Sonradan seslendirme

Açılış

Bir aile, bayram sofrasının videosunu çekmiş. Videoyu izlerken fark ediyorlar: dedenin yıllardır anlattığı fıkranın vuruşu, tam o anda geçen bir motosikletin sesine gömülmüş. Dede ağzını açıyor, herkes gülüyor, ama ne dediği duyulmuyor. Torunlardan biri bir öneri getiriyor: dede fıkranın son cümlesini bir daha söylesin, telefonla kaydedelim, videonun üstüne koyalım. Dede bir odada, ekrandaki kendi ağzına bakarak cümleyi tekrarlıyor. İlk denemede çok hızlı, ikincide çok yavaş. Üçüncüde ağzının hareketiyle kelimeler örtüşüyor. Torun sesi yerleştiriyor; fıkra yeniden gülünç.

Dede aynı cümleyi ikinci kez, başka bir yerde, başka bir zamanda söyledi; ama ekrandaki ağzına uymak zorundaydı. Kelimeler aynıydı; ama söylenişi, bir başka zamanın dudak hareketine göre biçimlendi.

Önceki derste sette değişen bir repliğin sonraki sahneleri nasıl etkilediğini izledik. Bu ders çekimden sonraya bakıyor: bir repliğin sette kaydedilemediği ya da kullanılamadığı ve stüdyoda yeniden seslendirilmesi gerektiği durumlara.

Tek fikir

Sonradan seslendirmede replik stüdyoda yeniden kaydedilir ve ekrandaki dudaklara uymak zorundadır. Yazar bazen yeni söz de ekler: yüzü görünmeyen birine bir tepki, kalabalığa bir uğultu. Hepsi görüntünün izin verdiği kadar yazılır.

Kavram

Setteki ses her zaman kusursuz değildir. Bir uçak geçer, bir rüzgâr mikrofonu doldurur, bir jeneratör uğuldar, bir oyuncunun sesi kalabalığın arasında kaybolur. Bu durumlarda replik sonradan seslendirilir: oyuncu bir stüdyoya gelir, ekranda kendi sahnesini izler ve repliği yeniden söyler. Amaç, yeni kaydın görüntüyle kusursuz örtüşmesidir.

Sonradan seslendirmede yazarın işi iki türlüdür. Birincisi, var olan bir repliği korumak ya da hafifçe değiştirmektir. Bazen setteki replik ses sorunu yüzünden değil, anlam sorunu yüzünden değiştirilmek istenir: kurguda sahne değişmiştir ve bir kelimenin başka olması gerekir. Ama oyuncunun dudakları ekranda eski kelimeyi söylemektedir. Yeni kelime, aynı hece sayısına, mümkünse aynı dudak kapanışlarına sahip olmalıdır. Yirmi ikinci modülde dublajda gördüğümüz dudak eşlemesi, burada aynı dilin içinde uygulanır.

İkincisi, yeni replik yazmaktır. Kurguda bazen bir bilginin eksik olduğu, bir geçişin sert kaldığı, bir tepkinin duyulmadığı fark edilir. Bu durumda yazar, görüntünün izin verdiği yerlere yeni replikler ekler. En serbest yer, yüzü görünmeyen karakterdir: sırtı kameraya dönük biri, kadrajın kenarında bir siluet, bir kapının arkasından gelen bir ses. Bu karakterin ağzı görünmediği için dudak eşlemesi gerekmez; yazar ona bir kelime, bir cümle, bir nefes verebilir.

Ama sırttan replik de dikkatle yazılmalıdır. Karakterin bedeni ekranda bir şey yapıyorsa, replik o hareketle uyumlu olmalıdır. Bir karakter arkasını dönmüş yürüyorsa, ona uzun ve sakin bir replik vermek tuhaf durur. Ve sırttan replik bir açıklama makinesi olmamalıdır. Kurgunun bir bilgiye ihtiyacı varsa, o bilgi karakterin kendi sesiyle, kısa bir sözle gelmelidir.

Sonradan seslendirmenin bir başka alanı, on dördüncü modülde gördüğümüz arka plan konuşmasıdır. Kalabalık sahnelerde arka plandaki sesler genellikle sonradan kaydedilir. Yazar bu sesler için kısa, gündelik ve ön plandaki konuşmayla yarışmayan cümleler yazar. Bunlar sahnenin havasını kurar ama dikkat çekmez; ön plandaki bir vuruşun üstüne denk gelmemelidir.

Sonradan seslendirme bir de kurgunun yükünü taşır. Kurgu bir sahneyi kısalttığında ya da iki sahneyi birleştirdiğinde, aradaki geçiş bazen sesle kurulur: bir sahnenin son repliği, bir sonraki sahnenin görüntüsünün üstüne taşar. Bu taşma için yeni bir replik gerekebilir ve o replik de sonradan kaydedilir. Yazar bu durumda iki sahnenin arasındaki köprüyü tek bir kısa sözle kurar.

Son olarak, sonradan seslendirme oyuncu için zor bir iştir. Oyuncu, haftalar önce bir duygunun içinde söylediği bir sözü, bir stüdyonun sessizliğinde, aynı duyguyla yeniden söylemek zorundadır. Yazar bu yüzden sonradan seslendirme için kısa ve net replikler yazar; uzun ve karmaşık bir cümleyi bir stüdyoda yeniden canlandırmak çok daha zordur.

Sahnede

Bu ders için hayali bir post-prodüksiyon günü kuralım; anlatılanlar serinin gerçek olaylarına eklenmez. Dizinin havalimanı dönüşü sahnesi kurgu masasında bekliyor. Bir sorun var: Şükrü'nün «Galibasız mı?» repliği tam bir uçağın kalkış sesine denk gelmiş ve duyulmuyor.

İki sürüm

Aynı seslendirme gününün, yazarın görüntüyü hesaba katmadığı hâli.

İlk taslak

Ekranda

Yaygın hatalar

Kendi sahnende

Özet

1. Sonradan seslendirme, repliğin stüdyoda görüntüye bakarak yeniden kaydedilmesidir.
2. Replik dudak hareketlerine, uzunluğa ve tona uymak zorundadır.
3. Sırttan replik, yüzü görünmeyen karaktere serbestçe eklenebilir; ama bedenin hareketi ve kadraj süresiyle uyumlu olmalıdır.
4. Arka plan konuşması havayı kurar, dikkati çalmaz.
5. Sonradan seslendirme için kısa ve net replikler yazılır; oyuncu duyguyu bir stüdyoda yeniden bulmak zorundadır.

Kendini sına

1. Ses yönetmeninin «beş hece, beş hece» kontrolü neyi ölçüyor?
2. Kerem'in «Hı?» repliği neden bir sırttan replik ve neden işe yarıyor?
3. İlk taslakta yazarın önerileri neden görüntüye çarpıyor?

Yanıtlar

1. Dudak eşlemesini: yeni kaydın, ekrandaki ağız hareketleriyle aynı hece sayısında olup olmadığını. «Galibasız mı?» beş hece; yeniden seslendirme de beş hece olmalı.
2. Çünkü Kerem'in yüzü o anda görünmüyor, yalnızca ensesi kadrajda; dudak eşlemesi gerekmiyor. Kurgunun ihtiyacı olan bir tepkiyi, Kerem'in yakalandığını, tek bir sesle ve onun kendi tonuyla duyuruyor; hiçbir şey açıklamıyor.
3. Çünkü Şükrü'nün beş hecelik sorusunu on beş hecelik bir açıklamaya ve Kerem'in üç saniyelik ensesini on saniyelik bir cümleye çevirmek istiyor. Görüntü bu uzunlukları taşıyamaz; üstelik iki replik de karakterlerin sesinden sapıyor.

Sonraki derse köprü

Sonradan seslendirmede bir repliğin uzunluğunu dudaklar sınırladı. Bir sonraki ders başka bir sınırı ele alıyor: küfür, hakaret ve yayın kuralları. Küfrün karakteri kurduğu durumları ve televizyon, platform ve sinema için farklı sınırların yazım kararını nasıl etkilediğini.