Zaman tamponu

Açılış sahnesi

Bir öğretmen altmış dakikalık dersini dakika dakika planlamış: beş dakika açılış, on beş dakika hazırlık, yirmi dakika ana beceri, on dakika iniş, on dakika dinlenme ve kapanış. Toplam tam altmış dakika. Plan kâğıtta kusursuz.

Ders başlarken üç öğrenci geç geliyor ve minderlerini sererken iki dakika geçiyor. Hazırlık bölümünde bir öğrenci bir soru soruyor; cevap üç dakika sürüyor. Ana beceride yeni bir geçişi iki kez açıklamak gerekiyor. Dersin elli beşinci dakikasında öğretmen saate bakıyor ve dinlenmeye yalnızca iki dakika kaldığını görüyor. Dinlenmeyi kısaltıyor, kapanışı atlıyor ve bir sonraki ders için salonu boşaltıyor.

Plan altmış dakikaya tam olarak sığıyordu. Ama tam sığan bir plan, tek bir gecikmeye bile yer bırakmamıştı; ve her gecikmenin bedelini, en sona kalan bölüm ödedi.

Bu derste ne olacak

Dersin son dakikaları, dinlenme ve kapanış, bir önceki dersin konusuydu. Bu ders o dakikaları koruyan şeye bakıyor: bir ders planındaki zaman payına. Önce insanların kendi işlerinin süresini neden sistematik olarak kısa tahmin ettiğini, planlama yanılgısıyla göreceğiz. Sonra bir işin kendisine ayrılan zamanı doldurma eğilimini, Parkinson yasası adıyla bilinen gözlemle tartışacağız. Ardından proje yönetiminden bir fikri, güvenlik payını tek tek işlere dağıtmak yerine bir tamponda toplamayı ele alacağız. En sonda bir öğretmenin zaman daraldığında hangi bölümü kısaltacağını önceden nasıl belirleyebileceğini, bir kısaltma sırasıyla kuracağız. Bu ders ders mimarisi birimini kapatıyor.

Sıfır noktası

Y5.48'de bir planın belirli noktalarında dallanabileceğini, tarama sonucuna göre önceden hazırlanmış seçeneklerin seçilebileceğini görmüştük. Dallanan plan içeriğin değişmesine hazırlanıyordu: soğuk bir oda, yeni öğrenciler, bir gürültü. Bu ders zamanın değişmesine hazırlanıyor.

Açılış sahnesindeki öğretmenin planında hiçbir yanlış yoktu; her bölümün süresi makuldü. Sorun, bölümlerin toplamının dersin süresine tam eşit olmasıydı. Gerçek bir sınıfta gecikmeler olur: geç gelen öğrenciler, sorular, açıklamanın tekrarlanması, bir öğrencinin yardıma ihtiyaç duyması. Bu gecikmelerin her biri küçüktür; ama birikirler ve bir yere düşmek zorundadırlar.

Mekanizma

Kendi işimizi kısa tahmin etmek

Planlama yanılgısı maddesi bu olguyu, gelecekteki bir işin ne kadar süreceğine dair tahminlerin bir iyimserlik yanlılığı taşıması ve gereken süreyi olduğundan kısa göstermesi olarak tanımlıyor. Madde, bu yanılgının kişinin benzer işlerin geçmişte planlanandan uzun sürdüğünü bilmesine rağmen ortaya çıkabildiğini, yalnızca kişinin kendi işlerine dair tahminleri etkilediğini ve kavramı ilk kez Daniel Kahneman ile Amos Tversky'nin bin dokuz yüz yetmiş dokuzda önerdiğini yazıyor.

Madde, bin dokuz yüz doksan dörtte yapılan bir çalışmayı da aktarıyor: psikoloji öğrencilerinden bitirme tezlerini ne kadar sürede tamamlayacaklarını tahmin etmeleri istendi; ortalama tahmin yaklaşık otuz dört gündü, gerçekleşen ortalama süre ise elli beş günün üzerindeydi ve öğrencilerin yalnızca küçük bir bölümü tezini tahmin ettiği sürede bitirdi.

Bir yoga öğretmeni, kendi dersinin her bölümünün ne kadar süreceğini tahmin ederken, bölümleri en iyi hâlleriyle düşünür: herkes zamanında gelmiş, kimse soru sormamış, her yönerge ilk seferde anlaşılmış. Açılış sahnesindeki plan, planlama yanılgısının bir yoga dersindeki biçimiydi.

İş zamanı doldurur

Zamanın bir öteki sorunu, tersidir: planda boşluk bırakıldığında, o boşluğun farkında olmadan dolması. Parkinson yasası maddesi, deniz tarihçisi C. Northcote Parkinson'ın bin dokuz yüz elli beşte bir dergide yayımlanan hicivli bir yazısında, bir işin tamamlanması için ayrılan zamanı dolduracak biçimde genişlediğini gözlemlediğini anlatıyor. Madde, bu gözlemin hicivli bir kökeni olmasına rağmen yönetim biliminde ve sosyal psikolojide geniş ölçüde benimsendiğini yazıyor.

Parkinson yasası, bir zaman payının bir sorun yaratabileceğini de hatırlatır. Bir öğretmen her bölüme ayrı ayrı birkaç dakika pay eklerse, her bölüm o payı doldurabilir: hazırlık uzar, ana beceri uzar ve pay, gerçek bir gecikmeye değil, bölümlerin genişlemesine harcanır.

Tamponu toplamak

Proje yönetiminde bu soruna bir çözüm önerilmiştir. Kritik zincir proje yönetimi maddesi, Eliyahu Goldratt'ın bin dokuz yüz doksan yedide yayımlanan bir kitapla ortaya koyduğu bir yöntemi anlatıyor. Madde, bu yöntemin, işlere tek tek eklenen büyük güvenlik paylarını bir projenin sonuna konan tamponlarda topladığını ve bir projenin durumunu, işlerin tek tek ne kadar sürdüğüne değil, bu tamponların ne hızla tüketildiğine bakarak izlediğini yazıyor. Madde, geleneksel yöntemlerde zamanın boşa gitmesinin nedenleri arasında Parkinson yasasını da sayıyor.

Bir yoga dersinde tampon, dersin sonundaki korunması gereken bölümlerin, iniş, dinlenme ve kapanışın hemen öncesine konabilir. Açılış sahnesindeki ders, elli dakikalık bir planla ve dinlenmeden önce beş dakikalık bir tamponla kurulsaydı, gecikmeler bu tampondan karşılanacak ve dinlenme korunacaktı.

Hangi bölüm kısalır?

Tampon tükendiğinde bir bölümün kısalması gerekir. Bu kararı dersin ortasında, saate bakarak vermek zordur; açılış sahnesindeki öğretmen bu kararı son dakikada verdi ve dinlenmeyi kısalttı. Bu kararı önceden vermek, bir kısaltma sırası kurmaktır.

Bir kısaltma sırası genellikle dersin en esnek bölümlerinden başlar: ana becerinin son basamağı, ikinci bir tekrar, isteğe bağlı bir ek duruş. Dinlenme, kademeli uyandırma ve kapanış ise en son kısaltılır, çünkü Y5.56'da gördüğümüz gibi bir dersin sonu onun hatırasının bir parçasıdır ve kısa bir dinlenme, bedenin yükten tam çekilemediği bir son bırakabilir.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Bir ders planı, dersin süresine tam sığdığında, tek bir gecikmeye bile yer bırakmaz. Planlama yanılgısı, bir öğretmenin kendi dersini en iyi hâliyle tahmin etmesine yol açabilir; Parkinson yasası ise bölümlere dağıtılan payların sessizce dolmasına. İkisi birlikte, gecikmelerin bedelinin en sona kalan bölüme ödetilmesine yol açar.

Usta bir öğretmen payı bölümlere dağıtmaz; bir tamponda toplar ve korunması gereken bölümlerin, dinlenmenin ve kapanışın, hemen önüne koyar. Tamponu dersin ortasında izler ve tükenmeye başladığında kararını ortada verir. Ve bir kısaltma sırasıyla, hangi bölümün kısalacağını dersin başında, sakin bir anda belirler.

Tampon yalnızca bir güvenlik payı değildir; bir öğretmenin dersini gerçekçi bir yere oturtmasıdır. Kendi dersinin süresini kayıtla ölçer, bir meslektaşın gözüyle tahmin eder ve planını ona göre kurar. Ve tamponun kimin için harcandığını da bir karar olarak görür.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Dersin süresine tam sığan bir plan, tek bir gecikmeye yer bırakmaz.

İnsanlar kendi işlerinin süresini sistematik olarak kısa tahmin eder.

Bölümlere dağıtılan paylar sessizce dolabilir; pay bir tamponda toplanır.

Tampon, korunması gereken bölümlerin hemen önüne konur ve dersin ortasında izlenir.

Hangi bölümün kısalacağı, dersin başında bir kısaltma sırasıyla belirlenir.

Sonraki derse köprü

Bu ders ders mimarisi birimini kapattı: taramadan açılışa, hazırlıktan ana beceriye, geçişlerden yoğunluk eğrisine, nefesin yerinden dinlenmeye ve zaman tamponuna kadar bir dersin iskeletini kurduk. Sıradaki birim o iskeletin içindeki insanlara, gruba ve çevrim içi öğretime geçiyor.

Sıradaki ders o birimin ilk sorusunu ele alıyor: katılımcı sayısı ve gözlem kapasitesi.

Soru şu: bir öğretmen aynı anda kaç öğrenciyi gerçekten izleyebilir, sınıf büyüdükçe neyi göremez olur ve bu sınır bir dersin kurulumunu nasıl değiştirir?