Tür ve ton

Açılış sahnesi

Bir sahne izliyorsun. Adam gece boş bir eve giriyor, ışığı açıyor, mutfağa yürüyor.

Şimdi sana söylüyorum: bu bir korku filmi.

Aynı sahneyi yeniden düşün. Şimdi mutfaktaki her karanlık köşeye bakıyorsun. Buzdolabının uğultusu tehdit gibi. Adam arkasını döndüğünde içinden bir şey sıçrıyor.

Şimdi söylüyorum: hayır, bu bir komedi.

Aynı sahne. Şimdi buzdolabının uğultusu komik. Adamın gece yarısı bir şeyler atıştırmaya inmesi tanıdık ve sevimli.

Görüntü değişmedi. Değişen şey seyircinin ne beklediği.

Tür bir sınıflandırma değil, seyirciyle yaptığın bir sözleşmedir. Sözleşme ilk dakikada imzalanır ve son dakikaya kadar geçerlidir.

Geçen ders yapıyı kurduk. Şimdi seyircinin o yapıyı nasıl okuyacağını belirleyen şeye geçiyoruz.

Bu derste ne olacak

Önce türün ne olduğunu ve neye yaradığını kuracağız. Sonra temel türlerin seyirciye ne vaat ettiğini sıralayacağız. Ardından tonun ne olduğunu ve türden nasıl ayrıldığını göreceğiz — bu ayrım sürekli karıştırılır. Sonra tonun nerede taşındığını çalışacağız: kadraj, oyunculuk, renk, ses ve ritim. Ardından ton kırılmasını ele alacağız. Sonra melez türü ve kontrollü karışımı göreceğiz. En sonda ilk filmini yapacaklar için tür seçimini konuşacağız. On dokuz filmden örneklerle bunları okuyacağız.

Sıfır noktası

Bir restorana giriyorsun ve tabelada "balık lokantası" yazıyor.

Bu tabela sana ne yapar? Beklenti kurar. Menüye bakmadan bile ne bulacağını yaklaşık bilirsin.

Şimdi içeri giriyorsun ve yalnız kebap var. Kızgın mısın? Belki kebap çok iyidir. Ama bir şey oldu: sözleşme bozuldu ve o andan itibaren yemeği değil, aldatılmayı düşünüyorsun.

Türün üç işi vardır. Seyirciyi hazırlar — nasıl izleyeceğini bilir. Yönetmene kısayol verir — her şeyi baştan açıklamak zorunda kalmazsın. Ve kırılabilecek bir zemin kurar — beklenti olmadan sürpriz olmaz.

Şimdi benzetmenin kırıldığı yeri söyleyeyim. Lokanta tabelası tek bir söz verir; film birden fazla söz verebilir ve vermelidir de. Sorun tür karıştırmak değil, hangi sözün ne zaman geçerli olduğunu belirsiz bırakmaktır. Seyirci güler mi korkar mı bilemediğinde ikisini de yapmaz.

Bu kadarı temel. Şimdi asıl mesele başlıyor.

Mekanizma

Temel türlerin vaadi

Her tür seyirciye belirli bir duygusal deneyim sözü verir. Kaba bir harita işini görür.

Dram: bir insanın değişimine tanık olacaksın ve bedelini hissedeceksin. Vaat, gerçeklik duygusudur.

Komedi: güvendesin; kimseye kalıcı zarar gelmeyecek ve beklentin sürekli kırılacak. Vaat, mesafedir.

Gerilim: kötü bir şey olacak ve sen bunu karakterden önce bileceksin. Vaat, bekleyiştir.

Korku: kontrol edilemez bir şey var ve güvenlik yok. Vaat, tehdidin gerçekliğidir.

Polisiye: bir bilmece var ve sana çözmen için ipucu verilecek. Vaat, adalettir — çözüm bulunmasa bile arayış dürüsttür.

Romantik: iki insan birbirine ulaşmaya çalışacak. Vaat, engelin gerçek olmasıdır.

Bilimkurgu: dünyanın bir kuralı değiştirildi ve sonuçları tutarlı biçimde işlenecek. Vaat, iç mantıktır.

Bu vaatlerin hiçbiri "mutlu son" değildir. Vaat, deneyimin türüdür, sonucu değil.

Ton nedir ve türden nasıl ayrılır

Bu ayrım sürekli karıştırılır ve netleştirmesi kolaydır.

Tür ne anlatıldığını çerçeveler; ton nasıl bakıldığını belirler.

Aynı tür, farklı tonlarda tamamen farklı filmler üretir. İki korku filminden biri acımasız ve soğuk, diğeri hüzünlü ve şefkatli olabilir. İkisi de korku filmidir; ikisi de aynı vaadi verir; ama seyircide bıraktıkları şey aynı değildir.

Ve kritik fark: tür değişebilir, ton değişemez. Bir film ortasında türünü kaydırabilir ve bu ilginç olur; tonunu kaydırırsa seyirci güvenini kaybeder.

Ton nerede taşınır

Ton bir niyet değil, kararlar toplamıdır. Beş yerde taşınır ve beşi de tutarlı olmalıdır.

Kadraj: mesafe ve yükseklik. Mesafeli bir kamera ironi ya da soğukluk taşır; yakın bir kamera şefkat ya da baskı.

Oyunculuk: ölçek ve ritim. Aynı replik, bir tonda gerçekçi, başka bir tonda stilize oynanır. Bu, kadroya verilecek en önemli ortak nottur.

Renk: palet ve doygunluk. İkinci seviyede çalıştık; ton kararı doğrudan palet kararıdır.

Ses: müziğin varlığı, miktarı ve türü. Müzik tonun en hızlı ve en tehlikeli taşıyıcısıdır — bir sahneyi tek başına başka bir türe çevirebilir.

Ritim: plan süreleri ve kesme sıklığı. Hızlı ritim komediye ve aksiyona, yavaş ritim drama ve gerilime çeker.

Bir filmin tonu bozuksa, neredeyse her zaman bu beşinden biri diğerleriyle konuşmuyordur. En sık suçlu müziktir.

Ton, bütün departmanların aynı cümleyi kurmasıdır. Bir departman başka bir cümle kurduğunda seyirci nedenini bilmeden rahatsız olur.

Ton kırılması

Ton kırılması bir kusur olabilir ya da en güçlü araç.

Kusur olduğu yer: ton tesadüfen kayar. Bir sahne diğerinden farklı bir filmden gelmiş gibi durur ve bunun bir gerekçesi yoktur.

Araç olduğu yer: ton bilinçli, hazırlıklı ve tek seferlik kırılır. Komedi olarak kurulmuş bir filmde ani bir şiddet anı, hazırlıklıysa yıkıcıdır.

Kırılmanın çalışması için üç şart vardır. Ton önce kurulmuş olmalı — kırılacak bir düzen yoksa kırılma yoktur. Kırılma bir olayla gerekçelenmeli — biçim, hikâyedeki bir değişimle birlikte değişmeli. Ve kırılmadan sonra yeni ton korunmalı — geri dönülüyorsa seyirci ilkine bir daha inanmaz.

Melez tür ve kontrollü karışım

Türler saf değildir ve olmak zorunda da değildir. Ama karışım rastgele olamaz.

İşe yarayan yöntem şudur: bir ana tür, bir yardımcı tür. Ana tür sözleşmeyi kurar ve film boyunca geçerlidir; yardımcı tür renk katar.

Bir korku filmi komik anlar taşıyabilir; ama komedi, korkunun yerine geçtiği anda sözleşme bozulur. Bir dram polisiye bir yapı kullanabilir; ama bilmece çözülmediğinde seyirci aldatılmış hisseder.

Ve en yaygın melez hata: tür sözleşmesini geç kurmak. Film yirmi dakika dram gibi gider ve sonra korku filmine dönüşür. Bu bir sürpriz değil, bir sözleşme ihlalidir — ilk yirmi dakikayı yanlış izlemiş olursun.

Doğru yöntem: türü ilk dakikalarda bir işaretle bildir. Bir ses, bir renk, bir kadraj, bir müzik. Sonra istediğin kadar geciktir.

İlk filmini yapacaklar için tür seçimi

Bu bölüm doğrudan pratiktir.

Korku ve gerilim düşük bütçede en verimli türlerdir: karanlık ucuzdur, gösterilmeyen şey inşa edilmez ve gerilim tamamen ritimle kurulur.

Komedi en zor türdür. Zamanlama kusursuz olmak zorundadır ve bir şaka tutmazsa sahne tamamen ölür; drama ise vasat oynandığında bile bir şey taşır.

Dram en güvenli türdür ama en çok oyuncuya bağımlıdır. Kadro zayıfsa saklanacak yer yoktur.

Bilimkurgu ve fantastik ilk filmde genellikle tuzaktır — dünya kurmak pahalıdır. Ama tek bir kural değiştirip gerisini gündelik tutmak ucuz ve güçlü bir yoldur.

Ve bir tavsiye: sevdiğin türü değil, iyi bildiğin dünyayı seç. Tür sonradan gelir.

Filmlerden okuma

Tür sözleşmesi

Aynı tür, farklı ton

Tonun taşındığı yerler

Ton kırılması ve melez tür

Animasyonda tür ve ton

Usta katmanı

Buraya kadarki kısım tür ve tonun alfabesiydi. Şimdi ince tarafa gelelim.

Az önce "ton değişmez" dedim. İşin aslı biraz daha ince: ton değişebilir ama tek yönde ve geri dönüşsüz. Bir film hafiften ağıra gidebilir; ağırdan hafife dönmesi ise seyirciyi aldatılmış hissettirir. Çünkü ağırlaşan bir ton bir bedel bildirir ve o bedel sonradan silinemez.

İkinci nüans: tonu en hızlı bozan şey müziktir. Bir sahne müziksiz doğru tonda duruyorsa, müzik eklendiğinde çoğu zaman bir tür daha ekler ve dengeyi bozar. Bu yüzden kurguda müziği en sona bırakmak yalnız bir çalışma sırası değil, bir ton koruma yöntemidir.

Üçüncü nüans, ve kadroyla ilgili: ton oyuncuya verilen ortak nottur. Sette her oyuncuya ayrı ayrı yönlendirme verirsin ama tonu hepsine aynı cümleyle söylemen gerekir. "Bu filmde kimse durumun tuhaf olduğunu bilmiyor" gibi tek bir cümle, bütün kadroyu aynı filme sokar.

Dördüncüsü: tür bilgisi klişe bilgisidir ve bu iyi bir şeydir. Bir türün klişelerini bilmeden o türde çalışamazsın — çünkü seyirci onları biliyor ve senden ya karşılamanı ya da bilinçli olarak reddetmeni bekliyor. Klişeden kaçmanın yolu türü bilmemek değil, çok iyi bilmektir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Kilit özet

Tür bir sınıflandırma değil, seyirciyle yapılan sözleşmedir; ilk dakikada imzalanır ve son dakikaya kadar geçerlidir.

Tür ne anlatıldığını çerçeveler, ton ona nasıl bakıldığını belirler; aynı tür farklı tonlarda tamamen farklı filmler üretir.

Ton beş yerde birden taşınır — kadraj, oyunculuk, renk, ses ve ritim — ve biri diğerleriyle konuşmadığında seyirci nedenini bilmeden rahatsız olur.

Ton değişebilir ama tek yönde ve geri dönüşsüz; ağırlaşan bir ton bir bedel bildirir ve o bedel sonradan silinemez.

Klişeden kaçmanın yolu türü bilmemek değil çok iyi bilmektir — seyirci klişeleri zaten biliyor ve senden karşılamanı ya da bilinçle reddetmeni bekliyor.

Sonraki ders

Bu derste seyirciyle sözleşmeyi kurduk. Şimdi bu sözleşmeyi ekibe aktarmaya geçiyoruz. Bir sonraki derste yönetmen yorumunu ve yönetmen dosyasını çalışacağız: eseri okumak, bakış açısını yazıya dökmek ve görsel kuralları bütün departmanların anlayacağı bir belgeye çevirmek.