PTSD, dissosiyasyon ve yaygın mitler

Açılış sahnesi

Bir atölyede bir kolaylaştırıcı şu yönergeyi veriyor:

"Gözlerini kapat. İçine ilk geleni söyle. Sansürleme."

Bir kadın konuşmaya başlıyor. Bir mutfak görüyor. Bir el görüyor. Bir ses duyuyor.

Odada herkes dikkat kesiliyor.

Kadın anlatmaya devam ediyor ve anlattıkça ayrıntılar netleşiyor. On dakika sonra ortada bir sahne var — yeri, zamanı, kişileri belli.

Şimdi soru: bu ne?

Bir anı olabilir. Bir hayal olabilir. Bir çağrışım olabilir. Bir filmden kalmış bir görüntü olabilir. Ya da bunların bir karışımı.

Ve "içine ilk geleni söyle, sansürleme" yönergesi tam olarak bu dördünü birbirine karıştırmak için tasarlanmış gibi.

Kadın o odadan çıkarken bir şey taşıyor. Ve o şeyin ne olduğunu kimse söylemedi.

Bu ders üç miti reddediyor ve bir çerçeve kuruyor.

Bu akademi eğitim amaçlıdır; tanı, kişiye özel tedavi veya acil yardım sunmaz. Aktif intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın ciddi biçimde bozulması, ağır dissosiyasyon, kontrolsüz madde etkisi ya da devam eden şiddet varsa kişisel çalışma yapmak yerine uygun profesyonel desteğe başvurun. Türkiye'de yakın ve ciddi tehlikede yüz on iki Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır; acil olmayan psikiyatri başvurusu için Merkezi Hekim Randevu Sistemi kullanılabilir.

Bu derste ne olacak

Önce PTSD'nin dört belirti alanını tanıyacağız — tanı düzeyinde değil, okuryazarlık düzeyinde. Sonra dissosiyasyonun biçimlerini ayıracağız. Ardından üç kritik miti reddedeceğiz. Sonra bir çerçeve kuracağız: ortaya çıkan bir görüntüyle ne yapılır? En sonda durma ve yönlendirme işaretlerini sayacağız.

Ders bittiğinde bir belirti anlatısını dört alana yerleştirebiliyor ve bir sahnede ortaya çıkan görüntüyü doğru çerçeveleyebiliyor olacaksınız.

Bu ders sarı bölgede başlar ve kırmızıya geçer. Ağır dissosiyasyon, gerçeklikle bağın bozulması ya da kontrolsüz yeniden yaşantılama durumunda çalışma sonlandırılır. Metni okurken kendi geçmişinizle temas ederseniz durabilirsiniz.

Sıfır noktası

Bir fotoğrafı düşünün.

Çekildi, kaydedildi, dosyada duruyor. On yıl sonra açtığınızda aynı fotoğraf.

Şimdi bir anıyı düşünün ve aynı şeyi varsayın.

Yanlış varsayım.

Bellek bir kayıt cihazı değil. Bir anıyı her hatırladığınızda onu yeniden kuruyorsunuz — ve yeniden kurarken bugünkü bilginiz, duygunuz ve beklentiniz işin içine giriyor.

Bir örnek: bir olayı anlattınız ve dinleyen kişi bir ayrıntı sordu. "Kırmızı bir araba mıydı?" Siz emin değildiniz ama "olabilir" dediniz.

Bir yıl sonra o araba anınızda kırmızı.

Kimse yalan söylemedi. Bellek böyle çalışıyor.

Bu benzetme bir yere kadar doğru. Fotoğrafta hangi kısmın değiştiğini karşılaştırarak bulabilirsiniz. Bellekte karşılaştırılacak bir orijinal yok. Buna usta katmanında döneceğiz.

Mekanizma

PTSD'nin dört belirti alanı

Birinci alan — istemsiz yeniden yaşantılama: kâbus, istenmeyen anı, yoğun tetiklenme ya da bazı kişilerde geçmişin şimdi oluyormuş gibi hissedilmesi.

İkinci alan — kaçınma: olayı hatırlatan düşünce, duygu, kişi ya da yerlerden uzak durma.

Üçüncü alan — düşünce ve duygudurum değişimleri: suçluluk, yabancılaşma, ilgi kaybı ya da kalıcı olumsuz inançlar.

Dördüncü alan — uyarılma ve tepki değişimleri: irkilme, uyku güçlüğü, dikkat sorunu, öfke ya da aşırı tetikte olma.

Ve şimdi en önemli cümle: bu belirtilerden birini görmek tanı koymaya yetmez.

Süre, yoğunluk, işlev kaybı, olayla ilişki, madde etkisi, tıbbi durumlar ve başka açıklamalar bir uzman tarafından değerlendirilir.

Bir kişinin kâbus görmesi PTSD göstergesi değil. Bir kişinin bir yerden kaçınması PTSD göstergesi değil. Dört alanın birlikte, belirli bir sürede ve belirli bir işlev etkisiyle bulunması gerekiyor — ve bunu değerlendirmek bu akademinin işi değil.

Burada öğrenilen şey bir tanı becerisi değil, bir okuryazarlık: bir anlatıyı duyduğunuzda ne tür bir tablodan söz edildiğini anlamak ve doğru yere yönlendirmek.

Dissosiyasyon

Dissosiyasyon, kişinin deneyimin normalde bütünleşmiş alanları arasında geçici ya da kalıcı kopukluk yaşamasını anlatan geniş bir kavramdır.

Dört biçim ayrılır.

Depersonalizasyon: kendine, bedenine ya da düşüncelerine dışarıdan bakıyormuş gibi hissetme.

Derealizasyon: çevrenin gerçek dışı, sisli ya da uzak gelmesi.

Dissosiyatif amnezi: olağan unutkanlıkla açıklanamayan önemli kişisel bilgi boşlukları. Ve hemen ardından gelen uyarı: yine de her bellek boşluğu travma kanıtı değildir.

Gündelik kopukluk: dalgınlık ya da otomatik pilot hâli. Otobüste durağı kaçırmak, bir sayfayı okuyup hiçbir şey anlamamak. Tek başına bozukluk göstermez.

Dördüncü biçimi listeye koymanın sebebi şu: dissosiyasyon kelimesi popülerleştikçe, sıradan dalgınlık da bu başlık altına girmeye başladı. Ve o genişleme, gerçek tabloları görünmez kılıyor.

Üç kritik mit

Şimdi dersin merkezi.

Birinci mit: "Beden ve bilinçdışı her şeyi kusursuz kaydeder."

Bellek video kaydı değildir. Yeniden kurulur, etkilenebilir ve yanılabilir.

Bu mit çekici çünkü bir güvence veriyor: gerçek bir yerde duruyor ve doğru yöntemle çıkarılabilir.

Öyle bir yer yok.

İkinci mit: "Hatırlamıyorsan bastırılmış travma vardır."

Hatırlamama; çocukluk amnezisi, dikkat, zaman, sıradan unutma, madde, uyku ve birçok başka nedenle ilişkili olabilir.

Çocukluk amnezisi özellikle önemli: hemen hiç kimse üç yaşından öncesini hatırlamaz ve bu evrensel bir gelişimsel olgudur, bir travma göstergesi değil.

Ve cümlenin ikinci yarısı: dizim, hipnoz ya da yönlendirici soru ile tarihsel gerçek üretilmez.

Bu, M12'de kurduğumuz sınırın travmadaki hâli.

Üçüncü mit: "Yoğun duygu anının doğru olduğunu kanıtlar."

Duygunun gerçekliği önemlidir. Bir kişi gerçekten bir şey hissediyor ve bu inkâr edilmiyor.

Fakat duygunun yoğunluğu, anlatının tarihsel doğruluğunu doğrulamaz.

Bu, Katman sıfırdaki "yoğunluk kanıt değildir" ilkesinin en ağır sonuçlu uygulaması.

Doğru çerçeve

Şimdi açılış sahnesine dönelim.

Kolaylaştırıcı "içine ilk geleni söyle; sansürleme" gibi bir yönergenin hayal, çağrışım ve olguyu birbirine karıştırabileceğini bilir.

Bu yönerge kaldırılmak zorunda değil — ama yalnız kullanılamaz. Yanına bir çerçeve gerekir ve çerçeve önceden verilir.

Katılımcıya verilecek çerçeve şudur:

"Ortaya çıkan görüntü ya da duygu bir deneyimdir; bunu anı ya da aile gerçeği olarak kabul etmeyeceğiz."

Tek cümle ve iki iş yapıyor. Deneyimi meşrulaştırıyor — bastırmıyor, küçümsemiyor. Ve statüsünü baştan belirliyor.

Ve en önemlisi: bu cümle SONRA değil ÖNCE söyleniyor. Bir görüntü ortaya çıktıktan sonra "bu bir anı değil" demek çok daha zor ve çok daha az inandırıcı.

Durma ve yönlendirme işaretleri

Bu bölüm kırmızı bölgeye ait ve yoruma açık değil.

Şu durumlarda dizim sonlandırılır ve uygun klinik ya da acil destek aranır:

• Kişi nerede olduğunu sürdürülebilir biçimde ayırt edemiyorsa
• Kendine zarar riski gösteriyorsa
• Uzun süre iletişim kuramıyorsa
• Kontrolsüz biçimde yeniden yaşantılıyorsa
• Çalışma sonrası güvenli bir plan kuramıyorsa

Beş işaret ve her biri tek başına yeterli.

Birinci işaretteki "sürdürülebilir biçimde" ifadesi önemli: bir kişi bir an için dalabilir ve geri gelebilir. Kalıcı olarak ayırt edememek başka bir tablo.

Beşinci işaret en çok atlanandır ve çalışmanın sonunda ortaya çıkar: kişi buradan çıkınca ne yapacağını bilmiyorsa, çalışma güvenli bitmemiştir.

Kaynaklardan okuma

Usta katmanı

Şimdi fotoğraf benzetmesinin kırıldığı yere gelelim.

Fotoğrafta hangi kısmın değiştiğini karşılaştırarak bulabilirsiniz. Orijinal duruyor.

Bellekte karşılaştırılacak bir orijinal yok. Kişinin elinde yalnız şu anki hatırlaması var ve o hatırlamanın ne kadar değiştiğini ölçecek bir araç yok.

Bunun en zor sonucu şu: bir kişi kendi anısının doğruluğundan emin olabilir ve o eminlik hiçbir şey kanıtlamaz.

Ve daha zoru: bu, o kişinin anısının yanlış olduğu anlamına da gelmiyor.

Belirsizlik iki yönlü ve kalıcı.

İkinci nüans: bu ders bir inkâr dersi değil.

Bu kuralları okuyan biri şöyle bir sonuç çıkarabilir: "demek ki kimsenin anlattığına inanmamak gerek."

Bu tam olarak yanlış çıkarım ve iki nedenle.

Birincisi: gerçek istismar yaygındır ve çoğu zaman bildirilmez. Bir anlatıyı baştan şüpheyle karşılamak, gerçekten zarar görmüş kişilerin çoğunu ikinci kez susturur.

İkincisi: bu dersin kuralları anlatıya değil, YÖNTEME dair. Bir kişinin kendiliğinden anlattığı bir öykü ile bir yönergeyle üretilmiş bir görüntü aynı şey değil.

"İçine ilk geleni söyle" ile "bana ne olduğunu anlat" arasında büyük bir fark var. Birincisi üretim istiyor, ikincisi anlatım.

Üçüncü ve en önemli nokta: bu ders bir uygulayıcıya en zor şeyi öğretiyor — merakını yönetmek.

Bir görüntü ortaya çıktığında merak devreye girer. "Peki sonra ne oldu?" "Kim vardı?" "Kaç yaşındaydın?"

Her soru iyi niyetli. Ve her soru bir çerçeve dayatıyor.

Kural şu: bir görüntünün ayrıntısını uygulayıcı sormaz. Kişi kendiliğinden anlatırsa dinlenir; sorularla derinleştirilmez.

Ve bu kural bir soğukluk değil — bir koruma. Çünkü o odada üretilen ayrıntı, kişinin hayatının geri kalanında taşıyacağı bir anıya dönüşebilir.

Yaygın hatalar

Uygulama

Kilit özet

1. PTSD dört belirti alanında tanımlanır: istemsiz yeniden yaşantılama, kaçınma, düşünce ve duygudurum değişimleri, uyarılma ve tepki değişimleri.
2. Bu belirtilerden birini görmek tanı koymaya yetmez; süre, yoğunluk, işlev kaybı ve başka açıklamalar uzman tarafından değerlendirilir.
3. Burada öğrenilen şey bir tanı becerisi değil, bir okuryazarlık ve doğru yönlendirme.
4. Dissosiyasyon dört biçimde görülür: depersonalizasyon, derealizasyon, dissosiyatif amnezi, gündelik kopukluk. Sonuncusu tek başına bozukluk göstermez.
5. Bellek bir kayıt değil, yeniden kurulan bir süreçtir; etkilenebilir ve yanılabilir.
6. "Hatırlamıyorsan bastırılmış travma vardır" yanlıştır. Çocukluk amnezisi dahil birçok neden vardır ve hemen hiç kimse üç yaşından öncesini hatırlamaz.
7. Dizim, hipnoz ya da yönlendirici soru ile tarihsel gerçek üretilmez.
8. Duygunun yoğunluğu anlatının tarihsel doğruluğunu doğrulamaz.
9. Çerçeve ÖNCE verilir: "ortaya çıkan görüntü ya da duygu bir deneyimdir; bunu anı ya da aile gerçeği olarak kabul etmeyeceğiz."
10. Beş durma işareti: yeri ayırt edememe, kendine zarar riski, uzun süre iletişim kuramama, kontrolsüz yeniden yaşantılama, çalışma sonrası güvenli plan kuramama.

Sonraki derse köprü

M14'ün son dersine geçiyoruz ve orada bütün bu bilgiyi bir uygulama çerçevesine dönüştüreceğiz.

Travma-duyarlı yaklaşım nedir? Ve baştan söyleyelim: herkese travmasını anlattırmak değildir.

Dört varsayımı ve altı ilkeyi göreceğiz, ve her birini somut uygulama davranışına çevireceğiz. Ayrıca bir kolaylaştırıcının kaçınması gereken altı davranışı sayacağız — katarsisi iyileşme kanıtı saymaktan, "direncin konuşuyor" diyerek rızayı geçersizleştirmeye kadar.