Sistematik derleme

Açılış sahnesi

İki öğretmen bir çay molasında tartışıyor. Biri, yoganın kaygıyı azalttığını gösteren randomize bir çalışmayı telefonundan açıp gösteriyor. Öteki, aynı konuda başka bir çalışma buluyor: onda yoga grubu ile karşılaştırma grubu arasında hiçbir fark çıkmamış. Birincisi üçüncü bir çalışma buluyor, olumlu; ikincisi dördüncüsünü, belirsiz.

Yarım saat sonra ikisi de kendi görüşünü destekleyen bir çalışma yığınının başında oturuyor. Hangisi haklı? Birinin bulduğu çalışmalar daha mı iyi, yoksa yalnızca aradığını mı bulmuş?

Stüdyonun sahibi, konuşmayı dinledikten sonra bir soru soruyor: "Bu konudaki bütün çalışmalara, yalnızca aklınıza gelenlere değil, bütününe bakan biri var mı? Ve o kişi hangilerini seçeceğine, sonuçlarını görmeden önce mi karar vermiş?"

Bu derste ne olacak

Bu derste tek tek çalışmalardan, bir konudaki çalışmaların bütününe geçiyoruz. Önce sistematik derlemenin ne olduğunu ve onu bir uzmanın konuyu özetlediği bir yazıdan ayıran şeyi göreceğiz. Sonra bir derlemenin nasıl kurulduğuna, sorunun nasıl tanımlandığına ve hangi çalışmaların alınacağına dair kuralların önceden nasıl belirlendiğine bakacağız. Ardından bir derlemenin ancak içine aldığı çalışmalar kadar iyi olduğunu, aramanın nereye kadar uzandığının neden önemli olduğunu tartışacağız; burada ten tonu, bir derlemenin kimin için konuşabildiğini gösterecek. En sonda bir derlemenin güvenilirliğini sınamak için sorulabilecek soruları konuşacağız.

Sıfır noktası

Y5.70'in kura üzerine kurduğu güven, tek bir çalışmanın sınırları içinde kalıyordu. Tek bir randomize çalışma güçlü bir kanıt olabilir; ama tek bir çalışma, bir tesadüfe, küçük bir örneğe ya da belirli bir nüfusa bağlı kalabilir.

Açılış sahnesindeki iki öğretmenin sorunu, çalışmaların azlığı değildi; çokluğuydu. Pek çok çalışma varken, hangilerinin okunduğu, hangilerinin göz ardı edildiği, sonucu belirleyebilir. Sistematik derleme bu seçimi kişinin eğiliminden alıp önceden yazılmış kurallara bağlar.

Mekanizma

Bütün çalışmalara bakmak

Sistematik derleme maddesi, bu türü, açıkça ortaya konmuş bir konudaki kanıtların, konuyla ilgili araştırmaları belirlemek, tanımlamak ve değerlendirmek için eleştirel yöntemler kullanılarak yapılan bilimsel bir sentezi olarak tanımlıyor. Madde, sistematik derlemelerin, zaman zaman meta-analizlerle birlikte, bilimsel ve tıbbi araştırmada kanıt hiyerarşisinin genellikle en üst basamağı sayıldığını yazıyor.

Madde, sistematik derlemeleri, çoğu zaman anlatı derlemesi denen bir derleme türünden ayırıyor: ikisi de bilimsel literatürü gözden geçirir, ama "literatür derlemesi" ifadesi başka bir belirleme olmadan kullanıldığında bir anlatı derlemesini kasteder. Madde, sistematik derlemenin bulgulardaki yanlılığı değerlendirmeyi ve mümkün olduğunda en aza indirmeyi amaçlayan titiz ve saydam bir yaklaşım kullandığını vurguluyor.

Madde, meta-analizi de bu çerçevede konumluyor: meta-analiz, birleştirilmiş verilerden istatistiksel yöntemlerle tek bir sayı, örneğin bir etki büyüklüğü, elde eder; sistematik derlemenin katı tanımı ise bu adımı içermez. Birleştirmenin nasıl yapıldığı, bir sonraki dersin konusu.

Soru ve kurallar önceden

Sistematik derleme maddesi, bir derlemenin aşamalarını anlatıyor. İlk aşama cevaplanabilir bir soru tanımlamaktır. Madde, nicel verilere dayanan klinik derlemelerin sorularının çoğu zaman PICO kısaltmasıyla kurulduğunu yazıyor: nüfus ya da sorun, girişim ya da maruziyet, karşılaştırma ve sonuç.

Madde, arama stratejisinin, derlemenin önceden belirlenmiş dahil etme ve dışlama ölçütlerine uyan literatürü bulacak biçimde kurulması gerektiğini ve bir derlemenin yöntem bölümünün taranan bütün veri tabanlarını sıralaması gerektiğini yazıyor. Uygunluğun değerlendirildiği aşamada, bir çalışmanın dahil edilip edilmediğine dair kararların ve bu kararların gerekçelerinin kaydedilmesi gerektiğini ekliyor. Madde, bir derlemenin protokolünün derleme başlamadan önce yayımlanmasının saydamlığı artıran en iyi uygulamalardan biri sayıldığını da not ediyor; bu önceden kayıt işi, birimin ilerleyen bir dersinde ayrıca ele alınacak.

Derleme, içine aldıkları kadar iyidir

Sistematik derleme maddesi, bu türün sınırlarını da açıkça yazıyor. Madde, sistematik derlemeler en güçlü kanıt biçimi sayılsa da, iki bin üç tarihli bir incelemenin bütün sistematik derlemelerin eşit derecede güvenilir olmadığını bulduğunu aktarıyor. Madde, bazı eleştirmenlerin derlemelerin düşük nitelikli çok sayıda çalışmayı içine almakla eleştirildiğini ve bazı güçlüklerin daha bin dokuz yüz doksan dörtte dile getirildiğini yazıyor. Madde ayrıca, derlemelerin bir kısmının yayımlandığı anda güncellenmeye ihtiyaç duyduğunu da not ediyor.

Madde bir başka sınırı daha anıyor: klinik çalışmaların önemli bir kısmının sonuçlarının hiç yayımlanmadığını ve olumlu sonuçlu çalışmaların olumsuz sonuçlulara göre daha sık yayımlandığını. Yalnızca yayımlanmış çalışmalara bakan bir derleme bu çarpıklığı devralabilir; yayımlanmamış sonuçların yarattığı bu yanlılık, bir sonraki birimde ayrı bir ders olarak ele alınacak. Madde, aramaları büyük veri tabanlarının ötesine, gri literatüre doğru genişletmenin derlemelerin etkinliğini artırabileceğini de yazıyor.

Ten tonu burada, bir derlemenin kimin için konuşabildiğini gösterir. Bir derleme, içine aldığı çalışmaların katılımcıları kadar geniş bir nüfusu temsil edebilir. Y5.70'te Klinik çalışma maddesinin, etnik azınlıkların klinik çalışmalarda çoğu zaman yeterince temsil edilmediğini ve bazen hiç kaydedilmediğini yazdığını görmüştük. Böyle çalışmalardan kurulan bir derleme, bu boşluğu devralır: çalışmalar katılımcıların ten ve köken bilgisini vermiyorsa, derleme de koyu tenli öğrenciler ya da azınlık topluluklarından gelen uygulayıcılar için sonucun geçerli olup olmadığını söyleyemez. PICO'nun ilk harfi, nüfus, bu yüzden bir öğretmenin bir derlemede ilk bakacağı yerlerden biridir.

Bir derlemeyi sınamak

Sistematik derleme maddesi, bir derlemenin niteliğini değerlendirmenin, onu klinik uygulamada ve sağlık politikasında kullanmanın önemli bir güçlüğü olduğunu yazıyor ve bu amaçla geliştirilmiş değerlendirme araçlarından söz ediyor. Madde, raporlama rehberlerinin bir nitelik değerlendirme aracı olmadığını da ayrıca belirtiyor: bir derlemenin iyi raporlanmış olması, iyi yapılmış olduğunu kendiliğinden göstermez.

Madde, sistematik derlemenin tarihini de veriyor. Bugün modern bir sistematik derlemenin karşılığı sayılan ilk yayının, James Lind'in bin yedi yüz elli üçte iskorbüt üzerine daha önceki bütün yayınları gözden geçiren makalesi olduğunu yazıyor. Madde, Archie Cochrane'in bin dokuz yüz yetmiş ikide, ilgili bütün randomize çalışmaların uzmanlık alanlarına göre düzenli olarak güncellenen eleştirel bir özetinin hazırlanmamış olmasını mesleğe yöneltilebilecek büyük bir eleştiri olarak nitelediğini aktarıyor. Cochrane maddesi, bugün onun adını taşıyan kuruluşun sağlık girişimleri üzerine sistematik derlemeler yürüttüğünü ve yayımladığını yazıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Bir sistematik derleme, bir konudaki çalışmaların bütününe, önceden yazılmış kurallarla bakar. Soruyu PICO gibi bir çerçeveyle açıkça tanımlar, hangi çalışmaları alacağını sonuçları görmeden önce belirler, aramayı geniş tutar ve seçimini kaydeder. Bu yüzden bir anlatı derlemesinden ya da bir tartışmada karşılıklı gösterilen çalışmalardan daha güvenilir bir özet sunabilir.

Usta bir öğretmen bir derlemenin ancak içine aldıkları kadar iyi olduğunu bilir. Düşük nitelikli çalışmalardan kurulan bir derleme, onların zayıflığını; yalnızca yayımlanmış çalışmalara bakan bir derleme, yayımlanmayanların eksikliğini; ten ve köken bilgisini raporlamayan çalışmalardan kurulan bir derleme, bu boşluğu devralır.

Usta bir öğretmen bir derlemeyi okurken soruyu, kuralları, aramanın genişliğini, çalışmaların niteliğini ve katılımcıların kimlerden oluştuğunu sorar. Derlemenin sonucunu aktarırken sınırlarını da aktarır ve daha yeni bir derleme olup olmadığına bakar.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Sistematik derleme bir konudaki bütün çalışmalara önceden yazılmış kurallarla bakar; anlatı derlemesi ise yazarın seçimine dayanır.

Soru PICO gibi bir çerçeveyle açıkça tanımlanır; hangi çalışmaların alınacağı sonuçlar görülmeden önce belirlenir.

Bir derleme ancak içine aldığı çalışmalar kadar iyidir; düşük nitelik ve yayımlanmamış sonuçlar derlemeye taşınır.

Bir derleme, çalışmalarının katılımcılarını temsil eder; ten ve köken raporlanmamışsa, derleme de bu konuda sessiz kalır.

Bir derlemenin sonucu, bulgusu ve uyarısı birlikte aktarılır.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir konudaki çalışmaları bulup seçip değerlendiren derlemeyi gördük. Bazı derlemeler bir adım daha atar: çalışmaların sonuçlarını istatistiksel olarak birleştirip tek bir özet sayıya ulaşır.

Sıradaki dersin konusu bu birleştirme: meta-analiz.

Soru şu: farklı çalışmaların sonuçlarını tek bir sayıda birleştirmek neyi görünür kılar, neyi gizleyebilir ve çalışmalar birbirinden çok farklıyken bu birleştirme ne kadar anlamlıdır?