Açıklama sahnesini yeniden yazmak

Görev

Bu atölyede elindeki en sıkıcı sahneyi alacaksın: karakterlerin birbirine bir şeyler anlattığı, kimsenin bir şey istemediği, bilginin bir rapor gibi aktığı sahneyi. Onu, iki isteğin çarpıştığı bir sahneye çevireceksin. Bilgiden hiçbir şey eksilmeyecek; değişen, bilginin sahneye giriş biçimi olacak.

Çalışma dört adımda ilerliyor.

Birinci adım: bilgi listesi. Döküm sahnesindeki bütün bilgileri madde madde yaz. Her maddenin yanına iki not düş: seyirci bu bilgiye bu sahnede gerçekten ihtiyaç duyuyor mu, yoksa sonraya kalabilir mi? Sonraya kalabilecek olanları listeden çıkar ve başka bir sahneye ayır. Geriye kalanlar bu sahnenin taşıması gereken bilgilerdir.

İkinci adım: çatışma. Sahnedeki iki karakterin bu sahnede ne istediğini yaz. İstekler birbirine çarpmalı. Bilgiyle doğrudan ilgili olmak zorunda değiller; ama bilgi bu çarpışmanın içinde bir işe yaramalı: biri onu bir silah olarak kullanmalı, biri onu saklamaya çalışmalı, ya da birinin onu söylemesi bir bedele mal olmalı.

Üçüncü adım: yeniden yazım. Sahneyi çatışmayla yeniden kur. Her bilgi parçası bir hamle olarak gelsin: bir savunma, bir saldırı, bir itiraf, bir pazarlık. Hiçbir bilgi kendi başına, bir duyuru gibi söylenmesin. Bildiğin gibi repliklerini, sözlük tanımlarını ve yabancıya yapılan tanıtım turlarını ayıkla.

Dördüncü adım: denetim. Yeniden yazılmış sahneyi bilgi listesiyle karşılaştır. Listedeki her madde sahnede var mı? Varsa hangi replikte ve hangi hamlenin içinde? Bir madde kaybolduysa, ya geri getir ya da onun gerçekten bu sahneye ait olmadığına karar ver.

Bu modülün bütün araçları burada birleşiyor: bilginin ihtiyaç anı, ortak bilginin kısaltılması, silah bilgi, bedelli bilgi, parçalama ve jargonun sonuçla çevirisi. Hepsini aynı anda kullanmak zorunda değilsin; ama sahnende hangisini kullandığını bilmelisin.

Bir uyarı: döküm sahnesini çatışmaya çevirmek, karakterleri bağırtmak demek değildir. Bağıran iki karakter de birbirine liste okuyabilir. Çatışmanın ölçüsü sesin yüksekliği değil, iki isteğin birbirini engellemesidir. En sessiz sahneler bile, biri ötekinden bir şey istediğinde ve öteki onu vermek istemediğinde, bir çatışmadır. Bu atölyenin örneğinde de kimse sesini yükseltmiyor; ama sahnenin her repliği bir hamle. Yeniden yazarken kendine her replik için aynı soruyu sor: bu cümle, söyleyenin istediğine onu bir adım yaklaştırıyor mu, yoksa yalnızca seyirciye bir şey mi anlatıyor?

Örnek çözüm

Görevi Kalem Odası'yla yapalım. Gülsüm Hanım duruşma sabahı Ozan'a evini ve Necdet'in taktığı kilidi sormuştu; Ozan «Öğrenirim» demişti. Ozan, habersiz adrese gittiği gün aldığı numaradan kapıcı Recep'i aramış. Meral'in daha önce ona söylediğini biliyoruz: kâtip tebligat yapmaz, adrese gitmez, işini aşmaz.

Bilgi listesi

1. Ozan kapıcı Recep'i aradı.
2. Ev boş; kiracı eşyalarını götürmüş.
3. Necdet'in kilidi hâlâ kapıda.
4. Anahtar kapıcıya bırakılmamış; kimse içeri giremiyor.
5. Gülsüm bunu sormuştu ve Ozan söz vermişti.

Hepsi bu sahneye ait: seyirci Gülsüm'ün telefonundan beri kilidin sorusunu taşıyor. Çatışma: Ozan Gülsüm'e verdiği sözü tutmak istiyor; Meral kalemin sınırının aşılmamasını istiyor.

İlk taslak

Hatayı bul

Bir öğrenci döküm sahnesini «çatışmaya çevirmek» için iki karakteri kavga ettirmiş. Sonuç aşağıda.

Teslim

Rubrik

Yeniden yazdığın sahneyi bu ölçütlerle değerlendir.

1. Bilgi listesi. Zayıf: liste yok ya da sahnedeki bütün bilgiler olduğu gibi korunmuş. Yeterli: liste var ve bazı maddeler sonraya ayrılmış. Güçlü: her maddenin ihtiyaç anı düşünülmüş ve yalnızca bu sahneye ait olanlar kalmış.
2. Çatışmanın gerçekliği. Zayıf: karakterler kavga ediyor ama ne istedikleri belli değil; sahne bir şikâyet yarışı. Yeterli: iki istek var ve çarpışıyor. Güçlü: istekler net, çarpışma sahneyi bir dönüm noktasına taşıyor ve bilgi bu dönüm noktasında bir işe yarıyor.
3. Bilginin hamleye dönüşmesi. Zayıf: bilgi hâlâ duyuru gibi, sadece daha yüksek sesle söyleniyor. Yeterli: bilginin çoğu bir hamlenin içinde. Güçlü: her bilgi maddesi bir saldırı, savunma, itiraf ya da pazarlık olarak geliyor ve söyleyene bir şeye mal oluyor.
4. Bildiğin gibi temizliği. Zayıf: karakterler hâlâ birbirine bildiklerini anlatıyor. Yeterli: bildiğin gibi replikleri çoğunlukla ayıklanmış. Güçlü: ortak bilgi yalnızca kısa göndermelerle anılıyor, hiçbir replik seyirci için yazılmış gibi duyulmuyor.
5. Bilginin korunması. Zayıf: yeniden yazımda önemli bilgiler kaybolmuş. Yeterli: bütün maddeler sahnede ama bazıları zor fark ediliyor. Güçlü: bütün maddeler sahnede, seyirci her birini alıyor ve sahnenin sonunda bilgi bir karara bağlanıyor.

Sonraki derse köprü

Ozan bugün Recep'i aradı ve bir kilidin hâlâ yerinde olduğunu öğrendi. Ama o kilidi Necdet yıllar önce kendi eliyle taktı; Gülsüm'ün onu sorması bir geçmişi bugüne çağırıyor. Yeni modül geçmişin diyaloğa nasıl girdiğine bakıyor ve ilk adımı atıyor: geçmişi bugüne bağlamak, geçmişin ancak bugün bir şey istendiğinde konuşulduğu sahneyi kurmak.