için herkese çevirir.
Cemil Efendi
58, mübaşir. Adliyenin her koridorunu ve her dedikodusunu bilir.
Ses: Yüksek sesle ad okur, her şeyi bir prosedürle çözmeye çalışır. Saçmalığı ciddiyetle karşılar.
Tuna Bey
40, avukat. Her gün üç adliyede dört duruşması var.
Ses: Telefonla konuşurken içeri girer. Dosya numarasıyla selam verir. “Acele” kelimesini her cümleye koyar.
Öğrenme yolları
Program baştan sona sırayla okunmak için yazıldı. Bir niyetle başlamak istersen bu yollar hangi modüllerin yeteceğini söyler.
Senaryom var, diyaloğum düz · 10 modül · 69 ders
Yapısı oturmuş ama karakterleri aynı konuşan, her şeyi açıkça söyleyen bir taslağı olanlar.
Dizi yazıyorum · 11 modül · 80 ders
Yazarlar odasında ya da tek başına uzun soluklu dizi yazanlar.
Komedi yazıyorum · 9 modül · 62 ders
Durum komedisi, komedi filmi ya da skeç yazanlar.
Oyuncuyum ya da yönetmenim · 9 modül · 59 ders
Diyaloğu yazmayan ama okuyan, söyleyen ve sahneleyenler.
Senaryo Akademisi ile ilişkisi
Senaryo Akademisi diyaloğu bütün bir senaryo programının bir durağı olarak işler: temeller, ileri teknikler, alt metin ve monolog. Bu akademi aynı konuları ayrı bir uzmanlık olarak derinleştirir ve oranın değinmediği zemini ekler: gerçek konuşmanın yapısı, Türkçenin hitap ve nezaket dili, ses haritası, türe ve biçime göre diyalog, çok dilli sahne, set ve seslendirme. Örtüşen her ders Senaryo’daki karşılığını modül sayfasında adıyla gösterir.
Senaryo Akademisi