Üç tur revizyon

Görev

Bu atölyede kendi yazdığın bir sahneyi üç ayrı okumadan geçireceksin: istek, ses, ritim. Her okumada tek bir soruyu kovalayacak, gözüne çarpan öbür kusurları kenara yazacaksın. Her okumanın ardından sayfanın o anki hâlini ayrı bir dosyaya koyacak ve okumanın neyi değiştirdiğini tek cümleyle not edeceksin.

Bu modülde revizyonun araçlarını tek tek gördük: turlar, kesim, kelime cilası, masa okuması, notlar. Her biri ayrı bir derste, ayrı bir örnekle işlendi; ama gerçek bir revizyonda hepsi aynı sahnenin üzerinde, birbirinin ardından çalışır. Bu atölye onları bir sıraya koyuyor. Bilgi turunu bu atölyeye almadık; çünkü üç tur, bir sahnenin omurgasını, sesini ve hızını kurmaya yeter ve her biri bir öncekine dayanır. İstersen bilgi turunu sese ve ritme geçmeden araya ekleyebilirsin.

Atölyenin bir amacı da kayıt tutmaktır. Revizyonun en büyük tuzaklarından biri, neyin değiştiğini unutmaktır. Yazar bir sahneyi beş kez düzeltir ve sonunda ilk hâlinin neden kötü olduğunu, son hâlinin neden iyi olduğunu söyleyemez. Her turun farkını yazmak, bir sonraki sahnede aynı hatayı yapmamanı sağlar.

Bir de durma noktası var. Revizyon sonsuza kadar sürebilir; her okumada düzeltilecek bir şey bulunur. Üç turdan sonra sahne hâlâ sorunluysa, sorun çoğu zaman turlarda değil, sahnenin kendisindedir: belki bu sahne gereksizdir, belki başka bir sahneyle birleşmelidir, belki hikâyede yanlış yerdedir. Böyle bir durumda dördüncü, beşinci tura geçmek yerine bir adım geri çekil ve sahnenin hikâyedeki işine bak. Turlar bir sahneyi iyileştirir; ama yanlış bir sahneyi doğru yapamaz. Atölyenin üç tur sınırı bu yüzden bilinçli bir sınırdır: üç turdan sonra yazar sahneyle değil, sahnenin yeriyle ilgilenmelidir.

Atölye şu sırayla yürür; her basamak ayrı bir oturum ister.

Birinci basamak: ilk taslak. Kendi senaryondan bir sahne seç ya da yeni bir tane yaz. Henüz düzeltme. Bir kopyasını «Taslak» adıyla sakla.

İkinci basamak: istek turu. Masadaki herkesin peşinde olduğu şeyi birer satırla adlandır. Ardından satır satır ilerle ve her sözün o peşindeliğe katkısını tart; katkısız sözü ya at ya da amaca bağla. Peşinde hiçbir şey olmayan bir figür kalmışsa, ona bir arayış ver. Sayfayı «Tur 1» diye ayır; altına bu okumanın kazancını tek cümleyle yaz.

Üçüncü basamak: ses turu. Her karakterin ses kartını aç. Herkesin konuşmasını, ötekileri atlayarak, bir solukta oku. Kartla uyuşmayan her kelimeyi, cümle biçimini, hitabı düzelt. Sayfayı «Tur 2» diye ayır, kazancını yaz.

Dördüncü basamak: ritim turu. Sahneyi yüksek sesle oku. Girişi kırp, çıkışı öne çek. Uzun replikleri böl, sürçme kümelerini çöz, vuruşları sona taşı, bir sessizliğe yer aç. Sayfayı «Tur 3» diye ayır, kazancını yaz.

Son basamak: karşılaştırma. Taslağı ve Tur 3'ü yan yana koy. Üç cümleni oku. Sahnenin ne kadar kısaldığını ve neyin aynı kaldığını gör.

Örnek çözüm

Görevi Burcu ile yapalım. Bir gece, acil serviste. Kurmancî konuşan yaşlı kadın, haftalar önce dolmuşta hastaneye gelen kadın, oğlunun yanında bekliyor. Oğlu gözlemde. Kadın Burcu'dan bir şey istiyor.

İlk taslak

Hatayı bul

Aşağıdaki deneme üç turu yapmış ama hepsini aynı anda, tek bir okumada.

Teslim

Rubrik

Taslak ile son hâli karşılıklı açup aşağıdaki beş ölçüte göre puanla.

1. İstek. Zayıf: karakterlerin istekleri hâlâ belirsiz. Yeterli: her karakterin bir isteği var ama bazı replikler ona hizmet etmiyor. Güçlü: her karakterin isteği net, her söz o amaca bağlı.
2. Ses. Zayıf: karakterler birbirine ya da yazara benziyor. Yeterli: sesler ayırt ediliyor ama kalıp sözler kalmış. Güçlü: her replik karakterin kartıyla uyuşuyor; kalıp söz yok.
3. Ritim. Zayıf: sahne taslakla aynı uzunlukta ya da anlamını yitirecek kadar kısalmış. Yeterli: sahne kısalmış ve akıyor. Güçlü: sahne kısalmış, vuruşlar sonda, bir sessizliğe yer açılmış ve anlam korunmuş.
4. Ayrılık. Zayıf: turlar aynı anda yapılmış. Yeterli: turlar ayrı yapılmış ama kopyalar saklanmamış. Güçlü: her tur ayrı bir oturumda, kopyası ve cümlesiyle.
5. Kayıt. Zayıf: turların farkı yazılmamış. Yeterli: farklar yazılmış ama genel. Güçlü: her turun cümlesi o turun neyi değiştirdiğini somut olarak söylüyor.

Sonraki derse köprü

Bu modül diyaloğu yazarın masasında ve okuma masasında düzeltti. Son modüllerden ilki onu sete taşıyor: oyuncuya, çekime ve seslendirmeye. İlk ders oyuncunun ağzına oturmak: söylenmesi zor, nefesi bölünen ya da oyuncuya oynayacak bir şey bırakmayan repliği tanımak.