Ses kartları

Görev

Bu atölyede kadrondaki konuşan her karakter için bir ses kartı yazacaksın, sonra kartlara bakarak bir sahneyi yeniden yazacak ve onu isim kapatma testinden geçireceksin.

Ses kartı, bir karakterin nasıl konuştuğunu tek sayfada toplayan bir çalışma notudur. Bu modülde öğrendiğin her şey bir satır olarak karta girer:

1. Kelime: söz dağarcığı nereden geliyor; meslek, okul, sokak, aile?
2. Uzunluk ve biçim: kısa mı keser, uzun mu açıklar, yarım mı bırakır, soruyla mı karşılar?
3. Doğrudanlık: istediğini açık mı söyler, ima mı eder, konuyu mu değiştirir?
4. Mizah: kuru mu, alaycı mı, kendini küçümseyen mi, hiç mi yok?
5. Çekirdek: dünyayı neyle ölçüyor; hangi özelliği her bağlamda kalır?
6. Bağlam: kendinden güçlü birine, yakınına ve kendinden güçsüz birine nasıl konuşur?
7. Baskı: korkuda, öfkede, yorgunlukta neyi kırılır, neyi dayanır?
8. Asla söylemez: bu karakterin ağzından çıkmayacak bir kelime ya da cümle.
9. Örnek replik: karakteri en iyi gösteren, gerçekten yazdığın bir replik.

Kartı sıfatlarla doldurma. «Neşeli», «sert», «iyi kalpli» bir ses değil, bir izlenimdir. Her satır dile ait olmalı: hangi kelimeyi kullanır, cümlesi nasıl biter, hangi kelimeyi asla kullanmaz.

Kartlar bittiğinde kadronun üç ya da daha fazla sesinin bir arada duyulduğu bir sahne seç. Önce sahneyi olduğu gibi isim kapatma testinden geçir: adları BİR, İKİ, ÜÇ diye değiştir, eylem satırlarındaki adları da sil, birkaç gün bekle ya da bir okura ver ve kimin kim olduğunu sor. Sonra kartları yanına aç, sahneyi onlara bakarak baştan yaz ve aynı sınavı bir kez daha uygula.

Kartın amacı karakteri bir kalıba sokmak değil, onu yazarken unutmamaktır. Uzun bir senaryoda, aylar süren bir yazım sürecinde, bir karakterin ilk sahnede nasıl konuştuğu kolayca unutulur; yorgun bir yazar bütün karakterlere kendi sesini vermeye başlar. Kart bu kaymayı yakalamanın en ucuz yoludur. Her yeni sahneye başlamadan önce o sahnede konuşacak karakterlerin kartlarına bir kez bakmak, sahnenin ilk taslağını bile daha ayrışık yapar. Kart da değişebilir: karakter hikâye boyunca dönüşüyorsa, kartın altına bir «son sahnede» satırı ekle ve dönüşümün hangi kelimede görüneceğini oraya yaz.

Örnek çözüm

Görevi Kalem Odası'nın üç karakteriyle yapalım: Meral, Ozan ve Tarık. Hâkim bey Ankara'ya gitti; yeni hâkimin ilk haftası. Önce üç kart.

Ses kartları

MERAL. Kelime: kayıt ve usul dili, «dosya», «zabıt», «tebligat»; yirmi beş yılın kelimeleri. Uzunluk: kısa, çoğu zaman tek cümle. Doğrudanlık: doğrudan, ama sevgisini emirle söyler. Mizah: kuru, bir tespit kılığında. Çekirdek: işin düzgün yürümesi; dünyayı dosyanın eksiksizliğiyle ölçer. Bağlam: amire saygılı ama boyun eğmeyen, Ozan'a «sen», kızınca «siz». Baskı: cümleleri daha da kısalır, ama asla sesi yükselmez. Asla söylemez: «bilmiyorum», «çok üzüldüm». Örnek: «Ankara soğuktur. Paltonuz ince.»

OZAN. Kelime: kayıt dili, ama öğrenilmiş; sayılar, saatler, sayfalar. Uzunluk: uzun ve sıralı, maddeler hâlinde. Doğrudanlık: fazla doğrudan, hatasını ayrıntısıyla itiraf eder. Mizah: yok denecek kadar az. Çekirdek: sayı ve sıra, kaygıya karşı bir korkuluk. Bağlam: Meral'e «siz», annesine kısa ve sıcak, çocuğa adım adım. Baskı: kesinliği kırılır, sayma alışkanlığı kalır. Asla söylemez: «aşağı yukarı», «galiba». Örnek: «Dosya kırk iki sayfa. Otuz dokuzda imza yok.»

TARIK. Kelime: teknoloji ve sistem dili, «güncelleme», «ekran», «veri». Uzunluk: uzun, kendini açıklayan, gerekçe üstüne gerekçe. Doğrudanlık: dolaylı, önerilerini soru gibi sunar. Mizah: farkında olmadan komik, kendi şakasını açıklar. Çekirdek: her sorunun bir sistemle çözüleceğine inanç. Bağlam: Meral'e çekingen, Ozan'a öğretici, yaşlılara heceleyerek. Baskı: daha da uzun konuşur, açıklamanın içinde kaybolur. Asla söylemez: tek kelimelik bir cevap. Örnek: «Bu tablet aslında her şeyi tutuyor, yani teorik olarak, güncelleme olmazsa.»

İlk taslak

Kartlar yazılmadan önceki sahne. Adlar kapatılmış.

Hatayı bul

Bir öğrenci kendi kadrosu için şu kartları yazmış ve sahnesini bunlara göre düzeltmiş.

AYŞE: Neşeli, konuşkan, iyi kalpli, biraz dağınık.

BURAK: Sert, ciddi, içine kapanık, aslında duygusal.

CEM: Komik, rahat, herkesle anlaşan.

Teslim

Rubrik

Kartlarını ve sahneni bu ölçütlerle değerlendir.

1. Kartların dili. Zayıf: satırlar sıfatlarla dolu, kartlarda hiç kelime ya da cümle örneği yok. Yeterli: satırların çoğu dil özelliği taşıyor. Güçlü: her satır somut bir kelime, bir cümle biçimi ya da bir alışkanlık gösteriyor ve örnek replik gerçekten sahnede kullanılmış.
2. Çekirdek ve asla söylemez. Zayıf: bu iki satır boş ya da genel. Yeterli: her karakterin bir çekirdeği var. Güçlü: çekirdek dünyayı ölçen bir birim olarak yazılmış ve «asla söylemez» satırı sahnede bir replik seçimini değiştirmiş.
3. Kartların ayrışması. Zayıf: iki ya da daha fazla kart çoğu satırda aynı. Yeterli: kartlar farklı ama bazı satırlar çakışıyor ve bu fark edilmiş. Güçlü: her karakter en az iki satırda ötekilerden açıkça ayrılıyor.
4. İsim kapatma testi. Zayıf: test yapılmamış ya da yalnız yazar kendisi hemen okumuş. Yeterli: test yapılmış ve sonuç not edilmiş. Güçlü: test iki kez yapılmış, ikinci sürümde karıştırılan karakterler ayrılmış ve ayrımın hangi kart satırından geldiği gösterilmiş.
5. Sahnenin canlılığı. Zayıf: kartlara uymak için replikler katılaşmış, her karakter yalnız kendi işaretini tekrarlıyor. Yeterli: replikler kartlara uyuyor ve sahne ilerliyor. Güçlü: kartlar sahnenin içinde görünmez olmuş; sesler ayrı ama sahne bir olayı anlatıyor.

Sonraki derse köprü

Kartlar bir karakterin nasıl konuştuğunu söylüyor. Ama karakterler konuşurken bir şey de anlatıyor: seyircinin bilmesi gereken geçmişi, durumu, kuralları. Yeni modül bu bilginin sahneye nasıl sokulacağına bakıyor ve ilk soruyla açılıyor: seyirci neyi, ne zaman bilmeli?