İçeriğe geç

Diyalog Akademisi

Karakterler ne söylüyor, ne istiyor?

Diyalog, senaryonun en çok okunan ve en çok not alan katmanı. Bu akademi onu ayrı bir uzmanlık olarak işler: gerçek konuşmanın nasıl işlediğinden başlar, isteği, gücü, alt metni, karakter sesini, bilgiyi ve ritmi tek tek ele alır; komediden diziye, oyundan sesli dramaya biçimden biçime geçer. Her teknik bir ilk taslak ve onun yeniden yazımıyla gösterilir.

ders yayında
165
seviye
11
modül
26
ders programda
165
örnek vaka
12

Bir sahne, iki sürüm

Karakterler hissettiklerini açıkça söylüyor; seyirciye yapacak iş kalmıyor. Aynı baba ile kız, aynı mutfak, aynı mesele. İlk taslakta söylenen her şey, yeniden yazımda bir kombiye, bir bardak çaya ve bir koltuk seçimine taşınıyor.

İlk taslak

İÇ. ŞÜKRÜ’NÜN EVİ, MUTFAK — GECE

SEVGİ

Baba, seni yalnız bırakmaktan korkuyorum. Annem öldüğünden beri burada tek başınasın ve ben İstanbul’da her gece seni düşünüyorum.

ŞÜKRÜ

Ben de yalnız kalmaktan korkuyorum ama gururum yüzünden sana söyleyemiyorum.

SEVGİ

Gel benimle İstanbul’a. Orada sana bakarım.

ŞÜKRÜ

Hayır. Buradan ayrılırsam hayatımın anlamını kaybederim.

Yeniden yazım

İÇ. ŞÜKRÜ’NÜN EVİ, MUTFAK — GECE

Sevgi tezgâhta bulaşık yıkıyor. Şükrü masada, önünde çay. Kombi bir kez tıkırdıyor, susuyor.

SEVGİ

Kombinin basıncı düşmüş.

ŞÜKRÜ

Kışa kadar gider.

SEVGİ

Geçen kış da öyle demiştin. Hacer abla söyledi, üç gün soğukta oturmuşsun.

ŞÜKRÜ

Hacer abla her şeyi söyler.

SEVGİ

Bizim apartmanda kalorifer var. Merkezî.

Şükrü çayını karıştırıyor. Şeker atmadı.

ŞÜKRÜ

Yarın son sefer. Altıda kalkacağım.

SEVGİ

(bardağı bırakarak)

Ben de geleyim mi?

ŞÜKRÜ

Arkaya otur. Öne Nazmi binecek.

  • İlk taslakta iki karakter de duygusunu adıyla söylüyor. “Korkuyorum”, “gururum yüzünden” gibi ifadeler oyuncuya da seyirciye de bulacak bir şey bırakmıyor.
  • Yeniden yazımda asıl mesele, babayı İstanbul’a götürmek, hiç adlandırılmıyor. Kombi, kalorifer ve “son sefer” onun yerine konuşuluyor.
  • Şükrü’nün korkusu bir cümleyle değil, şeker atılmadan karıştırılan çayla görünüyor: eli bir şey yapıyor, aklı başka yerde.
  • Son replik hem kabul hem ret: kızını yanına alıyor ama öne değil, arkaya. Sahne bir karar vermeden bir ilişkiyi tarif ediyor.

Her repliğe sorulacak yedi soru

Bunlar kural değil, bir taslağı okurken sorulacak sorular. Her birini bilerek çiğneyen iyi sahneler var: duygusunu adıyla söyleyen bir karakter, bazen sahnenin tek dürüst anıdır. Soru, çiğnemenin bilerek yapılıp yapılmadığıdır.

  1. 1. Bu replikle karakter karşısındakinden ne istiyor?

    Cevabı yoksa replik bir istek değil, bir bilgi ya da süs. Bir şey istemeyen replik sahneyi yürütmez.

    Modül 4 · Her Replik Bir İstektir
  2. 2. Bunu yalnız bu karakter mi böyle söyler?

    Adı kapatınca başka bir karakterin ağzına da oturuyorsa ses henüz kurulmamış.

    Modül 9 · Sesin Bileşenleri
  3. 3. Söylediği, düşündüğünün aynısı mı?

    Aynısıysa bir nedeni olmalı: öfke, çaresizlik, sahnenin tek açık anı. Nedeni yoksa alt metin kaybolmuş olabilir.

    Modül 7 · Söylenmeyen
  4. 4. Seyirci bunu zaten biliyor mu, görüntü zaten gösteriyor mu?

    Görüleni ya da bilineni tekrar eden replik, sahnenin taşıdığı yükü azaltır.

    Modül 11 · Açıklama
  5. 5. Bu replikten sonra sahnede bir şey değişiyor mu?

    Güç, bilgi ya da ilişki. Hiçbiri kımıldamıyorsa replik kesilebilir.

    Modül 5 · Güç ve Statü
  6. 6. Sesli okununca takılıyor mu?

    Göz, kulağın yakaladığı nefes sorununu, söylenemeyen ünsüz kümesini ve gereksiz tekrarı kaçırır.

    Başlangıç · Diyaloğa Hazırlık
  7. 7. Repliğin en güçlü kelimesi sonda mı?

    Kulakta kalan, söylenen son kelimedir. Repliğin ağırlığı ortada kalırsa ardından gelen sözler onu yutar.

    Modül 13 · Ritim

Sık görülen kusurlar

Bir taslağı okuyanların en sık not ettiği sekiz belirti. Her birinin yanında denenecek ilk iş, onu işleyen modül ve varsa önce ile sonrası yan yana gösteren vaka.

  • Burnunun ucunda (on-the-nose)

    Karakterler ne hissettiklerini adıyla söylüyor: “korkuyorum”, “sana kızgınım”.

    Dene: Duyguyu bir nesneye, bir davranışa ya da başka bir konuya taşı.

    SöylenmeyenVakayı aç

  • “Bildiğin gibi”

    İki karakter ikisinin de bildiğini seyirci için birbirine anlatıyor.

    Dene: Bilgiyi bilmeyen birine ver ya da bir kavganın silahı yap.

    AçıklamaVakayı aç

  • Tek ses

    Bütün karakterler yazarın kelimeleriyle, aynı uzunlukta konuşuyor.

    Dene: Her karakter için dünyayı neyle ölçtüğünü yaz ve isim kapatma testini dene.

    Sesleri Ayırmak ve KorumakVakayı aç

  • Yerinde sayan istek

    Karakter aynı şeyi aynı yoldan tekrar tekrar istiyor.

    Dene: Her retten sonra taktiği değiştir: övgü, pazarlık, tehdit, hatıra.

    Her Replik Bir İstektirVakayı aç

  • Düz güç

    Herkes kibar; sahnenin başında ve sonunda güç aynı yerde.

    Dene: Girişte ve çıkışta kimin elinin üstte olduğunu yaz; dengeyi döndüren tek bilgiyi ekle.

    Güç ve StatüVakayı aç

  • Hal hatırla açılan sahne

    Sahne “merhaba, nasılsın, otur” ile başlıyor; asıl konuşma ikinci sayfada.

    Dene: Konuşmanın ortasından gir; selamı ve hazırlığı kes.

    Sahnenin İçinde Diyalog

  • Açıklanan espri

    Bir karakter durumun neden komik olduğunu söylüyor.

    Dene: Yorum repliğini sil, vuruş kelimesini cümlenin sonuna taşı.

    Komedi DiyaloğuVakayı aç

  • Kimsenin dinlemediği konuşma

    Uzun bir replik dinleyenin hiçbir tepkisi olmadan akıyor.

    Dene: Dinleyeni üç kez araya sok: düzeltme, ekleme, itiraz.

    Monolog ve Kamusal KonuşmaVakayı aç

Örnek atölyesi

12 vaka. Her biri bir ilk taslak, onun yeniden yazımı, aradaki farkın okunuşu ve kendi sahnende deneyeceğin bir iş. Sahnelerin hepsi bu akademi için yazıldı; hiçbiri bir film ya da diziden alıntı değil.

Program

Seviye 0 · Tümü yayında

Kulak

Konuşmayı dinlemeye, diyaloğu sayfada dizmeye ve sesli okumaya başlamak.

  1. BaşlangıçDiyaloğa HazırlıkTümü yayında

Seviye 1 · Tümü yayında

Konuşmanın Malzemesi

Gerçek konuşmanın nasıl işlediğini ve Türkçenin konuşma dilini tanıyıp sahneye çevirmek.

  1. Modül 1Gerçek Konuşma Nasıl İşler?Tümü yayında
  2. Modül 2Türkçenin Konuşma DiliTümü yayında
  3. Modül 3Konuşmadan DiyaloğaTümü yayında

Seviye 2 · Tümü yayında

İstek, Güç, Çatışma

Her repliği bir istek, her sahneyi bir güç alışverişi olarak yazmak.

  1. Modül 4Her Replik Bir İstektirTümü yayında
  2. Modül 5Güç ve StatüTümü yayında
  3. Modül 6Çatışmalı DiyalogTümü yayında

Seviye 3 · Tümü yayında

Alt Metin

Söylenmeyeni yazmak: alt metin, sessizlik ve davranış.

  1. Modül 7SöylenmeyenTümü yayında
  2. Modül 8Sessizlik ve DavranışTümü yayında

Seviye 4 · Tümü yayında

Karakter Sesi

Her karakteri yalnız kendisinin söyleyebileceği biçimde konuşturmak.

  1. Modül 9Sesin BileşenleriTümü yayında
  2. Modül 10Sesleri Ayırmak ve KorumakTümü yayında

Seviye 5 · Tümü yayında

Bilgi

Seyircinin bilmesi gerekeni sahneyi durdurmadan vermek; geçmişi, sırrı ve yalanı yazmak.

  1. Modül 11AçıklamaTümü yayında
  2. Modül 12Geçmiş, Sır ve YalanTümü yayında

Seviye 6 · Tümü yayında

Ritim ve Sahne

Diyaloğun temposunu ve sahne içindeki yerini yönetmek.

  1. Modül 13RitimTümü yayında
  2. Modül 14Sahnenin İçinde DiyalogTümü yayında

Seviye 7 · Tümü yayında

Sahne Türleri

İkna, yakınlık ve monolog sahnelerini kendi kurallarıyla yazmak.

  1. Modül 15İkna, Pazarlık, SorguTümü yayında
  2. Modül 16Yakınlık SahneleriTümü yayında
  3. Modül 17Monolog ve Kamusal KonuşmaTümü yayında

Seviye 8 · Tümü yayında

Tür ve Biçim

Komediden oyuna, diziden reklama: diyaloğun türe ve biçime göre değişmesi.

  1. Modül 18Komedi DiyaloğuTümü yayında
  2. Modül 19Türe Göre DiyalogTümü yayında
  3. Modül 20Dizide DiyalogTümü yayında
  4. Modül 21Başka BiçimlerTümü yayında

Seviye 9 · Tümü yayında

Dil ve Uyarlama

Birden fazla dilin, çevirinin ve romanın diyaloğa getirdiği sorunlar.

  1. Modül 22Çok Dilli Sahne ve UyarlamaTümü yayında

Seviye 10 · Tümü yayında

Revizyon ve Bitirme

Diyaloğu turlarla düzeltmek, oyuncuya ve sete hazırlamak, dosyayı tamamlamak.

  1. Modül 23Diyalog RevizyonuTümü yayında
  2. Modül 24Oyuncu, Set ve SeslendirmeTümü yayında
  3. Modül 25BitirmeTümü yayında

İki yapım, sekiz ses

Akademi boyunca iki kurgusal yapım döner. Biri az konuşan bir taşra filmi, öteki laf kalabalığı bir işyeri dizisi. Aynı teknik ikisinde farklı sonuç verir.

Son Sefer · Uzun metraj film

Rize’de kırk yıllık dolmuş şoförü Şükrü Usta hattın son seferine çıkar. İstanbul’dan gelen kızı onu yanına almak, yanında yetişen genç şoför hattın plakasını devralmak ister; Şükrü ikisine de bir şey söylemez.

  • Şükrü Usta

    63, dolmuş şoförü. Karısını iki yıl önce kaybetti; tek başına yaşıyor.

    Ses: Kısa cümle. Duygu sorulunca arabadan, yoldan, havadan konuşur. Emir kipini sever. Susması cevaptır.

  • Sevgi

    34, Şükrü’nün kızı. İstanbul’da avukat; annesi hastayken yanında olamadı.

    Ses: Gerekçeli, uzun cümle. Saati, tarihi, sözleşmeyi bilir. Baskı altında hukuk diline kaçar.

  • Kerem

    22, Şükrü’nün yanında yetişen şoför. Hattın plakasını almak istiyor, parası yok.

    Ses: Hızlı, şakacı. Her cümlesi “abi” ile başlar. Zor soruyu esprisiyle savuşturur, yarım bırakır.

  • Nazmi

    60, durak kahvesinin sahibi, Şükrü’nün kırk yıllık arkadaşı.

    Ses: Lafı dolandırır, atasözüyle başlar, tören sever. Başkasının yerine hatırlar.

Kalem Odası · Dizi

Bursa adliyesinde bir hukuk mahkemesinin kalemi. Yirmi beş yıllık yazı işleri müdürü, ilk gününü yaşayan bir zabıt kâtibi, herkesi tanıyan bir mübaşir ve kapıdan hiç eksik olmayan avukatlar, davacılar, davalılar.

  • Meral Hanım

    52, yazı işleri müdürü. Yirmi beş yıldır aynı mahkemede.

    Ses: Kuru mizah. Dosyayı numarasıyla, insanı davasıyla hatırlar. Başını kaldırmadan konuşur; kaldırdığında iş ciddidir.

  • Ozan

    26, zabıt kâtibi, ilk haftası. Sınavı yeni kazandı.

    Ses: Fazla açıklar, özür diler, “yani” der. Terimleri yeni öğrendiği için herkese çevirir.

  • Cemil Efendi

    58, mübaşir. Adliyenin her koridorunu ve her dedikodusunu bilir.

    Ses: Yüksek sesle ad okur, her şeyi bir prosedürle çözmeye çalışır. Saçmalığı ciddiyetle karşılar.

  • Tuna Bey

    40, avukat. Her gün üç adliyede dört duruşması var.

    Ses: Telefonla konuşurken içeri girer. Dosya numarasıyla selam verir. “Acele” kelimesini her cümleye koyar.

Öğrenme yolları

Program baştan sona sırayla okunmak için yazıldı. Bir niyetle başlamak istersen bu yollar hangi modüllerin yeteceğini söyler.

  • Senaryom var, diyaloğum düz · 10 modül · 69 ders

    Yapısı oturmuş ama karakterleri aynı konuşan, her şeyi açıkça söyleyen bir taslağı olanlar.

  • Dizi yazıyorum · 11 modül · 80 ders

    Yazarlar odasında ya da tek başına uzun soluklu dizi yazanlar.

  • Komedi yazıyorum · 9 modül · 62 ders

    Durum komedisi, komedi filmi ya da skeç yazanlar.

  • Oyuncuyum ya da yönetmenim · 9 modül · 59 ders

    Diyaloğu yazmayan ama okuyan, söyleyen ve sahneleyenler.

Senaryo Akademisi ile ilişkisi

Senaryo Akademisi diyaloğu bütün bir senaryo programının bir durağı olarak işler: temeller, ileri teknikler, alt metin ve monolog. Bu akademi aynı konuları ayrı bir uzmanlık olarak derinleştirir ve oranın değinmediği zemini ekler: gerçek konuşmanın yapısı, Türkçenin hitap ve nezaket dili, ses haritası, türe ve biçime göre diyalog, çok dilli sahne, set ve seslendirme. Örtüşen her ders Senaryo’daki karşılığını modül sayfasında adıyla gösterir.

Senaryo Akademisi