İnsan, Aile ve Sistem Temelleri

Öğrenci sistem, parça, ilişki, sınır ve çevre kavramlarını tanımlar; aileyi mistik bir varlıkla karıştırmadan etkileşim ağı olarak açıklar.

Parça, ilişki, sınır, çevre, girdi, çıktı ve amaç · “Bütün, parçaların toplamından fazladır” ifadesinin doğru kullanımı · Aileyi mistik organizma değil, etkileşim ağı olarak anlama

Öğrenci doğrusal ve döngüsel açıklamayı ayırır; karşılıklı etkiyi mağdur–fail sorumluluğunu eşitlemeden inceler.

A → B ile A ↔ B ayrımı · Geri bildirim döngüleri · Suçlu aramadan karşılıklı etkiyi inceleme · Döngüselliğin şiddet sorumluluğunu eşitlemediği uyarısı

Öğrenci homeostaz, morfogenez, eşsonluluk ve çoksonluluğu açıklar; tekrarı görünmez yasa yerine öğrenilmiş denge olarak değerlendirebilir.

Homeostaz ve değişime direnç · Morfogenez · Eşsonluluk ve çoksonluluk · Aynı belirtinin farklı, aynı olayın farklı sonuçları olabilmesi

Öğrenci aileyi tek biçime indirgemez; biyolojik, hukuki, bakım veren ve seçilmiş ilişkileri ayırır; kültür ve güç bağlamını hesaba katar.

Biyolojik, hukuki, duygusal ve seçilmiş aile · Çekirdek, geniş, tek ebeveynli, karma, evlat edinen ve seçilmiş aileler · Kültür, sınıf, göç, din ve toplumsal koşullar

Öğrenci aile biçimi ile işlevi ayırır; güvenlik, bakım, toplumsallaşma, aidiyet ve ekonomik işbirliğini inceler.

Güvenlik, bakım, toplumsallaşma, ekonomik işbirliği ve aidiyet · İşlev ile biçimi ayırma · Aileyi idealize etmeme ve otomatik olarak patolojikleştirmeme

Öğrenci yaşam geçişlerini sistemik stres noktaları olarak açıklar; tek ve evrensel yaşam sırası dayatmaz.

Birleşme, ebeveynlik, ergenlik, ayrılma, yaşlanma ve kayıp · Beklenen ve beklenmeyen geçişler · Geçiş stresinin “sistem cezası” olmadığı

Öğrenci bağlanmayı sevgi miktarı veya kişilik etiketi değil, tehdit ve ihtiyaç karşısında yakınlık düzenleme sistemi olarak açıklar.

Bowlby ve bağlanma sisteminin temel işlevi · Yakınlık arama, güvenli üs ve sığınak · Bakım veren duyarlılığı ve bağlam

Öğrenci çocuk bağlanma sınıflamalarıyla yetişkin kaygı–kaçınma boyutlarını ayırır; ölçüm aracını gündelik etikete dönüştürmez.

Güvenli, kaygılı/dirençli, kaçınan ve dezorganize örüntüler · Bebek gözlemi ile yetişkin öz bildirimlerinin ayrımı · Yetişkinlerde kaygı ve kaçınma boyutları

Öğrenci bağlanma örüntülerini değişmez kader, istismar kanıtı veya bütün yetişkin sorunlarının açıklaması olarak kullanmaz.

Bağlanma örüntüsünün değişmez kişilik veya tanı olmadığı · Dezorganize bağlanmanın tek başına istismar kanıtı olmadığı · Tek bir ebeveyni suçlamama · “Bağlanma stilin yüzünden böylesin” determinizminden kaçınma

Öğrenci açık ve örtük rolleri ayırır; popüler aile rollerini tanı veya değişmez kimlik gibi kullanmaz.

Açık ve örtük roller · Bakıcı, arabulucu, kahraman, günah keçisi gibi popüler etiketlerin sınırları · Rolü kimlik ve kader hâline getirmeme

Öğrenci bireysel ve alt sistem sınırlarını açıklar; yakınlığı iç içelikle, özerkliği kopuklukla karıştırmaz.

Birey, çift, ebeveyn ve kardeş alt sistemleri · İç içelik ve kopukluk kavramları · Mahremiyet, özerklik ve temas dengesi

Öğrenci bakım sorumluluğu, karar yetkisi ve otoriter itaati ayırır; betimleyici hiyerarşi ile Hellinger’in normatif düzenini birbirine karıştırmaz.

Bakım sorumluluğu ile otoriter itaat ayrımı · Yaş, toplumsal cinsiyet ve ekonomik gücün etkisi · Hellinger hiyerarşisine hazırlık: betimleyici düzen ile normatif yasa ayrımı

Asıl gerilim hangi iki taraf arasında?

İki kişilik gerilime üçüncü kişinin dâhil olması · Kaygının dağıtılması · Üçgenin her zaman kötü veya kasıtlı olmadığı

İttifak ortak amaç için açık işbirliğidir. Koalisyon ise çoğu zaman üçüncü kişiye karşı kurulan, bazen gizli dayanışmadır. Ebeveynlerin çocuğun güvenliği için birlikte karar alması ittifak; bir ebeveynin çocuğu diğer ebeveyne karşı sırdaş ve destekçi yapması kuşaklar arası koalisyon olabilir.

Sağlıklı işbirliği ile gizli koalisyon ayrımı · Habercilik ve taraf tutmaya zorlama · Çocuğun ebeveyn çatışmasına çekilmesi

Tetikleyici olay

Tetikleyici, davranış, kısa vadeli kazanç ve uzun vadeli maliyet · Kim suçlu yerine döngü nasıl sürüyor sorusu · Şiddette fail sorumluluğunu koruma

Ebeveynleşme, çocuğun gelişimsel düzeyini aşan yetişkin sorumluluklarını sürekli biçimde üstlenmesidir. İki yaygın biçimi vardır.

Gelişimsel olarak uygunsuz yetişkin rolü · Araçsal ve duygusal ebeveynleşme · Yaşa uygun sorumlulukla ayrımı

Ebeveynleşmenin sonucu yükün niteliğine, çocuğun anlamına, destek ve tanınmaya göre değişir. Aynı görev bir çocuk için aidiyet ve beceri, diğeri için korku ve kayıp yaratabilir.

İçselleştirme, dışsallaştırma ve sağlık sonuçları · Anlam, destek ve tanınmanın koruyucu rolü · Bütün sorumluluk alan çocukları mağdur etiketiyle dondurmama

Klasik Hellinger öğretisinde ebeveyn “büyük”, çocuk “küçük” olarak adlandırılır. Bu, Katman 2’de düzen öğretisi içinde ayrıntılı ele alınacaktır.

Hellinger öğretisine hazırlık · Ebeveyn sorumluluğu ile çocuğun saygısı ayrımı · İstismarda hiyerarşi ve barışma baskısının reddi

Her saklanan bilgi zararlı sır değildir. Mahremiyet, kişinin kendine ait bilgiyi paylaşma sınırıdır. Sürpriz geçicidir ve açıklanması beklenir. Koruyucu sır kısa süreli güvenlik amacı taşıyabilir. Zararlı sır ise güç eşitsizliği, tehdit, utanç veya başkasının hakkını ihlal eden durumları gizleyebilir.

Mahremiyet, sürpriz, koruyucu sır ve zararlı sır · Kim biliyor, kim bilmiyor, kim bildiğini bilmiyor? · Belirsizlik, güven ve aidiyet etkileri

Doğrulanmış bilgi yazılır.

Boşlukları hayalî bilgilerle doldurmama · Temsilci deneyimini itiraf veya kanıt saymama · İstismar ve suç iddialarında uygun profesyonel/hukuki süreç

Yas sevilen kişinin ölümüyle sınırlı olmayan, kayba verilen duygusal, bilişsel, bedensel, ilişkisel ve kültürel tepkiler bütünüdür. Üzüntü, öfke, suçluluk, rahatlama, uyuşma, özlem ve anlam arayışı farklı zamanlarda görülebilir.

Yasın doğrusal beş aşama olmadığı · Kültür, ilişki ve ölüm koşullarının etkisi · Normal yas tepkileri ve bireysel farklılık

Belirsiz kayıpta kişinin fiziksel veya psikolojik varlığı net değildir. Kayıp kişi fiziksel olarak yok ama zihinsel olarak var olabilir. Demansta kişi fiziksel olarak var, önceki psikolojik varlığı kısmen kaybolmuş olabilir.

Kayıp kişiler, demans, göç, ayrılık ve kimlik kaybı · Fiziksel yokluk/psikolojik varlık ve tersi · Kesin kapanış dayatmama

Çoğu insan kayıp sonrasında yoğun zorlanma yaşasa da zaman içinde uyum geliştirir. Küçük bir grupta yoğun özlem, ölenle aşırı meşguliyet ve belirgin işlev kaybı kalıcı olabilir. Uzamış yas bozukluğu klinik değerlendirme gerektirir [B3].

Yoğun, kalıcı ve işlev bozucu yasın ayırt edilmesi · Tanı koymadan risk işareti fark etme · İntihar riski ve profesyonel yardım

Travmatik olay, travma tepkisi ve travma sonrası stres bozukluğunu birbirinden ayırır.

Olay, deneyim ve etkiler · Her stresin travma olmadığı · Travma sonrası tepkinin zayıflık olmadığı

Öğrenci savaş, kaçış, donma ve boyun eğme gibi tehdit yanıtlarını popüler etiketlere indirgemeden açıklar; aşırı ve düşük uyarılma işaretlerini fark eder; düzenleme ile “duyguyu bastırma” arasındaki ayrımı kurar.

Savaş, kaçış, donma ve boyun eğme dilinin sınırları · Otonom sinir sistemi hakkında aşırı basitleştirmeden kaçınma · Uyarılmışlık, kaçınma ve bedensel tepkiler

Öğrenci PTSD belirti kümelerini tanı düzeyinde olmayan bir okuryazarlıkla açıklar, dissosiyasyonun farklı biçimlerini ayırır ve hatırlama hakkındaki tehlikeli mitleri reddeder.

Travma yaşamak ile PTSD geliştirmek arasındaki fark · Dissosiyasyonun tek bir belirti olmadığı · Beden tepkisinin geçmiş olayın doğru kaydı olmadığı

Öğrenci travma-duyarlı hizmetin travma tedavisi olmadığını açıklar; SAMHSA’nın dört varsayımını ve altı ilkesini uygulama davranışlarına dönüştürür.

Güvenlik, güvenilirlik, işbirliği, seçim ve güçlendirme · Yeniden travmatizasyonu azaltma · Dizimde hız, yoğunluk ve otorite riskleri

Öğrenci kuşaklar arası benzerliği mistik aktarım varsaymadan, gözlenebilir öğrenme ve ilişki yollarıyla açıklar.

Modelleme, bağlanma, iletişim, ebeveyn ruh sağlığı ve bakım davranışı · Sessizlik ve aile anlatıları · Aktarımın kaçınılmaz olmaması

Öğrenci aile örüntülerini toplumsal yapıdan koparmadan değerlendirir; göç, savaş, ayrımcılık, servet, eğitim ve kurumların kuşaklar arası sonuçlarını açıklar.

Yoksulluk, ayrımcılık, savaş, göç, eğitim ve mülkiyet · Bireysel aile açıklamasının yapısal koşulları gizlememesi · Risk ve koruyucu faktörler

Öğrenci bir kuşaklar arası örüntü için çoklu açıklama haritası kurar, ilişki ile nedenselliği ayırır ve yanlış kesinliği önler.

Genetik yatkınlık, gebelik ortamı, bakım, kültür ve toplum · Aynı aile örüntüsü için alternatif açıklamalar · “Atanın kaderi” ile ölçülebilir mekanizma ayrımı

Öğrenci DNA dizisi, gen ifadesi, epigenetik düzenleme, hücre bölünmesi ve kalıtım kavramlarını ayırır; “gen vardır, kaderdir” ve “epigenetik her şeyi açıklar” hatalarını fark eder.

DNA dizisi, gen ifadesi ve epigenetik düzenleme · Hücre türü ve yaşam boyunca değişebilirlik · Epigenetik değişimin anı veya kader olmadığı

Öğrenci kuşaklar arası ve kuşak-ötesi biyolojik etkiyi ayırır; insan ve hayvan kanıtını birbirine karıştırmaz; epigenetik araştırmayı aile diziminin özgül iddialarına kanıt olarak kullanmaz.

İntergenerasyonel ve transgenerasyonel ayrımı · Hayvan ve insan çalışmalarının farkı · Gebelik, ortak çevre ve kültürel aktarım gibi karıştırıcılar · Aile dizimi ve “hücresel hafıza temizliği” iddialarının desteklenmemesi

Öğrenci en az üç kuşaklı genogramın amacını açıklar; kişi, ilişki, olay ve bağlam katmanlarını ayırır; sembolleri varsayım üretmeden kullanır.

Kişiler, ilişkiler, doğum, ölüm, birliktelik, ayrılık ve göç · Doğrulanmış bilgi, aile anlatısı ve bilinmeyenler · Gizlilik ve veri minimizasyonu

Öğrenci genogramdaki benzerliği otomatik nedenselliğe dönüştürmez; seçici dikkat, taban oranı ve veri eksikliği risklerini fark eder; kaynak ve istisnaları da haritalar.

Tekrar, istisna, geçiş ve bağlam · Küçük örneklem ve tesadüf · Tanı ve karakter etiketi koymama

Öğrenci tanı, suçlama, kehanet ve doğrulanmamış geçmiş iddiası içermeyen; güncel, gözlenebilir, sınırlı ve katılımcının etkileyebileceği bir çalışma sorusu oluşturur.

“Gerçek ne?” yerine “Ne biliyoruz?” · Geçmiş neden arayışından güncel değiştirilebilir davranışa geçiş · Dizime geçmeden önce bilgi sınırlarının açıklanması