Topluluk davranış kuralları

Açılış sahnesi

Bir öğretmen iki yıldır çevrim içi bir yoga topluluğu yürütüyor: haftada üç canlı ders, bir mesajlaşma grubu, ayda bir kez öğrencilerin birbirleriyle konuştuğu bir sohbet buluşması. Topluluk küçük ve samimi başladı; zamanla yüzü aşkın kişiye ulaştı.

Bir hafta mesajlaşma grubunda bir tartışma başlıyor. Bir öğrenci, bir başkasının paylaştığı duruş fotoğrafının altına onun kilosu hakkında bir yorum yazıyor, "şaka" olduğunu ekliyor. Birkaç kişi gülen yüzler bırakıyor, biri sert bir cevap veriyor, fotoğrafı paylaşan öğrenci gruptan çıkıyor. Aynı hafta canlı derslerden birine tanınmayan bir hesap katılıyor ve ekranına rahatsız edici bir görüntü yansıtıyor; öğretmen onu dersten çıkarana kadar geçen yarım dakikada birkaç öğrenci ders bağlantısını kapatıyor.

Öğretmen o akşam topluluğun bir kuralı olup olmadığını düşünüyor. Vardı: kayıt sayfasının altında, kimsenin okumadığı üç satır. Ama bir kural çiğnendiğinde ne olacağını kimse bilmiyordu, kendisi de.

Bu derste ne olacak

Bu derste bir öğretmenin yönettiği, ama öğrencilerin birlikte yaşadığı bir topluluğun davranışını düzenleyen kuralları ele alıyoruz. Önce bir davranış kuralları metninin ne olduğunu ve neden yalnızca yazılmakla işlemediğini göreceğiz. Sonra ortak kaynakları yöneten toplulukları inceleyen Elinor Ostrom'un tasarım ilkelerinden üçünü bir yoga topluluğuna taşıyacağız: kuralların katılımla yazılması, yaptırımların kademeli olması ve çatışma çözümünün ucuz ve kolay erişilebilir olması. Ardından bir kararın adil bulunmasında sürecin payını, usul adaleti kavramıyla tartışacağız. En sonda bir kural çiğnendiğinde zarara odaklanan onarıcı bir yaklaşımı ve çevrim içi derslere dışarıdan yapılan baskınları konuşacağız; burada ten tonu, kimin hedef alındığını belirleyecek.

Sıfır noktası

Y5.37'de öğretmen ile öğrenci arasındaki güç asimetrisini, Y5.38'de ise bir ihlalin bildirileceği bağımsız yolları ve misillemeyi gördük. Bu dersler, öğretmenin öğrenciye karşı davranışına bakıyordu. Y5.43'te ise çıkış ve ses ayrımını, bir öğrencinin bir durumdan ayrılabilmesini ya da sesini yükseltebilmesini tanımladık.

Bu ders bakışı değiştiriyor: öğrencilerin birbirine karşı davranışına. Bir salonda öğrenciler birbirleriyle çoğu zaman yalnızca dersin başında ve sonunda karşılaşır; öğretmen odanın içindedir. Çevrim içi bir toplulukta ise öğrenciler dersler arasında da birbirlerine yazar, fotoğraf paylaşır, yorum yapar; ve öğretmen bu alanların çoğunda o anda orada değildir.

Mekanizma

Yazılı bir metin, işleyen bir kural değildir

Davranış kuralları maddesi, bir davranış kuralları metnini, bir kişinin ya da bir kuruluşun normlarını, kurallarını, sorumluluklarını ya da doğru uygulamalarını özetleyen kurallar bütünü olarak tanımlıyor. Madde, küçük kuruluşlar için bile beklentileri anlatan bir metnin yerinde olduğunu ve bu metnin karmaşık olması gerekmediğini yazıyor.

Açılış sahnesindeki topluluğun bir metni vardı; ama metin kimsenin okumadığı bir yerde duruyordu ve bir ihlalin sonucunu hiç anmıyordu. Bir metin, üyeler onu bilmedikçe, kabul etmedikçe ve çiğnendiğinde bir şey olacağını görmedikçe işleyen bir kurala dönüşmez.

Ortak seçim, kademeli yaptırım, kolay çözüm

Ortak havuz kaynağı maddesi, Elinor Ostrom'un uzun süre ayakta kalan ortak kaynak kurumlarını incelerken belirlediği sekiz tasarım ilkesini sıralıyor. Bunlar arasında açıkça tanımlanmış sınırlar; kaynağı kullananların çoğunun karar verme sürecine katılabildiği ortak seçim düzenlemeleri; topluluk kurallarına uymayanlar için kademeli yaptırımlar; ve ucuz ve kolay erişilebilen çatışma çözüm yolları bulunuyor.

Bir yoga topluluğu bir mera ya da bir sulama sistemi değildir; ama o da bir ortak alandır. Sohbet penceresi, mesajlaşma grubu ve canlı dersin havası, her üyenin kullandığı ve her üyenin bozabileceği paylaşılan kaynaklardır.

Adil bir süreç

Bir kuralın çiğnenmesine verilen cevabın kabul edilmesi, yalnızca cevabın kendisine değil, cevaba nasıl varıldığına da bağlıdır. Usul adaleti maddesi, kavramı anlaşmazlıkları çözen ve kaynakları dağıtan süreçlerdeki adalet fikri olarak tanımlıyor ve bu adaletin kararların verildiği süreçlerin eşitliği ve saydamlığıyla ilgili olduğunu yazıyor. Madde, bir karar verilmeden önce bütün tarafların dinlenmesinin, bir sürecin adil sayılması için atılan adımlardan biri olduğunu aktarıyor.

Madde, bir kişinin sesini duyurabilme hakkının saygı görme ve değer verilme duygusuyla bağlantılı olduğunu da ekliyor. Gerald Leventhal'in bin dokuz yüz yetmiş altıda, ödül, ceza ya da kaynak dağıtan süreçlerin adil bulunması için kurallar önerdiğini de not ediyor.

Zarara odaklanmak ve dışarıdan gelen baskın

Kademeli yaptırım bir ihlale nasıl cevap verileceğini söyler; ama bir ihlal, bir kişiye bir zarar da verir. Onarıcı adalet maddesi, bu yaklaşımı suç ya da şiddetten sonra zararı onarmayı amaçlayan, zarar görenle zarar vereni bir diyaloğa katılmaları için güçlendiren bir yöntem olarak tanımlıyor. Madde, bu yaklaşımda zarar verenin eyleminin sorumluluğunu üstlenmesinin ve verdiği zararı anlamasının, zarar görenin ise sürece etkin olarak katılmasının amaçlandığını yazıyor.

Açılış sahnesindeki ikinci olay ise farklı bir türdendi: topluluğun bir üyesinden değil, dışarıdan geldi. Zoombombing maddesi, bu olguyu bir görüntülü görüşmeye istenmeyen, rahatsız edici bir müdahale olarak tanımlıyor ve oturumun genellikle müstehcen, saldırgan ya da ırkçı içerikle ele geçirildiğini yazıyor. Madde, bir örnek olarak, Kentucky'den bir adamın iki bin yirmide, öğrencilerinin çoğunluğu Siyah olan bir okulun çevrim içi dersine ırkçı bir tehditle girdiğini, okulu öğrencilerinin ırksal yapısı yüzünden hedef aldığını ve hakkında federal suçlamalar yapıldığını aktarıyor.

Ten tonu burada bir hedef seçiminin adıdır. Bir baskın herkese aynı biçimde gelmez; bazen belirli bir teni, belirli bir bedeni ya da belirli bir topluluğu seçerek gelir. Bir topluluk kuralı metni, görünüş, ten ve beden hakkında yorumları açıkça adlandırmadığında, bu tür bir saldırının hedefi olan öğrenciler topluluğun kendilerini koruyup korumayacağını bilemez.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Bir davranış kuralları metni, üyeler onu bilmedikçe, kabul etmedikçe ve çiğnendiğinde ne olacağını görmedikçe işlemez. Ostrom'un ortak kaynak toplulukları üzerine çıkardığı ilkeler, bir yoga topluluğu için de yol gösterir: kurallar kullananların katılımıyla yazılır, yaptırımlar kademelidir, çatışma çözümü ucuz ve kolay erişilebilirdir.

Usta bir öğretmen bir kararın adil bulunmasının sürecine bağlı olduğunu bilir: iki tarafı da dinler, kararını gerekçesiyle yazar ve itiraz yolunu açık tutar. Bir ihlale yalnızca yaptırımla değil, verilen zararı onarma imkânıyla da cevap verir; ama zarar görenin bu sürece katılmama hakkını korur.

Usta öğretmen kuralların kimi koruduğunu da açıkça söyler. Görünüş, beden ve ten hakkında yorumları adıyla yasaklar; içeriden ya da dışarıdan gelen, belirli bir teni ya da bedeni hedef alan bir saldırıya karşı topluluğun nerede durduğunu, bir saldırı olmadan önce yazar.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Bir kural metni, bilinmedikçe ve uygulanmadıkça işlemez.

Kurallar onlara uyacak kişilerin katılımıyla yazılır; yaptırımlar kademelidir; şikâyet yolu kolay ve kişiye göre seçilebilir olur.

Bir kararın adil bulunması sürecine bağlıdır: iki taraf da dinlenir, gerekçe yazılır, itiraz yolu açıktır.

Bir ihlal bir zarardır; onarım önerilir, ama zarar görenin katılmama hakkı korunur.

Kurallar kimi koruduğunu açıkça söyler; beden, ten ve görünüş hakkında yorumlar adıyla yasaklanır.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir topluluğun kurallarını ve bir kural çiğnendiğinde nasıl cevap verileceğini konuştuk. Ama bir cevabın adil olması için önce ne olduğunun doğru bilinmesi gerekir; ve olayların hafızası kısa, anlatımları çelişkilidir.

Sıradaki dersin konusu bu kaydın kendisi: olay raporu.

Soru şu: bir derste ya da bir toplulukta bir şey olduğunda öğretmen neyi, ne zaman ve nasıl yazar; bir raporda olgu ile yorum nasıl ayrılır ve bu rapor kimin elinde durur?