Animasyon

Açılış

Bir anaokulunda öğretmen çocuklara bir masal okuyor. Kitapta ayının repliği yazılı: «Kim yedi benim balımı?» Öğretmen bu cümleyi her okuyuşunda başka türlü söylüyor. Bir gün kalın ve öfkeli bir sesle, bir gün ağlamaklı, bir gün kendi kendine mırıldanır gibi. Çocuklar her seferinde başka bir ayı görüyor. Kitabın resmi aynı; ayının yüzü değişmiyor. Değişen, sesin içine koyulan şey.

Kitaptaki cümle bir iskeletti; öğretmenin sesi ona kan ve et verdi. Ve çocuklar, resme bakarken, sesin kurduğu ayıyı gördü.

Önceki iki derste kısa film ve reklamı gördük: oyuncunun yüzünün her repliği tamamladığı biçimler. Animasyonda oyuncunun yüzü görünmez. Daha da önemlisi, çoğu animasyonda ses görüntüden önce kaydedilir. Bu ders bu tersine dönmüş sıranın diyaloğa ne yaptığını soruyor.

Tek fikir

Animasyonda diyalog çoğu zaman görüntüden önce kaydedilir ve animatörler karakteri o sese göre çizer. Bu yüzden animasyon diyaloğu oyuncuya geniş bir pay bırakır: kısa, açık uçlu, oynanabilir replikler. Senaryo sesi kısıtlamaz; onun üzerine görüntünün kurulacağı bir zemin hazırlar.

Kavram

Canlı çekimde oyuncu sahnede durur, kamera onu kaydeder ve sesi de görüntüsüyle birlikte gelir. Animasyonda ise bu sıra genellikle tersine döner. Önce seslendirme oyuncusu bir kayıt odasında replikleri söyler; sonra animatörler bu sesi dinleyerek karakteri çizer. Bir duraklama, bir nefes, bir gülme, bir kekeleme; hepsi karakterin yüzüne ve bedenine dönüşür. Bu yüzden animasyonda diyalog yalnızca söylenen sözler değil, karakterin hareketlerinin de kaynağıdır.

Bu sıranın diyalog yazımı için birkaç sonucu vardır. Birincisi, replikler kısa ve oynanabilir olmalıdır. Uzun ve düz bir cümle, oyuncuya bir şey yapma imkânı bırakmaz; animatöre de çizecek bir şey bırakmaz. Kısa ve duygusal olarak açık bir replik ise oyuncunun ona bir tavır koymasına, animatörün de o tavrı bir harekete çevirmesine izin verir.

İkincisi, animasyon senaryoları sözsüz sesleri de yazar. Bir iç çekiş, bir şaşkınlık nidası, bir gülme, bir efor sesi; bunlar canlı çekimde oyuncuya bırakılır, ama animasyonda kayıt sırasında ayrıca istenmelidir, çünkü görüntü onları bekler. Senaryoda bunlar parantez içinde ya da ayrı satırlarda not edilir.

Üçüncüsü, oyuncuya pay bırakmak. Animasyon kayıtlarında oyuncular bir repliği birçok kez, farklı tonlarda söyler; yönetmen en canlı olanı seçer. Bazen oyuncu replikte olmayan bir kelime, bir ses ya da bir şaka ekler ve bu ekleme filmde kalır. Senaryo bu payı bilerek bırakır: tonu dikte etmeyen, ama bir yön gösteren replikler.

Animasyon diyaloğunun bir de karakter tasarımıyla ilişkisi vardır. Animasyon karakterleri çoğu zaman abartılı biçimlerle kurulur: büyük gözler, küçük bedenler, konuşan nesneler ve hayvanlar. Diyalog bu biçimle uyumlu olmalıdır. Bir papağan bir insan gibi konuşabilir, ama onun dünyaya bakışı bir papağanınki olmalıdır: kafes, tüy, yem, tekrar. On sekizinci modülde gördüğümüz komik takıntı burada karakterin türünden gelir.

Animasyonda kayıt çoğu zaman tek tek yapılır: oyuncular aynı odada değil, ayrı günlerde, karşılarında bir yönetmenin okuduğu replikleri dinleyerek konuşur. Bu, diyaloğun karşılıklı ritmini kurmayı zorlaştırır. Yazar bu yüzden replikleri, karşıdaki sesi duymadan da oynanabilecek biçimde yazar: her replik kendi içinde bir tavır taşır, bir önceki repliğin tonuna fazla bağlı olmaz. Bazı yapımlar bunu aşmak için oyuncuları birlikte kaydeder; o zaman üst üste binen sesler, kesintiler ve gülmeler kayda girer ve animasyona bir canlılık katar.

Son olarak, animasyon çoğu zaman iki seyirciye birden seslenir. On dokuzuncu modülde gördüğümüz iki katmanlı replik burada da işler: çocuğa bir hareket ve bir ses, yetişkine bir anlam.

Sahnede

Bir kez daha kanonun dışına çıkıp oynayalım; aşağıdakiler serinin gerçek olaylarına eklenmez. Kalemde emanet kalan papağan, kendi gözünden anlatılan kısa bir animasyonun kahramanı oluyor. Aşağıdaki sayfa, seslendirme kaydından önce oyunculara verilen metin.

İki sürüm

Aynı sayfanın canlı çekim alışkanlığıyla yazılmış hâli.

İlk taslak

Ekranda

Yaygın hatalar

Kendi sahnende

Özet

1. Animasyonda ses çoğu zaman görüntüden önce kaydedilir ve karakter o sese göre çizilir.
2. Replikler kısa ve oynanabilir olmalıdır; hareket doğurmalıdır.
3. Sözsüz sesler ayrıca yazılır, çünkü görüntü onları bekler.
4. Oyuncu payı bilerek geniş bırakılır; notlar yön gösterir, tonu dikte etmez.
5. Konuşan hayvan ya da nesne, kendi türünün bakışıyla konuşur.

Kendini sına

1. Papağanın «Saat!» repliğindeki oyuncu notu neden hem oyuncuya hem animatöre yazılmış?
2. Meral'in «neredeyse gülümseyerek, ama gülümsemeden» notu animatöre ne veriyor?
3. İlk taslakta papağan neden bir papağan gibi konuşmuyor?

Yanıtlar

1. Çünkü «bir an düşünür, kafasını yana yatırır; sonra emin» notu oyuncuya bir duraklama ve bir ton değişimi, animatöre de bir kafa hareketi ve bir yüz ifadesi veriyor. Kayıttaki nefes ve duraklama, ekranda kafanın yana yatmasına dönüşecek.
2. Çok ince bir yüz ifadesi çizme fırsatı: bir gülümsemenin kıyısında durup orada kalan bir yüz. Animasyonda kıpırdamamak da bir harekettir ve en çok emek verilen ifadelerden biridir.
3. Çünkü kendini anlatıyor («ben bir papağanım») ve uzun, düz cümlelerle konuşuyor. Bir papağan duyduğunu tekrar eder; ilk taslaktaki papağan ise bir anlatıcı gibi konuşuyor.

Sonraki derse köprü

Papağanın sahnesi tek bir yolda ilerledi; seyirci yalnızca izledi. Bir sonraki biçimde seyirci izlemekle kalmaz, seçer. Oyun diyaloğu, oyuncunun seçtiği dallanan konuşmaları, seçeneklerin yazımını ve dalların yeniden birleşmesini kurar.