Ritim için kısaltma

Görev

Bu atölyede bir sahneye makasla gireceksin: diyaloğunun yaklaşık üçte birini atacak, söylediği ve söylemediği hiçbir şeyi kaybetmeyecek ve attığın her parçanın gerekçesini yazacaksın.

Yüzde otuz keyfi bir sayı değil, bir zorlama. Yüzde on kısaltmak kolaydır; birkaç gereksiz kelime, bir iki dolgu, bir tekrar gider ve sahne neredeyse aynı kalır. Yüzde otuz ise seni sahnenin iskeletine indirir. Hangi repliklerin taşıyıcı, hangilerinin süs olduğunu ancak bu kadar kestiğinde görürsün.

Çalışma dört adımda ilerliyor.

Birinci adım: ölçüm. Sahnenin diyalog kelimelerini say; eylem satırlarını ayrıca say. Hedefin, toplamın yüzde yetmişi.

İkinci adım: anlam listesi. Sahnenin seyirciye vermesi gereken her şeyi madde madde yaz: hangi bilgi, hangi duygu, hangi dönüm noktası, hangi son kelime. Bu liste kesimlerin sınırıdır. Kestiğin hiçbir şey bu listeden bir maddeyi silmemeli.

Üçüncü adım: kesim. Kesimleri türlerine göre yap. Bu modülde ve önceki modüllerde gördüğümüz zayıflıkların her biri bir kesim türüdür: karakterin bildiğini anlatan replik, duyguyu adlandıran cümle, son kelimeden sonra gelen kuyruk, aynı şeyi iki kez söyleyen tekrar, bir eylem satırının zaten gösterdiğini söyleyen replik, uzun bir cümlenin içindeki gereksiz ara söz. Her kesimin yanına türünü ve gerekçesini yaz.

Dördüncü adım: ritim denetimi. Kısaltılmış sahneyi yüksek sesle oku ve iki şeyi kontrol et. Anlam listesindeki her madde hâlâ orada mı? Ve kısaltma sahnenin ritmini nasıl değiştirdi: kısa vuruşlar arttı mı, bir uzun replik öne mi çıktı, son kelimeler yerine oturdu mu?

Bu atölyenin bir tuzağı var: her kısaltma iyi değildir. Bazı kesimler sahneyi hızlandırırken alt metni de götürür; bir duraklamayı, bir yan cümleyi, bir eksik cevabı kesmek, sahnenin söylemediğini de keser. Bu yüzden anlam listesine yalnızca söylenenleri değil, söylenmeyenleri de yaz.

Örnek çözüm

Görevi Son Sefer'le yapalım. Ayın on beşi sabahı, Kerem dolmuşun taksitini getiriyor. Şükrü kahvenin önünde. Geçen ay Kerem bin altı yüz lira eksik getirmişti; bu ay tam.

İlk taslak

Hatayı bul

Bir öğrenci aynı sahneyi kısaltmış, ama hedefin çok ötesine geçmiş ve yanlış yerlerden kesmiş.

Teslim

Rubrik

Kısa sürümünü bu ölçütlerle değerlendir.

1. Oran. Zayıf: kısaltma yüzde yirminin altında ya da yüzde kırkın üstünde. Yeterli: yüzde yirmi beş ile kırk arasında, ama sayılar gösterilmemiş. Güçlü: yüzde otuz ile otuz beş arasında ve sayılar teslimde açıkça gösterilmiş.
2. Anlamın korunması. Zayıf: anlam listesinden bir ya da daha fazla madde kaybolmuş. Yeterli: söylenen bütün maddeler duruyor ama söylenmeyen bir madde, bir duraklama ya da bir eksik cevap kesilmiş. Güçlü: söylenenler de söylenmeyenler de korunmuş.
3. Kesim gerekçeleri. Zayıf: kesimler listelenmemiş ya da gerekçesiz. Yeterli: her kesim listelenmiş ama türü belirtilmemiş. Güçlü: her kesimin türü ve hangi maddeyi koruduğu yazılmış.
4. Ritim. Zayıf: kısa sürüm hâlâ tekdüze ya da replikler kopuk ve anlaşılmaz. Yeterli: kısa sürüm daha hızlı akıyor. Güçlü: kısaltma ritmi bilinçli olarak değiştirmiş; kısa vuruşlar, bir kesinti ya da bir son kelime sahnenin önemli anına oturmuş.
5. Seslerin korunması. Zayıf: kısaltma iki karakteri birbirine benzetmiş. Yeterli: sesler ayırt ediliyor. Güçlü: her karakterin sesi kısa sürümde daha belirgin; dolgu ve alışkanlıklar yalnızca karakterin kendisine aitse kalmış.

Sonraki derse köprü

Kısa sürümdeki ilk kesim bir selamdı: «Abi, günaydın», «Günaydın Kerem». Sahne bir selam olmadan da başlayabildi, hatta daha iyi başladı. Yeni modül bu fikri bir ilkeye çeviriyor ve sahnenin içindeki diyaloğa bakıyor: sahneye geç girmek, selamı ve hazırlığı keserek konuşmanın ortasından başlamak.