Aile rolleri nasıl oluşur?

Açılış sahnesi

Bir aile masada. Konu tatile nereye gidileceği ve gerginlik yükseliyor.

On dört yaşındaki çocuk araya giriyor ve bir şaka yapıyor. Herkes gülüyor. Konu değişiyor.

Bu on beş saniye, o evde yıllardır olan bir şey.

Şimdi iki cümle kuralım.

Birinci cümle: "Bu çocuk esprili."

İkinci cümle: "Bu evde gerginlik yükseldiğinde onu düşürme işi bu çocuğa düşüyor."

İlk cümle bir kişilik özelliği anlatıyor. İkincisi bir görev dağılımı.

Ve fark şurada: birincisi doğruysa çocuk her yerde esprilidir. İkincisi doğruysa çocuk sadece o evde, sadece o anda, sadece o iş için esprilidir — ve arkadaşlarıyla bambaşka biri olabilir.

Bir de üçüncü soru var, en zoru: bu çocuk kendi üzüntüsünü ne zaman söylüyor?

Bu akademi eğitim amaçlıdır; tanı, kişiye özel tedavi veya acil yardım sunmaz. Aktif intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın ciddi biçimde bozulması, ağır dissosiyasyon, kontrolsüz madde etkisi ya da devam eden şiddet varsa kişisel çalışma yapmak yerine uygun profesyonel desteğe başvurun. Türkiye'de yakın ve ciddi tehlikede yüz on iki Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır; acil olmayan psikiyatri başvurusu için Merkezi Hekim Randevu Sistemi kullanılabilir.

Bu derste ne olacak

Önce açık ve örtük rolleri ayıracağız. Sonra rollerin nasıl oluştuğuna bakacağız — ve bir rolün başlangıçta yararlıyken nasıl katılaştığını göreceğiz. Ardından popüler rol etiketlerine geleceğiz: kahraman, günah keçisi, kayıp çocuk. Bunlar ne işe yarar ve ne değildir? Sonra beş soruluk bir rol analizi kuracağız. En sonda dizimde rolün nasıl ele alınabileceğini konuşacağız.

Ders bittiğinde bir aile davranışına bakıp "bu kişilik mi, rol mü" sorusunu sorabiliyor ve bir rolü işlev, kazanç, maliyet, istisna ve alternatif üzerinden çözümleyebiliyor olacaksınız.

Sıfır noktası

Bir futbol takımı düşünün.

Kaleci var, defans var, forvet var. Herkesin bir pozisyonu ve o pozisyonun gerektirdiği işler var.

Şimdi bir soru: kaleci neden elleriyle oynuyor?

Cevap "kaleci öyle bir insan" değil. Cevap: o pozisyonun kuralı böyle ve takımın o işe ihtiyacı var.

Şimdi kritik kısım. Aynı kişi başka bir takımda defans oynayabilir. Halı sahada forvet olabilir. Pozisyon kişinin bir özelliği değil, sistemdeki bir konum.

Ama uzun süre aynı pozisyonda oynayan biri, o pozisyonun becerilerini geliştirir ve diğerlerini geliştirmez. On yıl kalecilik yapan biri forvet oynamaya kalktığında zorlanır — beceri eksikliği yüzünden, kişilik yüzünden değil.

Bu benzetme bir yere kadar doğru. Futbolda pozisyonlar yazılı, konuşulmuş ve herkes biliyor. Ailede rollerin çoğu hiç konuşulmamıştır ve genellikle kimse dağıtmamıştır. Buna usta katmanında döneceğiz.

Mekanizma

Açık ve örtük roller

Bazı roller açıktır: ebeveyn, çocuk, bakım veren, gelir sağlayan. Bunlar adı konmuş, konuşulmuş ve genellikle kabul edilmiş konumlardır.

Bazıları örtüktür ve asıl ilginç olanlar bunlar.

Ortamı sakinleştiren kişi. Sırları saklayan kişi. Başarısıyla aileyi temsil eden kişi. Çatışmanın odağı olan kişi. Herkesin durumunu takip eden kişi. Kötü haberi veren kişi.

Bu roller hiçbir yerde yazmaz, kimse dağıtmamıştır ve çoğu zaman rolü taşıyan kişi bile fark etmez.

Açılış sahnesindeki çocuk örtük bir rolde: gerginlik düşürücü.

Roller nasıl oluşur

Roller yetenek, yaş, doğum sırası, ihtiyaç, kültür ve krizlerle oluşabilir.

Bir çocuk sözü kuvvetliyse arabulucu olur. En büyükse sorumluluk ona düşer. Bir kriz sırasında kim ayaktaysa o taşımaya başlar ve kriz bitince rol kalır.

Ve şimdi bu bölümün en önemli cümlesi.

Başlangıçta yararlı bir rol zamanla katılaşabilir.

Ailede herkes gerildiğinde mizah yapan çocuk kısa vadede gerçek bir rahatlama sağlar. Rol işe yarıyor — bu yüzden tekrarlanıyor, bu yüzden bekleniyor, bu yüzden kimliğe dönüşüyor.

Maliyeti ise sessiz: o çocuk kendi üzüntüsünü ifade edemeyebilir. Çünkü onun işi gerginlik düşürmek, gerginlik üretmek değil.

Bu, M06'daki homeostaz kavramının rol düzeyindeki karşılığı: kısa vadede işe yarayan bir çözüm, uzun vadede bir maliyet üretiyor ve tam da işe yaradığı için sürüyor.

Popüler etiketler

Popüler psikoloji "kahraman", "günah keçisi", "kayıp çocuk" gibi etiketler kullanır.

Bunlar bazı örüntüleri düşünmeye yardım edebilir. Bir kişi kendini "kayıp çocuk" tarifinde bulup bir şey fark edebilir ve bu değersiz değil.

Ama bunlar evrensel ve bilimsel tanılar değildir.

İki sorunu var. Birincisi: bir aileyi dört ya da beş sabit role bölmek, gerçek dağılımı çok kabalaştırır. İkincisi: etiket bir kimliğe dönüşür ve kişi kendini o kutunun içine yerleştirir.

Katman sıfırdaki etiket sistemine göre konumlandıralım: bu terimler K3'e yakın — bir yaklaşımın kendi dili. Düşünme aracı olarak kullanılabilir, tanı olarak kullanılamaz.

Beş soruluk rol analizi

Bir rolü çözümlemek için beş soru kullanılır.

1. Bu rol hangi koşulda ortaya çıktı?
2. Kime ya da neye hizmet ediyor?
3. Kişiye hangi güç ve maliyeti getiriyor?
4. Rol dışında davranmasına izin var mı?
5. Sistem değiştiğinde rol değişebiliyor mu?

Üçüncü sorudaki "güç" kelimesi dikkatli okunmalı. Roller yalnız yük getirmez; bir konum ve bir değer de getirir.

Arabulucu çocuk yorulur — ama aynı zamanda ailede vazgeçilmez bir konumdadır ve bu konumu kaybetmek istemeyebilir. Bir rolü bırakmak, bir yükü bırakmak kadar bir ayrıcalığı bırakmak da olabilir.

Dördüncü soru en ayırt edici olanıdır: rol dışında davranmasına izin var mı?

Sağlıklı bir rol dağılımında kişi rolünün dışına çıkabilir. Arabulucu çocuk bir gün "ben bu sefer karışmıyorum" diyebiliyorsa rol esnektir. Diyemiyorsa — ya da dediğinde sistem sarsılıyorsa — rol katılaşmıştır.

Dizimde rol

Aile diziminde kişinin sahnedeki yeri rol hakkında bir metafor sağlayabilir. Kim kimin arasında duruyor, kim kime bakıyor, kim geride kalıyor — bunlar bir örüntüyü düşündürebilir.

Ama "sen ailede kesinlikle kurban rolündesin" gibi kesin etiketleme, danışanın seçeneklerini daraltır.

Fark güvenli dil kuralının aynısı: bir soru bir kapı açar, bir etiket bir kapı kapatır.

"Bu sahnede kendini nerede buluyorsun?" — açık.

"Sen kurbansın" — kapalı.

Kaynaklardan okuma

Usta katmanı

Şimdi futbol benzetmesinin kırıldığı yere gelelim.

Futbolda pozisyonlar yazılı ve konuşulmuş. Antrenör dağıtıyor, herkes biliyor, değiştirilebiliyor.

Ailede rollerin çoğu hiç konuşulmamıştır ve genellikle kimse dağıtmamıştır. Kendiliğinden oluşmuşlardır.

Bunun iki sonucu var.

Birincisi: rolü değiştirmek için önce onu adlandırmak gerekiyor. Konuşulmamış bir kural tartışılamaz. Bir ailede "sen hep arabuluculuk yapıyorsun" cümlesinin ilk kez söylenmesi, çoğu zaman en zor ve en işe yarar adımdır.

İkincisi: kimse dağıtmadığı için kimse sorumlu hissetmiyor. Yorulan kişi "bana yüklediler" diyor, diğerleri "biz bir şey demedik" diyor. İkisi de doğru.

İkinci nüans: rol bir kişiye ait değil, bir boşluğa ait.

Bir aile sistemi gerginlik düşürücüye ihtiyaç duyuyorsa ve o rolü taşıyan kişi çekilirse, rol kaybolmaz — başka biri üstlenir.

Bunun pratik değeri büyük. Bir kişinin rolünü bırakmasına çalışırken sistemin o işlevi başka nasıl karşılayacağı da düşünülmeli. Yoksa yük en yakındaki kişiye kayar ve genellikle o kişi bir çocuktur.

Üçüncü ve en önemli nokta: rol dili bir sorumluluk aklamasına dönüşebilir.

"Bu ailede o rol ona düşmüş" cümlesi bir sistem tarifi gibi durur. Ama bazı durumlarda bir şeyi örtüyor: bir yetişkinin yapmadığı bir işi bir çocuğun yapıyor olması bir rol dağılımı değil, bir ihmal olabilir.

M11'de ebeveynleşmeyi ayrıntılı çalışacağız ve orada bu ayrımı beş boyutla keseceğiz. Şimdilik kural şu: bir rolün sistemde bir işlevi olması, o rolün uygun olduğunu göstermez.

Ve bu, Katman 1'de dördüncü kez karşımıza çıkan aynı yapı: sistemik bir dil, bir sorumluluğun üstünü örtebiliyor.

Yaygın hatalar

Uygulama

Kilit özet

1. Rol, kişinin sistem içinde üstlenmesi beklenen davranış ve sorumluluklar bütünüdür. Kişinin bir özelliği değil, sistemdeki bir konumdur.
2. Bazı roller açıktır — ebeveyn, bakım veren, gelir sağlayan. Bazıları örtüktür ve asıl ilginç olanlar bunlardır: sakinleştiren, sır saklayan, temsil eden, çatışmanın odağı olan.
3. Roller yetenek, yaş, doğum sırası, ihtiyaç, kültür ve krizlerle oluşur; genellikle seçilmez.
4. Başlangıçta yararlı bir rol zamanla katılaşabilir. Kısa vadede işe yaradığı için tekrarlanır, tekrarlandığı için beklenir, beklendiği için kimliğe dönüşür.
5. Popüler rol etiketleri düşünme aracıdır, evrensel tanı değildir.
6. Beş rol sorusu: hangi koşulda ortaya çıktı, kime hizmet ediyor, hangi güç ve maliyeti getiriyor, rol dışına çıkabiliyor mu, sistem değişince değişebiliyor mu.
7. Roller yalnız yük değil, konum ve değer de getirir. Bu, rol bırakmaya karşı direnci açıklar.
8. En ayırt edici soru dördüncüsüdür: rol dışında davranmasına izin var mı?
9. Rol bir kişiye değil, bir boşluğa aittir. Kişi çekilirse işlev başka birine kayar.
10. Bir rolün sistemde bir işlevi olması, o rolün uygun olduğunu göstermez. Sistemik dil bir ihmali örtebilir.

Sonraki derse köprü

Bu derste kimin ne iş yaptığına baktık. Sıradaki derste kimin neye erişebildiğine bakacağız: sınırlar.

Bir ailede kim hangi bilgiye, hangi karara, hangi duyguya ne ölçüde katılıyor? Katı, geçirgen ve esnek sınırları ayıracağız. Ve iki yaygın hatayı birden keseceğiz: yakınlığı iç içelikle karıştırmak ve mesafeyi sağlıklı özerklik sanmak.