Doğaçlama ve keşif

Açılış sahnesi

Sette bir sahne tutmuyor. Üç çekim geçti, hiçbiri işlemedi.

Yönetmen oyunculara dönüyor: "Tamam, bir de serbest deneyin. Doğaçlayın."

Bu cümle iyi niyetlidir ve neredeyse her zaman işe yaramaz.

Çünkü söylenen şey aslında şudur: ben bu sahneyi çözemedim, siz çözün.

Oyuncular birbirine bakar. Bir şeyler denerler. Konu dağılır. Beş dakika sonra sahne, başladığı yerden daha kötüdür ve şimdi herkes biraz da utanmıştır.

Doğaçlama, hazırlığın yokluğu değil; hazırlığın en zor biçimidir.

Bu seviyenin son dersi. On bir derstir sahneyi çözmeyi, kurmayı ve tasarlamayı çalıştık. Şimdi bunların bilinçli olarak bir kenara bırakıldığı yeri öğreneceğiz — ve neden bunun bir kenara bırakmak olmadığını.

Bu derste ne olacak

Önce doğaçlamanın ne olduğunu ve ne olmadığını kuracağız. Sonra her doğaçlamanın taşıması gereken üç şeyi öğreneceğiz: amaç, sınır, süre. Ardından üç doğaçlama türünü göreceğiz: metin öncesi, metin sonrası ve sessiz. Sonra oyuncudan gelen malzemeyi senaryoya ve bloklamaya taşımayı çalışacağız. Ardından komedide keşif ile anlatı ekonomisi arasındaki dengeye bakacağız. Sonra devamlılık ve kapsama gerektiren bir sette kontrollü serbestliği ele alacağız. En sonda en önemlisine geleceğiz: doğaçlamayı bir bahane yapmamak. On sekiz filmden örneklerle bunları okuyacağız.

Sıfır noktası

Bir caz müzisyenini düşün. Solo çalıyor ve hiçbir nota yazılı değil.

Serbest mi?

Hayır. O solo boyunca akor dizisi bellidir, tempo bellidir, kaç ölçü çalacağı bellidir ve tonalite bellidir. Serbest olan tek şey, bu çerçevenin içinde hangi notaları seçtiğidir.

Ve o özgürlük ancak çerçeveyi yıllarca çalıştığı için mümkündür.

Bu tanımın iki yarısı da önemli. Çerçeve olmadan arayış işe yaramaz; arayış olmadan çerçeve zaten provadır.

Şimdi benzetmenin kırıldığı yeri söyleyeyim. Cazda solo bitmiş üründür — dinleyici onu duyar. Sinemada doğaçlamanın büyük kısmı filme girmez. O bir üretim değil, bir araştırma aracıdır: bulunan şey daha sonra yazılır, planlanır ve tekrar edilebilir hâle getirilir. Doğaçlamanın ürünü sahne değil, bilgidir.

Bu kadarı temel. Şimdi asıl mesele başlıyor.

Mekanizma

Üç zorunlu unsur

Her doğaçlama üç şeyle kurulur. Biri eksikse doğaçlama değil, boşluktur.

Amaç: bu doğaçlama hangi soruyu cevaplayacak? "Bu ikisi birbirini ne kadar tanıyor", "kavgadan sonra ne oldu", "bu adam yalnızken ne yapar".

Sınır: neyin içinde kalınacak. Mekân, kişi sayısı, konu, kimin ne bildiği. Ve fiziksel sınırlar — bir önceki derste konuştuğumuz gibi, hassas alanlar doğaçlamaya bırakılmaz.

Süre: ne kadar sürecek. Beş dakika genellikle yeterlidir. Sınırsız doğaçlama yorar ve yorgun oyuncu keşfetmez, tekrar eder.

Ve dördüncü bir unsur, sık unutulan: bitiş işareti. Doğaçlamanın nasıl biteceği önceden söylenir — bir cümleyle, bir hareketle ya da senin "tamam" demenle. Belirsiz biten doğaçlama, oyuncuları havada bırakır.

Üç tür doğaçlama

Metin öncesi doğaçlama: senaryoda olmayan bir olayı oynatmak. En yaygın ve en verimli türdür.

İçinde üç alt tür vardır: geçmiş doğaçlaması (ilk tanışma, son kavga), ilişki doğaçlaması (birlikte bir iş yapmak), görünmeyen olay doğaçlaması (sahneden hemen önceki beş dakika).

Metin sonrası doğaçlama: sahne yazıldığı yerde bitmez, devam ettirilir. Karakterlerin metin bittiğinde ne yaptığı çoğu zaman sahnenin gerçek sonunu gösterir — ve bazen o son, yazılandan iyidir.

Sessiz doğaçlama: replik yasak. Yalnız davranış. Bu, en çok bilgi veren ve en az kullanılan türdür. İki insanın konuşmadan aynı odada durabilmesi, ilişkileri hakkında herhangi bir diyalogdan çok şey söyler.

Gelen malzemeyi taşımak

Doğaçlamada bir şey bulundu. Şimdi ne olacak?

Üç yol var ve karıştırılmamalı.

Senaryoya taşımak: bulunan replik ya da olay metne yazılır. Bu, senaristle konuşularak yapılır — bir önceki derslerde konuştuk. Ve yazılı hâle getirilir; sözlü kalan değişiklik sette kaybolur.

Bloklamaya taşımak: bulunan hareket ya da yerleşim, sahnenin bloklaması olur. En sık ve en verimli aktarım budur.

Bilgi olarak saklamak: bulunan şey filme girmez ama oyuncunun kafasında kalır. Bir doğaçlamada iki karakterin kavga ettiği ortaya çıktıysa, o kavga çekilmese bile sonraki sahnelerin altında durur.

Ve bir kural: bulunanı sabitlerken sebebini sabitle, biçimini değil. Bir önceki derslerde konuştuk; hareketi dondurmak onu öldürür.

Komedide keşif ve ekonomi

Komedi, doğaçlamanın en çok kullanıldığı ve en çok zarar verdiği alandır.

Faydası açıktır: en iyi şakaların çoğu odada bulunur, masada değil.

Zararı da açıktır: doğaçlanan komedi uzar. Oyuncular birbirini besler, sahne şişer ve anlatı durur. Kurguda kısaltılır ama o zaman da ritim bozulur.

Çözüm bir denge kuralıdır: doğaçla, sonra yaz. Doğaçlamada bulunan şeyi olduğu gibi çekmek yerine, bulunanı metne geri yaz ve o metni çek. Şaka korunur, süre kontrol altına alınır.

Ve bir teknik: komedi doğaçlamalarında bir güvenli çekim al. Önce yazılı hâli tam olarak çek, sonra serbest bırak. Kurguda elinde ikisi de olur.

Devamlılık gerektiren sette kontrollü serbestlik

Doğaçlamanın en büyük düşmanı kapsamadır.

Bir sahne parçalı çekilecekse, oyuncunun her çekimde aynı şeyi yapması gerekir — bir önceki derslerde konuştuk. Serbest bırakılan oyuncu her seferinde başka bir şey yapar ve planlar birbirine bağlanmaz.

Üç çözüm vardır.

Sırayı ayır: doğaçlamayı ana planda yap ve orada bulunan şeyi yakın planlarda tekrarlat. Ana plan serbest, kalanı sabit.

İki kamera kullan: aynı anı iki ölçekten al. Doğaçlama bir kez olur ve iki plan elde edersin.

Doğaçlamayı sahnenin bir bölümüne sınırla: sahnenin başı ve sonu yazılı olsun, ortası serbest kalsın. Kurgu giriş ve çıkışa tutunur.

Ve bir uyarı: doğaçlama sırasında oyuncu kadraj dışına çıkabilir, netlik kaçabilir, ses bozulabilir. Bu, ekibe önceden söylenir. Haber verilmemiş bir doğaçlama, kamera ve ses ekibi için bir sürpriz değil bir sorundur.

Doğaçlamaya uygun olmayan sahneler

Bazı sahneler doğaçlamaya kapalıdır ve bunu baştan bilmek zaman kazandırır.

Bilgi taşıyan sahneler: seyircinin belirli bir şeyi öğrenmesi gereken sahnelerde serbestlik, bilginin kaybolmasına yol açar. Bilgi verilmezse sonraki üç sahne çöker.

Hassas sahneler: bir önceki derste konuştuk — sınırların tanımsız olduğu tek yer doğaçlamadır ve orada tam olarak bunu istemezsin.

Teknik olarak bağlı sahneler: bir dövüş, bir araç hareketi, bir efekt. Burada serbestlik güvenlik sorunudur.

Kısa biçim: reklam ve kısa film gibi süre kısıtı sert olan işlerde her saniye tasarlanmıştır; doğaçlama süreyi taşırır.

Bu sahnelerde de keşif mümkündür — ama provada, çekimde değil.

Bahane olmamak

Şimdi dersin en önemli cümlesine geliyoruz.

Doğaçlama üç durumda bir bahanedir ve üçü de tanınabilir.

Hazırlıksızlığın bahanesi: sahne çözülmemiştir ve iş oyuncuya bırakılır. Bunu ayırt etmenin yolu tek bir sorudur: bu doğaçlamanın cevaplayacağı soruyu yazabiliyor musun?

Kararsızlığın bahanesi: yönetmen hangi versiyonu istediğine karar veremez ve hepsini çeker. Kurgu odasında karar vermeyi umar. Bu, kurgucuya bir hediye değil, bir yük devretmektir.

Sorumluluğun bahanesi: bir sahne çalışmadığında suç oyuncuya kalır — "serbesttiniz, siz çözemediniz". Bu, güveni bitiren en hızlı yoldur.

Ayrımı yapan ölçüt basittir: doğaçlama bir sorunun cevabı ise araçtır; bir sorudan kaçış ise bahanedir.

Doğaçlamaya, ne aradığını bilerek gidersin. Ne bulacağını bilmeden.

Filmlerden okuma

Araştırma olarak doğaçlama

Bulunanı taşımak

Sınır ve çerçeve

Kontrollü serbestlik

Usta katmanı

Buraya kadarki kısım doğaçlamanın alfabesiydi. Şimdi ince tarafa gelelim.

Az önce üç zorunlu unsurdan bahsettim. İşin aslı şu: en verimli doğaçlamalar en kısıtlı olanlardır. "Serbestçe konuşun" hiçbir şey üretmez; "bu odada, beş dakika, konuşmadan, ikinizden biri gitmek istiyor" çok şey üretir. Kısıt arttıkça keşif derinleşir — çünkü oyuncu seçenek aramak yerine çözüm arar.

İkinci nüans: doğaçlamada bulunan en değerli şey genellikle replik değildir. Yeni başlayanlar iyi bir cümle bekler. Oysa çıkan asıl malzeme davranıştır: birinin nereye oturduğu, kimin önce kalktığı, hangi anda gözünü kaçırdığı. Bunlar bloklamaya ve karaktere doğrudan taşınır.

Üçüncü nüans, ve sette en pratik olanı: doğaçlamayı kaydet. Prova odasında yapılan bir doğaçlama kaydedilmezse, iki gün sonra kimse ne olduğunu hatırlamaz. Bir telefon kaydı yeter. Bir önceki derslerde konuştuk: provada bulunup yazılmayan şey, bulunmamış sayılır.

Dördüncüsü, ve dürüstlükle ilgili: oyuncudan gelen malzemeyi sahiplenme. Bir replik ya da bir fikir oyuncudan geldiyse bunu söylemek, hem doğru hem de faydalıdır — çünkü katkının tanındığı bir sette katkı gelmeye devam eder. Bir önceki derslerde konuştuğumuz gibi, öneri gelmeyen sette bir kişi çalışıyordur.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Kilit özet

Doğaçlama hazırlığın yokluğu değil, en zor biçimidir; çerçevesi olmayan arayış doğaçlama değil dağılmadır.

Her doğaçlama üç şey taşır — amaç, sınır, süre — ve dördüncü olarak nasıl biteceği önceden söylenir.

Doğaçlamanın ürünü sahne değil bilgidir; bulunan şey çoğu zaman replik değil davranıştır ve bloklamaya taşınır.

Komedide doğru yöntem doğaçlayıp sonra yazmaktır: şaka korunur, süre kontrol altında kalır.

Doğaçlama bir sorunun cevabıysa araçtır, bir sorudan kaçışsa bahanedir — ayrımı, cevaplayacağı soruyu yazabilmen belirler.

Sonraki ders

Seviye iki burada bitiyor. Metni çözmeyi, karakteri kurmayı, oyuncuyla çalışmayı, sahneyi mekâna yerleştirmeyi, konuşmayı yönetmeyi, kırılgan anları güvenle taşımayı ve bütün bunları kameraya çevirmeyi çalıştık. Bu seviyenin kanıtı iki oyunculu bir dramatik sahnedir: tek mekânda, gerçek bir çatışmayla ve gerçek bir değişimle. Bir sonraki seviyede ilk tamamlanmış eserini kuracaksın — kısa film yönetmenliğine geçiyoruz.