Genogramın dili: semboller ve veri katmanları

Açılış sahnesi

Bir öğrenci hazırladığı genogramı masaya koyuyor.

Emek verilmiş. Üç kuşak, yirmi iki kişi, düzgün semboller, temiz çizgiler. Kim kiminle evlenmiş, kim ne zaman ölmüş, kim kimden ayrılmış — hepsi orada.

Tek bir soru soruluyor.

"Bu bilgilerin hangisini nereden biliyorsun?"

Sessizlik.

Çünkü haritada bu yazmıyor. Nüfus kaydından okunan bir tarih ile bir bayram sofrasında duyulan bir cümle, kâğıtta tamamen aynı görünüyor.

İkisi aynı kalınlıkta çizgiyle bağlanmış. İkisi de aynı kesinlikle duruyor.

Ve haritaya altı ay sonra bakan biri — belki öğrencinin kendisi — ikisini ayırt edemeyecek.

Bu ders o farkı kâğıda geri koymakla ilgili.

Bu derste ne olacak

Önce genogramın ne olduğunu ve ne olmadığını belirleyeceğiz. Sonra dört veri katmanını açacağız. Ardından semboller, lejant ve kimlik meselesine geleceğiz. Sonra bu akademinin asıl aracını kuracağız: beş harfli güvenilirlik kodu. En sonda tek bir aile cümlesini bu kodla baştan yazacağız.

Ders bittiğinde en az üç kuşaklı bir genogramı, duyduğunuz her şeyi gerçeğe çevirmeden çizebiliyor olacaksınız.

Bu ders yeşil bölgededir. Kendi haritanızı çizmek bir gözlem çalışmasıdır; yoğun bir müdahale değildir.

Sıfır noktası

Bir cümleyle başlayalım ve dersin tamamı bu cümlenin üstünde duruyor.

Genogram ailenin resmi değildir.

Genogram, aile hakkında size anlatılanların resmidir.

Bu iki şey bazen örtüşür. Çoğu zaman kısmen örtüşür. Ve nerede örtüşüp nerede ayrıldığını yalnız kaynağı kaydederseniz bilebilirsiniz.

Bu kursta genogram bir tanı aracı değildir. Bir kehanet aracı hiç değildir.

Düzenli soru sorma aracıdır. Değeri, verdiği cevaplarda değil; sormayı unutturmadığı sorularda.

Mekanizma

Dört veri katmanı

Bir genogram dört ayrı türde bilgi taşır. Bunları ayırmak, haritanın okunabilirliğini belirler.

Bir — kişiler. İsim veya rumuz, doğum ve ölüm yılı, toplumsal cinsiyet, kişinin kendini tanımlarken kullandığı bilgiler.

İki — yapısal bağlar. Evlilik, birliktelik, ayrılık, boşanma, evlat edinme, koruyucu bakım, çocuklar ve kardeş sırası.

Üç — ilişki niteliği. Yakın, uzak, çatışmalı, kopuk veya şiddet içeren ilişki. Bu katmanda ek bir kural var: mümkünse kimin bildirdiği yazılır. Çünkü "bu ikisi çatışmalı" cümlesi kime göre çatışmalı olduğuna bağlıdır.

Dört — olay ve bağlam. Göç, savaş, hastalık, ölüm, eğitim, iş, ekonomik kırılma, kayıp, bakım sorumluluğu ve toplumsal olaylar.

Dördüncü katman en sık atlanandır ve M15'in bütün derdi oydu: bağlam yazılmadığında harita, ailenin kendi içine kapanmış bir hikâyesine dönüşür.

Semboller, lejant ve kimlik

Standart semboller yardımcıdır. Ama farklı kaynaklarda küçük farklar bulunabilir.

Bu yüzden tek bir kural var ve istisnası yok: her haritanın kendi lejantı olmalıdır.

Lejant kâğıdın süsü değil. Haritayı okunabilir kılan şey. Lejantsız bir genogram, altı ay sonra kendi çizeni tarafından bile yanlış okunabilir.

İkinci konu semboller ve kimlik.

Cinsiyet çeşitliliğini zorla ikili bir sembole sıkıştırmak yerine kişinin tercih ettiği tanımlama yazılabilir. Sembol, kişiye uymak zorundadır; kişi sembole değil.

Aynı biçimde evlat edinme, üvey bağlar ve seçilmiş aile görünür kılınmalıdır. Bir kişinin hayatındaki en belirleyici bakım ilişkisi kan bağıyla gelmemiş olabilir. Harita bunu gösteremiyorsa harita eksiktir.

Lejant neyi tanımlamalı

Lejant "birkaç sembolün açıklaması" değildir. Haritanın kullanım kılavuzudur ve en az altı şeyi tanımlar.

Birincisi, kişi sembolleri: hangi şeklin kimi gösterdiği ve kişinin kendi tanımlaması varsa nasıl yazıldığı.

İkincisi, bağ çizgileri: evlilik, birliktelik, ayrılık, boşanma, evlat edinme, koruyucu bakım.

Üçüncüsü, ilişki nitelikleri: yakın, uzak, çatışmalı, kopuk. Bunlar farklı kaynaklarda en çok değişen sembollerdir; kendi çiziminizi tanımlamadan kullanmayın.

Dördüncüsü, olay işaretleri: göç, kayıp, hastalık, ekonomik kırılma.

Beşincisi, güvenilirlik kodları. Birazdan kuracağımız beş harf lejantta da yer alır.

Altıncısı ve en çok atlananı: haritanın tarihi ve kaynağı. Bu harita ne zaman, kiminle konuşularak çizildi? Bir yıl sonra o bilgi olmadan harita okunamaz.

Altı başlık tanımlandığında harita başkasına da devredilebilir hâle gelir. Devredilemeyen bir harita, bir çalışma aracı değil, kişisel bir nottur.

Beş harfli güvenilirlik kodu

Şimdi bu dersin asıl aracı.

Haritadaki her bilgi bir harfle işaretlenir.

O — Olgu. Belge veya güvenilir biçimde doğrulanmış bilgi.

A — Aktarım. Bir kişinin anlattığı, doğrulanmamış bilgi.

H — Hipotez. Araştırılması gereken olası açıklama.

B — Bilinmiyor. Veri yok veya çelişkili.

S — Sembolik. Dizim veya egzersiz sırasında oluşan imge. Genogram olgusu değildir.

Beş harf, iki dakikada öğrenilir. Ve haritanın davranışını tamamen değiştirir.

Çünkü kodlamadan sonra kâğıda bakan biri şunu göremez hâle gelir: her şeyin eşit derecede bilindiği izlenimi.

Bir cümleyi baştan yazmak

Bir örnek üzerinden geçelim.

Ham hâli: "Dayım intihar etti, ailede hiç konuşulmadı, bu yüzden bende kaygı var."

Tek nefeste söylenmiş, dört ayrı bilgi düzeyi içeren bir cümle.

Kodlanmış hâli üç parçaya ayrılıyor.

"Dayı bin dokuz yüz doksan sekizde öldü." Bu bir olgu — nüfus kaydında var. O.

"Ölüm nedeni intihar olabilir; annem böyle söyledi." Bu bir aktarım. Önemli, ciddiye alınır, ama doğrulanmadı. A.

"Ailede konuşulmamış olmasının bugünkü kaygıya etkisi olabilir." Bu bir hipotez. Sınanabilir ve araştırılabilir. H.

Üç parça yan yana durduğunda ne değişti?

Birincisi, ikinci parça bir sorgulamaya açık kaldı. Belki gerçek, belki değil. Aile içinde başka bir anlatı da olabilir.

İkincisi, üçüncü parça bir sonuç olmaktan çıkıp bir soruya döndü.

Üçüncüsü ve en önemlisi: kişi artık kanıtlanmamış bir ölüm nedenine dayanan bir kimlik taşımıyor.

Bu kodlama, duyulan her şeyi gerçeğe çevirmeyi engelleyen tek adımdır.

Kaynaklardan okuma

Usta katmanı

Üç nokta.

Birincisi: beşinci harf en çok işi görüyor.

O, A, H ve B çoğu genogram çalışmasında bir biçimde vardır. S ise bu alana özgü ve zorunlu.

Nedeni şu. Bir dizim çalışmasında bir imge oluşur — bir temsilcinin duruşu, bir yön, bir cümle. O imge kişi için anlamlı olabilir.

Kodlanmadan haritaya yazılırsa ne olur? Bir ay sonra o satır diğerleriyle aynı görünür. Altı ay sonra kişi onu "ailemde şu vardı" diye anlatır. Bir yıl sonra bir akrabaya söyler.

Sembolik bir imge, üç adımda aile tarihine dönüşmüş olur. Ve kimse yalan söylemedi — sadece hiçbir yerde etiketlenmedi.

S harfi bu zinciri ilk halkada kesiyor.

İkincisi: haritada olmayanlar da veridir.

Bir genogram kimin anlatıldığını kaydeder. Anlatılmayanlar kâğıtta boşluk bırakmaz — hiç görünmezler.

Sistematik olarak eksik kalanlar var: soyadı değiştiği için izi kaybolan kadınlar, bebek ölümleri, evlatlık verilenler, aileden çıkarılanlar, kayıt dışı doğumlar.

Bu yüzden harita bittiğinde ikinci bir tur gerekiyor: kim burada yok? Bu turda bulunan boşluklar, çoğu zaman çizilmiş kısımdan daha bilgilendirici.

Üçüncüsü ve en pratiği: harita yanlış çıkarsa iyi.

Genogramı çizip bir akrabaya göstermek çoğu kişinin yapmadığı adımdır. Gerekçe hep aynı: "yanlış olabilir."

Yanlış çıkması, çizmenin amacıdır.

Bir akraba "hayır, o kardeş ondan önce doğdu" veya "o taşınma savaştan değil, işten dolayıydı" dediğinde harita düzelir. Aynı anda bir şey daha olur: bir konuşma başlar.

Bu, aile diziminde sık göz ardı edilen bir gerçek. Bir haritanın en büyük etkisi, çoğu zaman sahnede değil, mutfakta gerçekleşir.

Yaygın hatalar

Uygulama

Kilit özet

1. Genogram ailenin resmi değil, aile hakkında erişilebilen bilginin resmidir.
2. Genogram bir tanı veya kehanet aracı değil, düzenli soru sorma aracıdır.
3. Dört veri katmanı ayrılır: kişiler, yapısal bağlar, ilişki niteliği, olay ve bağlam.
4. İlişki niteliği yazılırken mümkünse kimin bildirdiği de kaydedilir.
5. Olay ve bağlam katmanı en sık atlanandır; atlandığında harita aileyi kendi içine kapatır.
6. Her haritanın kendi lejantı olmalıdır; lejant kişi sembollerini, bağ çizgilerini, ilişki niteliklerini, olay işaretlerini, güvenilirlik kodlarını ve haritanın tarihiyle kaynağını tanımlar.
7. Cinsiyet çeşitliliği ikili sembole sıkıştırılmaz; evlat edinme, üvey bağlar ve seçilmiş aile görünür kılınır.
8. Beş harfli kod her bilgiyi işaretler: olgu, aktarım, hipotez, bilinmiyor, sembolik.
9. Sembolik kod bu alana özgüdür ve dizimde oluşan bir imgenin aile tarihine dönüşmesini ilk adımda engeller.
10. Haritada olmayanlar da veridir; harita bittiğinde "kim burada yok?" sorusu ayrıca sorulur.

Sonraki derse köprü

Haritayı çizdik ve her satırı kodladık. Şimdi tehlikeli kısım başlıyor.

Kâğıda baktığınızda gözünüz benzerlikleri seçmeye başlayacak. Aynı yaşta ölümler, tekrar eden boşanmalar, aynı meslekler.

Sıradaki derste zihnin bu yeteneğine — ve yanılabilirliğine — bakacağız. Yedi örüntü yanılgısı kaynağını, beş adımlı örüntü incelemesini ve haritaya kaynakların da yazılması gerektiğini göreceğiz.