Masa okuması

Açılış

Bir mahalle derneğinde gönüllüler bir yılbaşı gösterisi hazırlıyor. Metni yazan emekli öğretmen, ilk provada herkesi bir masanın etrafına topluyor ve metni sesli okutmak istiyor. Okuma başlıyor. Öğretmen metnin her satırını ezbere biliyor; ama okuyanların ağzından duyduğunda başka bir şey duyuyor. Bir espri hiç güldürmüyor. Bir başka satırda, hiç beklemediği bir yerde, herkes kahkahayı basıyor. Bir sahnenin ortasında okuyanlardan biri esniyor. Bir başkası, bir repliği okurken kendiliğinden bir kelime ekliyor ve cümle birden daha iyi oluyor. Öğretmen elindeki kalemle kâğıdın kenarına durmadan bir şeyler yazıyor.

O masada öğretmen kendi metnini ilk kez duydu. Kendi kafasındaki sesle değil, başkalarının sesiyle. Ve bu sesler ona metninin nerede çalıştığını, nerede çalışmadığını söyledi.

Önceki derslerde revizyonu yazarın kendi masasında yaptık: turlar, kesimler, kelime cilası. Bu ders revizyonu başkalarına açıyor. Bir masa okuması, yazarın metnini dışarıdan duymasının en güçlü yoludur; ama yalnızca nasıl düzenleneceğini, nasıl dinleneceğini ve neyin not edileceğini bilirsen.

Tek fikir

Masa okumasında yazarın işi okumak değil, dinlemektir. Oyuncular metni sesli okur; yazar susar ve not alır: nerede takıldılar, nerede güldüler, nerede sustular, nerede dikkat dağıldı, nerede metne bir şey eklediler. Bu notlar, yazarın kendi kafasında asla duyamayacağı şeylerdir.

Kavram

Sıfırıncı modülde soğuk okumayı gördük: metni daha önce görmemiş birinin hazırlıksız okuması. Masa okuması bunun daha düzenli bir biçimidir. Bir metin tamamlandığında ya da büyük bir revizyondan geçtiğinde, okuyucular bir masa etrafında toplanır ve metni sesli okur. Bu, metnin ilk kez gerçek seslerle duyulduğu andır.

Bir masa okumasını düzenlemenin birkaç kuralı vardır. Okuyucular metni önceden görmeyebilir; soğuk okuma, metnin kendi başına neyi söylediğini daha dürüst gösterir. Rolleri dağıtırken bir okuyucuya birden çok küçük rol verilebilir, ama ana karakterler ayrı seslerden duyulmalıdır. Eylem satırlarını okumak için ayrı biri seçilir; yazar bu işi kendisi yapmamalıdır, çünkü onun işi dinlemektir.

Okuma sırasında yazar susar. Bu, masa okumasının en zor kuralıdır. Yazar bir okuyucunun bir repliği yanlış okuduğunu duyduğunda araya girmek ister; bir espri güldürmediğinde açıklamak ister. Ama yazarın her müdahalesi, öğrenebileceği bir şeyi siler. Bir okuyucu bir repliği yanlış okuyorsa, bu, repliğin yazıldığı gibi okunamadığını gösterir. Bir espri güldürmüyorsa, bu bir bilgidir.

Yazarın notları belirli şeylere bakmalıdır. Birincisi takılmalardır: bir okuyucunun dili nerede dolandı, nerede bir kelimeyi yanlış okudu, nerede nefessiz kaldı? Bunlar bir önceki dersin kelime cilasına geri döner. İkincisi tepkilerdir: masa nerede güldü, nerede sustu, nerede biri iç çekti? Bunlar metnin nerede işlediğini gösterir. Üçüncüsü dikkat kayıplarıdır: okuyucular nerede telefonlarına baktı, nerede esnedi, nerede okuma hızlandı? Bunlar ritmin bozulduğu, sahnenin uzadığı yerlerdir.

Dördüncüsü eklemelerdir ve en değerli notlar çoğu zaman bunlardır. Bir okuyucu bir repliği okurken kendiliğinden bir kelime ekler, bir kelimeyi değiştirir ya da bir duraklama yapar. Bu, okuyucunun karakteri yazarın yazdığından daha doğal bulduğu bir yolu gösterebilir. Yazar her eklemeyi kabul etmez, ama her birini not eder.

Okumadan sonra bir konuşma yapılabilir, ama yazar burada da dikkatli olmalıdır. Okuyucuların görüşleri değerlidir; ama bir sonraki derste göreceğimiz gibi, bir notun altındaki sorunu bulmak, notun kendisinden daha önemlidir. Yazar okumadan sonra savunmaya geçmez, açıklama yapmaz; yalnızca sorar ve dinler.

Okuyucuların kim olduğu da önemlidir. Profesyonel oyuncular bir repliği kurtarabilir; zayıf bir satırı iyi bir tonla taşıyabilir ve yazar sorunu duymayabilir. Oyuncu olmayan okuyucular ise metni olduğu gibi okur; bir replik zayıfsa zayıf duyulur. Bu yüzden ilk masa okumaları için oyuncu olmayan dürüst okuyucular, sonraki okumalar için oyuncular daha yararlı olabilir.

Son olarak, okumanın hemen ardından metne dokunma. Notları bir gün beklet. Masada duyduğun her şey o an çok önemli gelir; bir gün sonra, hangilerinin gerçekten önemli olduğu daha net görünür.

Sahnede

Bu ders için bir düşünce deneyi yapalım; olanlar kanona yazılmaz. Diyelim ki bu seri bir diziye dönüştü ve oyuncular, yirminci modüldeki çay sahnesini ilk masa okumasında okuyor. Replikler karakterlerin adıyla yazılı; eylem satırları okumanın sırasında olanları anlatıyor.

İki sürüm

Aynı okumanın yazarın araya girdiği hâli.

İlk taslak

Ekranda

Yaygın hatalar

Kendi sahnende

Özet

1. Masa okumasında yazarın işi dinlemektir, okumak ya da açıklamak değil.
2. Yazar dört şeyi not eder: takılmalar, tepkiler, dikkat kayıpları, eklemeler.
3. Bir okuyucunun yanlış okuması çoğu zaman repliğin sorununu gösterir.
4. Okuyucuların eklemeleri en değerli notlar olabilir; kabul edilmeden önce sorgulanır.
5. Notlar bir gün bekletilir, sonra karar verilir.

Kendini sına

1. Tuna'yı okuyan oyuncunun «acaba»yı atlayıp geri dönmesi yazara ne söylüyor?
2. «Bila tebliğ»deki kıkırdama neden değerli bir not?
3. Yazar «Hatta iki şeker» eklemesine neden bir soru işareti koyuyor?

Yanıtlar

1. Tuna'nın repliğinde yumuşatmaların fazla yoğun olabileceğini: «şey», «acaba», «belki», «tabii» tek bir repliğe sığmıyor. Bir sonraki turda bunlardan biri çıkarılabilir.
2. Çünkü yazar bunu bir espri olarak yazmamıştı. Ozan'ın kuru hukuki dili, Tuna'nın yumuşatmalarının ardından komik duyuldu. Bu, yazarın kendi kafasında asla duyamayacağı bir şeydi.
3. Çünkü ekleme komik ve masa güldü; ama Tuna'nın bu anda bir şaka yapması sahnenin dönüşünü, Meral'in davetini hafifletebilir. Yazar notu kaybetmiyor, ama kararı bir gün sonraya bırakıyor.

Sonraki derse köprü

Masa okumasından sonra okuyucular yazara bir şeyler söyleyecek: «Bu sahne uzun», «Tuna fazla çekingen», «Son daha güçlü olabilir». Bir sonraki ders bu notları ele alıyor: not almak ve vermek, bir notun altındaki asıl sorunu bulmak.