Genel ve özel hazırlık

Açılış sahnesi

Bir öğretmen ayakta dengeler üzerine bir ders planlamış; dersin doruğunda yarım ay duruşu var. Isınmayı özenle kurmuş: yirmi dakika boyunca güneşe selamlar, savaşçılar, geniş adımlı öne eğilmeler. Öğrenciler terlemiş, nefesleri açılmış, bedenleri ısınmış.

Yarım aya geldiklerinde sınıfın yarısı tek ayak üzerinde sallanıyor. Yere değen elleri boşlukta arıyor, kaldırdıkları bacak ya çok aşağıda kalıyor ya da gövdeyi yere doğru çekiyor. Öğretmen şaşırıyor: sınıf ısınmış, yorulmuş, hazır görünüyordu.

Sınıf ısınmıştı. Ama yarım aya hazırlanmamıştı. Yirmi dakikanın hiçbir anında tek ayak üzerinde yük taşımayı, gövdeyi yana açarken dengeyi korumayı ya da eli bir bloğa bırakmayı çalışmamışlardı.

Bu derste ne olacak

Önceki derste açılışı, öğrencilerin dikkatini salona, bedene ve derse taşıyan ilk dakikaları konuştuk. Açılıştan sonra hazırlık gelir. Genel ısınma ile özel hazırlık arasındaki farkı Y1.63'te tanımlamış, özel hazırlığın ana beceriden türetilmesi için beş adımlı bir yöntem kurmuştuk; Y2.13'te de ısınmanın beş mekanizmasını görmüştük. Bu ders o bilgiyi kalabalık bir sınıfa taşıyor. Önce bir öğretmenin genelden özele nasıl daraldığını, bir huni gibi kurulan hazırlığı konuşacağız. Sonra karmaşık bir beceriyi adımlara bölme ve o adımları öğretme yollarını, davranış çözümlemesindeki görev analizi ve zincirleme kavramlarıyla göreceğiz. Ardından hazırlığın bir öğretmen için aynı zamanda bir gözlem penceresi olduğuna bakacağız. En sonda aynı hazırlığın, doruk duruşa gitmeyecek öğrenciler için de bir anlamı olmasını konuşacağız.

Sıfır noktası

Y1.63 hazırlığı kişinin kendi pratiği için anlatıyordu: bir uygulayıcı kendi ana becerisini seçer ve hazırlığını ondan türetir. Bir sınıfta iş değişir. Öğretmen yirmi farklı beden için tek bir hazırlık kurar; bu bedenlerin bir kısmı doruk duruşa gidecek, bir kısmı onun bir seçeneğinde kalacak, bir kısmı o gün hiç gitmeyecektir. Hazırlık hepsine hizmet etmelidir.

Açılış sahnesindeki hata, genel ısınmanın özel hazırlığın yerine geçmesiydi. Y1.63'teki tanımla genel ısınma göreve yönelik değildir; özel hazırlık görevden türetilir. Öğretmen yirmi dakikayı genel ısınmaya verip özel hazırlığa hiç yer bırakmamıştı.

Mekanizma

Huni

Bir grup dersinde hazırlık bir huni gibi kurulabilir: geniş başlar, daralarak ana beceriye akar. Başta bütün beden ısınır; sonra ana becerinin istediği eklemler hareket eder; en sonda ana becerinin taşıyıcı eylemi küçük yükle denenir.

Hunide oranlar önemlidir. Açılış sahnesindeki öğretmenin hunisi ters dönmüştü: yirmi dakikalık geniş bir ağız, sıfır dakikalık dar bir boğaz. Bir yarım ay için hunin dar kısmında tek ayak üzerinde ağırlık aktarma, gövdeyi duvara yaslayarak yana açma ve eli bloğa bırakma gibi provalar bulunmalıydı.

Beceriyi adımlara bölmek

Karmaşık bir beceriyi öğretmenin bir yolu, onu adımlara bölmektir. Zincirleme maddesi, davranış çözümlemesinde bir davranış zincirini, her adımın sonucunun bir sonraki adımı başlatan işaret olduğu, belirli bir sırayla yapılan davranışlar dizisi olarak tanımlıyor ve böyle bir zinciri çıkarmak için bir görev analizinin kullanıldığını yazıyor. Geriye zincirleme maddesi görev analizini, karmaşık bir beceriyi daha küçük, öğretilebilir birimlere bölüp bir adımlar dizisi oluşturmak olarak tanımlıyor.

Y1.63'teki hazırlık türetmenin "pozu sök" adımı, bir görev analiziydi: bir duruşu eklemlerine, eylemlerine ve aralıklarına ayırmak. Davranış çözümlemesi bunun bir adım ötesini de sunar: adımların hangi sırayla öğretileceği.

Öne ya da geriye

Zincirleme maddesi, bir zinciri öğretmenin üç yolunu sayıyor: öne zincirleme, geriye zincirleme ve bütün görev sunumu. Madde öne zincirlemeyi, adımların kronolojik sırayla öğretildiği, ilk adım yardımsız yapılana kadar çalışıldığı ve sonra bir sonraki adımın eklendiği bir süreç olarak anlatıyor. Geriye zincirlemeyi ise aynı sürecin son adımdan başlaması olarak tanımlıyor ve bunun en büyük yararının, öğrencinin zincirin sonucuna, yani tamamlanmış işe hemen ulaşması olduğunu yazıyor.

Geriye zincirleme maddesi, öne ve geriye zincirlemeyi karşılaştıran çalışmaların ikisini de etkili bulduğunu ve öğrencilerin birini ötekine tercih ettiğine dair kesin bir kanıt olmadığını da aktarıyor.

Yoga salonunda iki yol da tanıdıktır. Öne zincirleme, bir duruşa girişin adımlarını baştan başlayarak sırayla çalışmaktır. Geriye zincirleme ise bir duruşun son biçimini destekle, bir duvarla, bir blokla ya da bir sandalyeyle önce yaşatmak, sonra desteği adım adım geri çekmektir. Açılış sahnesindeki yarım ay, bir duvarın önünde, sırtı duvara dayalı ve eli bir blokta kurularak geriye zincirlemeyle öğretilebilirdi: öğrenciler duruşun kendisini en baştan hisseder, sonra duvardan uzaklaşır, sonra bloğu indirir.

Hazırlıktan okumak

Hazırlık yalnızca öğrenciler için değil, öğretmen için de bir bilgi kaynağıdır. Y5.22'de biçimlendirici değerlendirmeyi, öğretimi değiştirmek için süreç içinde toplanan, not içermeyen değerlendirmeyi görmüştük. Özel hazırlık bölümü, bir öğretmenin ana beceriye gelmeden önce grubun ne kadar hazır olduğunu gördüğü bir biçimlendirici değerlendirme penceresidir.

Açılış sahnesindeki öğretmen, tek ayak üzerinde ağırlık aktarma provası yaptırsaydı, sınıfın yarısının bu provada zorlandığını yarım aya gelmeden görecekti. O zaman yarım ayı duvara taşıyabilir, bloğu yükseltebilir ya da o gün doruk duruşu bir önceki basamakta bırakabilirdi.

Bu okumayı yaparken öğretmen neye baktığını bilmelidir. Bir öğrencinin ısınıp ısınmadığını yüzündeki kızarıklıktan ya da terden okumaya çalışmak yanıltıcı olabilir: kızarıklık koyu tende açık tende olduğu kadar belirgin görünmez, terleme ise kişiden kişiye çok değişir. Hareketin akıcılığı, eklemin aralıkta rahat dolaşması ve öğrencinin kendi söylediği, her ten tonunda aynı biçimde okunabilir göstergelerdir.

Doruğa gitmeyenler için hazırlık

Bir sınıfta herkes doruk duruşa gitmez. Bazı öğrenciler bir seçenekte kalır, bazıları o gün doruğu hiç denemez. İyi kurulmuş bir hazırlık, bu öğrencilere de bir şey verir: hazırlığın kendisi, onların o günkü ana becerisi olabilir.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Genel ısınma bedeni ısıtır; özel hazırlık bedeni o günün işine hazırlar. İkisi birbirinin yerine geçmez. Açılış sahnesindeki öğretmen, uzun bir genel ısınmanın her şeyi hazırlayacağını düşündü; ama ısınmış bir beden, çalışmadığı bir işe hazır değildir.

Usta bir öğretmen hazırlığı bir huni olarak kurar ve ana beceriyi adımlarına ayırır. Adımları hangi sırayla öğreteceğini seçer: bazen girişten başlayarak öne doğru, bazen son biçimi destekle yaşatarak geriye doğru. Ve hazırlığı bir gözlem penceresi olarak kullanır: taşıyıcı eylemin küçük provalarında sınıfın ne durumda olduğunu görür ve doruğu buna göre ayarlar.

Hazırlık, doruğa gitmeyen öğrencinin dersidir de. İyi kurulmuş bir hazırlığın her adımı kendi başına anlamlıdır; doruk bölümünde bekleyen bir öğrenci, o adımlardan biriyle çalışmayı sürdürebilir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Genel ısınma bedeni ısıtır; özel hazırlık bedeni o günün işine hazırlar.

Hazırlık bir huni gibi kurulur: genelden özele daralır.

Bir beceri adımlarına ayrılır ve adımlar öne ya da geriye doğru zincirlenebilir.

Özel hazırlık, öğretmen için bir gözlem penceresidir; doruk ona göre ayarlanır.

İyi bir hazırlığın her adımı, doruğa gitmeyen öğrenci için de bir derstir.

Sonraki derse köprü

Bu derste hazırlığın ana beceriye doğru daraldığını gördük. Hazırlığın sonunda o beceriye varılır: dersin asıl işi, uğruna hazırlık yapılan şey.

Sıradaki ders o işi ele alıyor: ana beceri.

Soru şu: bir grup dersinde bir öğretmen o dersin ana becerisini nasıl seçer, onu tek bir duruş mu yoksa bir eylem olarak mı tanımlar ve farklı düzeylerdeki öğrencilerin aynı ana beceriyi farklı biçimlerde çalışabilmesini nasıl sağlar?