Aynı kavga üç basamakta

Görev

Bu atölyede tek bir kavgayı yazacaksın, ama iki kez. Önce içinden geldiği gibi; sonra üç tırmanma basamağına bölerek. İki karakter bir baba ile kızı. Kendi hikâyenden bir baba–kız çifti seçebilirsin; elinde yoksa Son Sefer'in Sevgi'si ile Şükrü'sünü kullan.

Kavganın bir görünür konusu olsun: somut, küçük, elle tutulur bir şey. Bir ilaç kutusu, bir anahtar, bir fatura, unutulmuş bir telefon. Bir de gerçek konusu olsun: iki karakterin yıllardır konuşmadığı, birbirine söyleyemediği bir şey. Görünür konu sahneyi başlatır, gerçek konu sahnenin sonunda yüzeye yaklaşır.

Basamakları önceden planla. Her basamağa bir satır ayır ve büyüme yönünü adlandır. Kapsamda mı (bir olaydan bir örüntüye), zamanda mı (bugünden geçmişe), hedefte mi (yapılandan olunana), taraflarda mı (üçüncü bir kişiyi kavgaya çağırarak)? Üç basamağın üçü de aynı yönde büyümesin.

Sonra son basamağın geri alınamaz sözünü belirle. Bu söz bir sır, bir itiraf ya da yıllardır taşınan bir suçlama olabilir. Söylendikten sonra baba ile kız aynı mutfakta aynı biçimde oturamamalı.

İki kural var. Birincisi, kavgada tek bir ünlem işareti olmasın ve hiçbir yönergede «bağırarak» yazmasın. Tırmanan şey ses değil, söylenenin ağırlığı olmalı. İkincisi, iki taraf da haklı olsun. Babanın da kızın da en güçlü argümanı sahnede dursun.

Bitirdiğinde basamakları birine göstermeden sahneyi okut ve ona sor: kavga nerede bir üst kata çıktı? İşaret ettiği yerler senin basamaklarınla örtüşüyorsa, merdiveni kurmuşsun demektir.

Örnek çözüm

Görevi Son Sefer'le yapalım. Pazartesi gecesi. Sevgi ile Şükrü hastaneden dönmüş, doktor ilaçları yeniden yazmış. Sevgi'nin otobüsü yarın sabah kalkıyor. Babasının yeni ilaçlarını yerleştirmek için mutfak çekmecesini açıyor ve geçen hafta Şükrü'nün «İçiyorum» deyip oraya koyduğu kutuyu buluyor: açılmamış.

Görünür konu: bir ilaç kutusu. Gerçek konu: Sevgi'nin uzakta oluşu ve annesinin son günleri. Basamaklar: birincisi olay (bir kutu, bir yalan), ikincisi zaman (annenin ertelenen kontrolü), üçüncüsü taraflar ve geri alınamaz söz (annenin hastaneye yattığı gün Sevgi'yi kimin aradığı).

İlk deneme çoğu zaman şöyle çıkar.

İlk taslak

Hatayı bul

Bir öğrenci bu atölye için «üç basamaklı» bir kavga yazmış ve basamakları kenara numaralarla işaretlemiş. Sahne neden tırmanmıyor?

Teslim

Rubrik

Kavganı bu ölçütlerle değerlendir.

1. Basamaklar. Zayıf: kavga aynı yükseklikte dönüyor ya da ilk replikte tepeye çıkıyor. Yeterli: üç basamak var ama ikisi aynı yönde büyüyor. Güçlü: üç basamak üç ayrı yönde büyüyor ve okuyucu basamakları senin işaretlerinle aynı yerde buluyor.
2. Geri alınamaz söz. Zayıf: kavga bir teslim ya da bir patlamayla kapanıyor, ilişkide hiçbir şey değişmiyor. Yeterli: son basamakta ağır bir söz var ama önceki basamaklardan doğmuyor. Güçlü: söz önceki basamaklar tarafından hazırlanmış ve söylendikten sonra iki karakter eskisi gibi konuşamıyor.
3. Görünür ve gerçek konu. Zayıf: yalnız görünür konu var. Yeterli: gerçek konu var ama bir yerde açıkça söyleniyor. Güçlü: gerçek konu basamaklarla yüzeye yaklaşıyor ve görünür konu sahnenin sonunda yeni bir anlam kazanıyor.
4. İki haklı. Zayıf: taraflardan biri saman adam. Yeterli: iki tarafın da bir gerekçesi var. Güçlü: iki tarafın da en güçlü argümanı ve seyircinin kalbine dokunan birer anı var.
5. Ses. Zayıf: ünlemler ve «bağırarak» yönergeleri kavgayı taşıyor. Yeterli: ses alçak ama kavga da sönük. Güçlü: ses hiç yükselmeden kavga tırmanıyor.

Sonraki derse köprü

Mutfaktaki kavgada Şükrü bir kez bile «korkuyorum» demedi; Sevgi bir kez bile «seni kaybetmek istemiyorum» demedi. İkisinin de asıl söylemek istediği, söylediklerinin altında akıyordu. Sözün altında akan o isteğin bir adı var: alt metin. Sıradaki ders onu tanımlıyor ve onun yazarın gizlediği değil, karakterin gizlediği şey olduğunu gösteriyor.