Doğa konuşur mu? Kime, nasıl?
Her ders önce olayın kendisine bakar ve ne olduğunu bilimle anlatır. Sonra o olayın insana neyi fark ettirdiğini sorar ve aynı olaya bakmış eski metinleri yan yana koyar. Her derste bir soru tekrar eder: şu an hangi kattan konuşuyoruz?
Kat 1
Canlıların dili
Doğa kendi içinde konuşur. Bilim ölçer.
Örnek: Alarm ötüşü, arı dansı
Kat 2
İzler
Doğa kayıt bırakır. Okunur ve sınanır.
Örnek: Kardaki iz, ağaç halkası
Kat 3
Bizim okumamız
Biz anlam yükleriz. Sınırını çizerek.
Örnek: Yaprak dökümü ve bırakmak
Kat 4
Kâinat kitabı
Gelenekler doğayı bir söz olarak görür. İnançtır: saygıyla aktarılır, ne kanıtlanır ne çürütülür.
Örnek: Mezmur 19, âyet, Tao
Katları karıştırmak benzetmeyi bozan en sık hatadır: «ağaçlar birbirini sever» demek kat 3’teki bir okumayı kat 1’deki bir bilgi gibi sunmaktır. Her dersin «Benzetmenin sınırı» bölümü bunu sorar. Gelenek alıntıları yalnız aslı ve yeri kayıtlı metinlerden yapılır.
Şu an dışarıda
Bu mevsimde kapının önünde bakabileceğin olaylar. Türkiye’de mevsim her yere aynı haftada gelmez: Antalya’nın baharı Erzurum’dan haftalar önce başlar.
Program
Altı kısım, her biri bir okuma becerisi ekler: bakmak, canlıların sinyalini tanımak, izi okumak, olaylara anlam yükleyip sınırını çizmek, doğayı söz olarak gören geleneklerle karşılaşmak ve kendi okumanı yazmak. ◆ işaretli dersler yaygın bir doğa mitini sınar.
Kısım I
Bakmak
Görmek, kaydetmek, aynı yere dönmek.
Seviye 0BakmakTümü yayında
Bakmak ile görmek arasındaki farkı yaşamak; doğa defterini ve sabit gözlem noktasını kurmak.
- 0.1Doğa konuşur mu?
- 0.2Bakmak ve görmek
- 0.3Doğa defteri
- 0.4Sabit gözlem noktası
- 0.5Yavaşlık
- 0.6Duyularla okumak
- 0.7Ölçmek de bakmaktır
- 0.8Belgeselde kurgulanan doğa◆
Kısım II
Doğa kendi içinde konuşur
Canlıların birbirine gönderdiği sinyali tanımak (kat 1).
Seviye 1Canlıların diliTümü yayında
Canlıların birbirine gerçekten bilgi aktardığı durumları tanımak ve bunu bizim okumamızdan ayırmak.
- 1.1Alarm ötüşü
- 1.2Ötüşte dizilim
- 1.3Arı dansı
- 1.4Karıncanın koku yolu
- 1.5Yunusun adı
- 1.6Biçilen çimin kokusu
- 1.7Çiçeğin görünmeyen deseni
- 1.8Uyarı renkleri ve taklit
- 1.9Ateşböceğinin ışık kodu
- 1.10Kurdun uluması
- 1.11Hayvanlar depremi önceden bilir mi?◆
Kısım III
Doğa iz bırakır
İzi okumak ve işareti sınamak (kat 2).
Seviye 2İzler ve işaretlerTümü yayında
Doğanın bıraktığı kaydı okumak; bir işaretin ne zaman güvenilir olduğunu sınamak.
- 2.1Kardaki iz
- 2.2Liken ve havanın temizliği
- 2.3Kurbağa ve suyun sağlığı
- 2.4Ağaç halkasında geçmiş iklim
- 2.5Göl dibindeki polen
- 2.6Akşam kızıllığı
- 2.7Baharın işaretleri
- 2.8Yıldızlarla yön bulmak
- 2.9Yaban patikaları
- 2.10Yosun kuzeyi gösterir mi?◆
Kısım IV
Olayları okumak
Bir olaya anlam yüklemek ve o anlamın sınırını çizmek (kat 3, geleneklerle).
Seviye 3Gökyüzü ve ışıkTümü yayında
Gökyüzünü çıplak gözle okumak; ışığın ve uzaklığın ne gösterip ne gizlediğini görmek.
- 3.1Gökyüzü neden mavi
- 3.2Gün batımı
- 3.3Gölgenin rengi
- 3.4Herkesin kendi gökkuşağı
- 3.5Ay'ın hep aynı yüzü
- 3.6Hilal
- 3.7Geçmişten gelen ışık
- 3.8Gözün karanlığa alışması
- 3.9Kaybolan Samanyolu
- 3.10Alacakaranlık
- 3.11Dolunay insanları etkiler mi?◆
Seviye 4SuTümü yayında
Suyun donma, akma, aşındırma ve döngü hâllerini gözlemek ve her birinin sınırını çizmek.
- 4.1Göl üstten donar
- 4.2Yapraktaki damla
- 4.3Çiy
- 4.4Sis
- 4.5Damla taşı oyar
- 4.6Aynı ırmak
- 4.7Menderes
- 4.8Sel gider kum kalır
- 4.9Dalga gider, su kalır
- 4.10İki suyun buluşması
- 4.11Hiç iki kar tanesi aynı mı?◆
Seviye 5Hava ve mevsimTümü yayında
Rüzgârı, bulutu ve mevsimi okumak; halk takvimini ölçümle karşılaştırmak.
- 5.1Mevsimlerin nedeni
- 5.2Gündönümü
- 5.3Gece gündüz eşitliği
- 5.4Rüzgâr nereden gelir
- 5.5Lodos ve poyraz
- 5.6Bulutları okumak
- 5.7Şimşek ve gök gürültüsü
- 5.8Fırtına geçer
- 5.9Cemre ve kocakarı soğuğu
- 5.10Hava ve iklim aynı şey mi?◆
Seviye 6Taş, toprak, derin zaman ve ölçekTümü yayında
İnsan ömrünü aşan zaman ölçeklerini ve çıplak gözün göremediği küçüklüğü kavramak.
- 6.1Katmanlar
- 6.2Taştaki deniz kabuğu
- 6.3Peribacaları
- 6.4Damlataş
- 6.5Bir avuç toprak ve solucan
- 6.6Kum tanesi
- 6.7Fay ve deprem
- 6.8Uyuyan dağ
- 6.9Her ölçekte aynı biçim
- 6.10Bir damla göl suyu
- 6.11Taşlar şifa verir mi?◆
Seviye 7BitkilerTümü yayında
Bir bitkinin beklemesini, yönelmesini, bırakmasını ve yaralanmasını süreç olarak okumak.
- 7.1Tohumun beklemesi
- 7.2Işığa dönmek
- 7.3Kökler
- 7.4Asfaltı yaran ot
- 7.5Rüzgârda güçlenen gövde
- 7.6Ayçiçeği
- 7.7Çiçeğin açması
- 7.8Tohumun yolculuğu
- 7.9Olgunlaşma
- 7.10Yaprak dökümü
- 7.11Yaprağını tutan ağaç
- 7.12Budamak
- 7.13Kamış
- 7.14Ağaçlar konuşur mu?◆
Seviye 8HayvanlarTümü yayında
Hayvan davranışını kendi koşullarında görmek; insan anlatısını davranıştan ayırmak.
- 8.1Sığırcık sürüsü
- 8.2Leylek göçü
- 8.3Kozanın içi
- 8.4Deri değiştirmek
- 8.5Kış uykusu
- 8.6Karanlıkta görmek
- 8.7Kentin kuşları
- 8.8Kurbağanın sesi
- 8.9Balık sürüsü
- 8.10Örümcek ağı
- 8.11Kartal ve şahin
- 8.12Alfa kurt◆
Seviye 9Birlikte yaşamakTümü yayında
Ortak yaşamı, asalaklığı ve av-avcı ilişkisini dengeye ya da acımasızlığa indirgemeden okumak.
- 9.1Liken
- 9.2Kök ve mantar
- 9.3Çiçek ve arı
- 9.4Temizleyici balık
- 9.5Guguk kuşu
- 9.6Avcı ve av
- 9.7Ölü ağaçtaki hayat
- 9.8Kenarlar
- 9.9Başkasına yer açmak
- 9.10Doğada her şey denge midir?◆
Seviye 10Gece, ses ve sessizlikTümü yayında
Gecenin ve sesin doğasını dinlemek; sessizliğin bir boşluk değil bir ortam olduğunu fark etmek.
- 10.1Şafak korosu
- 10.2Gece açan çiçek
- 10.3Baykuş
- 10.4Ağustosböceği
- 10.5Karın sesi yutması
- 10.6Rüzgârın sesi
- 10.7Yankı
- 10.8Gecenin kaybı
- 10.9Bitkiler müzikten hoşlanır mı?◆
Seviye 11İnsan eliyle doğaTümü yayında
Tarlada, bahçede ve mutfakta doğa ile insan emeğinin payını ayırmak.
- 11.1Buğday
- 11.2Ekmek ve maya
- 11.3Aşı
- 11.4Zeytin
- 11.5İncir
- 11.6Nar
- 11.7Bahçe
- 11.8Nadas
- 11.9Bal
- 11.10Su yolu
- 11.11Doğal olan iyi midir?◆
Seviye 12Ölüm, çürüme ve yeniden başlamak3 / 9 yayında
Çürümeyi, yangını ve ölümü bir döngünün parçası olarak görmek, yası küçültmeden.
- 12.1Çürüme
- 12.2Mantarın işi
- 12.3Kompost
- 12.4Yangından sonra
- 12.5Ağacın yarası
- 12.6Karın altı
- 12.7Yaşlı ağaç
- 12.8Ölümü görmek
- 12.9Döngü ve doğrusal zaman
Seviye 13Bedenindeki doğa10 ders programda
Kendi bedenini bir doğa olayı olarak gözlemek: nefes, ritim, iyileşme, algının sınırı.
- 13.1Nefes ve yaprak
- 13.2İç saat
- 13.3Ürperme
- 13.4Yaranın kapanması
- 13.5İçimizdeki kalabalık
- 13.6Dokunmak
- 13.7Kör nokta
- 13.8Mevsim ve ruh hâli
- 13.9Orman yürüyüşü
- 13.10Beden yedi yılda tamamen yenilenir mi?◆
Kısım V
Kâinat kitabı
Doğayı bir söz olarak gören geleneklerle karşılaşmak (kat 4).
Seviye 14Kâinat kitabı10 ders programda
Doğayı bir söz olarak okuyan gelenekleri kendi dilleriyle tanımak ve karşı okumayı da görmek.
- 14.1Sessiz konuşma
- 14.2Âyet: söz ve işaret
- 14.3Her şey tesbih eder
- 14.4Ağaçlar kalem, deniz mürekkep
- 14.5Logos
- 14.6Adı konamayan yol
- 14.7Matematikle yazılmış kitap
- 14.8Her doğal olgu bir simgedir
- 14.9Saat ve saatçi
- 14.10Doğaya söyletilen sözler◆
Kısım VI
Dönüş
Kendi okumanı yazmak ve hangi kattan konuştuğunu ayırmak.
Seviye 15Dönüş4 ders programda
Sabit noktanın bir yılını okumak ve kendi dersini dört katı ayırarak yazmak.
- 15.1Sabit noktanın bir yılı
- 15.2Kendi dersini yazmak
- 15.3Hangi kattan konuştun?
- 15.4Dönüşü seyretmek
Temadan gir
Program olaya göre dizilir. Fark ettiğin bir şeyden girmek istersen aynı dersler burada temaya göre toplanır. Temalar bir öğüt değildir: «doğa beklemeyi öğretir» demez, beklemenin görüldüğü olayları yan yana koyar.
Bırakmak
Yaprak dökümü · Deri değiştirmek · Budamak · Çürüme · Kompost · Yapraktaki damla
Beklemek
Tohumun beklemesi · Kış uykusu · Bulutları okumak · Nadas · Karın altı · Cemre ve kocakarı soğuğu
Yavaşlık ve derin zaman
Yavaşlık · Damla taşı oyar · Katmanlar · Taştaki deniz kabuğu · Damlataş · Uyuyan dağ · Yaşlı ağaç
Geçicilik
Çiy · Sis · Aynı ırmak · Çiçeğin açması · Döngü ve doğrusal zaman · Geçmişten gelen ışık
Birlikte olmak
Liken · Kök ve mantar · Çiçek ve arı · Temizleyici balık · Sığırcık sürüsü · Balık sürüsü · İçimizdeki kalabalık
Lidersiz düzen
Sığırcık sürüsü · Balık sürüsü · Karıncanın koku yolu · Arı dansı · Yaban patikaları
Sınır ve eşik
İki suyun buluşması · Kenarlar · Alacakaranlık · Göl üstten donar · Bir damla göl suyu
Sınanmak ve güçlenmek
Rüzgârda güçlenen gövde · Asfaltı yaran ot · Fırtına geçer · Yangından sonra · Ağacın yarası · Buğday
Dönüşüm
Kozanın içi · Deri değiştirmek · Tohumun beklemesi · Ekmek ve maya · Aşı · Mantarın işi
Ölçek: küçük ve büyük
Kum tanesi · Her ölçekte aynı biçim · Bir damla göl suyu · Kaybolan Samanyolu · Kartal ve şahin · Dalga gider, su kalır
Görmek ve görmemek
Bakmak ve görmek · Çiçeğin görünmeyen deseni · Gözün karanlığa alışması · Kör nokta · Herkesin kendi gökkuşağı · Kardaki iz
İşaret ve uyarı
Alarm ötüşü · Uyarı renkleri ve taklit · Liken ve havanın temizliği · Kurbağa ve suyun sağlığı · Akşam kızıllığı · Baharın işaretleri · Fay ve deprem
Döngü ve dönüş
Aynı ırmak · Gündönümü · Gece gündüz eşitliği · Döngü ve doğrusal zaman · Yaprak dökümü · Dönüşü seyretmek
Ölüm ve yeniden başlamak
Çürüme · Yangından sonra · Karın altı · Ölümü görmek · Tohumun beklemesi · Ölü ağaçtaki hayat
Emek ve pay
Buğday · Ekmek ve maya · Bahçe · Su yolu · Karıncanın koku yolu · Bir avuç toprak ve solucan
Ses ve sessizlik
Şafak korosu · Ağustosböceği · Karın sesi yutması · Rüzgârın sesi · Yankı · Kurbağanın sesi
Kim konuşuyor (dört kat)
Doğa konuşur mu? · Biçilen çimin kokusu · Ağaçlar konuşur mu? · Sessiz konuşma · Her şey tesbih eder · Hangi kattan konuştun?
Gökyüzü dersleri Astronomi Akademisi’ne, beden dersleri İnsan Anatomisi Akademisi’ne değer; mekanizmanın ayrıntısı oradadır. Bu akademi 16 seviyede olayın kendisine ve bize neyi fark ettirdiğine bakar.