Dışsal odak seçenekleri

Açılış sahnesi

Bir akşam dersinin son on dakikası bir beden farkındalığı çalışmasına ayrılmış. Öğretmen yavaş bir sesle yönlendiriyor: "Dikkatini göğsüne getir. Kalbinin atışını hisset. Karnının içinde ne var, fark et." Salonun çoğu sakin.

Pencere kenarındaki bir öğrencinin nefesi hızlanıyor. Kalp atışına dikkat etmesi istendiği anda, kalbinin ne kadar hızlı attığını fark ediyor ve bu fark ediş onu daha da hızlandırıyor. Öğretmen bir alternatif sunmuş: "Bu rahatsız ediciyse, dikkatini başka bir şeye ver." Ama neye? Öğrenci ne yapacağını bilemiyor; "başka bir şey" dediği, aklına gelen her şey yine kendi bedeni.

Öğretmen bir seçenek sundu. Ama seçeneğin içi boştu; bir öğrenciye nereye gitmeyeceğini söyledi, nereye gideceğini söylemedi.

Bu derste ne olacak

Önceki derste yerinde çıkışı, salondan ayrılmadan bir bölümden çekilmeyi konuştuk. Bu ders o çekilmenin dikkat düzeyindeki biçimine bakıyor. Dışsal odak Y3.04'te bir bırakma sırasının son adımı olarak, Y5.16'da ise öğrenmeyi etkileyen bir dikkat yönü olarak tanımlanmıştı. Burada onu bir seçenek olarak kuruyoruz: bedenin içine bakmak zorlaştığında öğrencinin eline verilecek, içi dolu bir seçenek. Önce duygu düzenleme araştırmalarında dikkatin yönünü değiştirmenin nasıl bir düzenleme ailesi olarak ele alındığını göreceğiz. Sonra dikkati bir yere götürmek ile bir şeyden uzak tutmaya çalışmak arasındaki farkı, düşünce bastırmanın ters etkisiyle birlikte tartışacağız. Ardından duyulara göre dizilmiş bir seçenek menüsü kuracağız ve en sonda bu seçeneklerin dersin amacından neyi koruyup neyi değiştirdiğini açıkça söylemenin neden önemli olduğuna bakacağız.

Sıfır noktası

Y3.45'te interosepsiyonun herkes için rahat olmadığını görmüştük: kaygıyla ilgili çalışmalar, bazı kişilerde iç süreçlerin farkındalığının arttığına işaret ediyordu. O ders bir sorunu adlandırdı. Bu ders bir öğretmenin o sorun karşısında elinde ne olduğunu soruyor.

Cevap, "başka bir şeye dikkat et" değil. Bu cümle açılış sahnesindeki öğrenciyi yalnız bıraktı. Bir dışsal odak seçeneği, öğrencinin dikkatini götürebileceği somut bir yeri adlandırmalı ve bu yer, bir öğretmenin önceden hazırladığı bir yer olmalıdır.

Mekanizma

Dikkatin yönü bir düzenleme biçimidir

Duygusal öz düzenleme maddesi, duygu düzenlemenin süreç modelini anlatıyor: bir duygu bir durumla başlar, dikkat o duruma yönelir, durum değerlendirilir ve bir tepki doğar. Madde, bu dizinin her noktasının düzenlenebildiğini ve modelin beş düzenleme ailesi önerdiğini yazıyor: durum seçimi, durumu değiştirme, dikkat yönlendirme, bilişsel değişim ve tepkiyi ayarlama. Madde, dikkat yönlendirmeyi, kişinin dikkatini duygusal bir duruma doğru ya da ondan uzağa yöneltmesi olarak tanımlıyor.

Bu çerçevede bir dışsal odak seçeneği, bir dikkat yönlendirmesidir. Öğrencinin dikkati, onu rahatsız eden bir iç duyumdan, onu rahatsız etmeyen bir dış hedefe taşınır. Madde, bu tür stratejilerin bir duygusal tepki tam olarak oluşmadan önce devreye girdiğini yazıyor; bu, seçeneğin neden erken sunulması gerektiğini de açıklar.

Bir yere gitmek ile bir şeyden kaçmak

Aynı madde, dikkat yönlendirmenin birkaç biçimini ayırıyor. Dikkat dağıtmayı, dikkati duygusal bir uyarıcıdan başka bir içeriğe çevirmek olarak tanımlıyor ve bunun acı verici ve duygusal deneyimlerin yoğunluğunu azalttığının gösterildiğini, insanların özellikle yoğun olumsuz uyarıcılar karşısında bu stratejiyi tercih ettiğini yazıyor. Aynı madde, düşünce bastırmayı ise dikkati belirli düşüncelerden başka bir içeriğe çevirme çabası olarak tanımlıyor ve bunun geçici bir rahatlama sağlasa da istenmeyen düşünceleri ironik biçimde artırabildiğini, genellikle uyumsuz bir strateji sayıldığını not ediyor.

Bu iki biçim arasındaki fark, bir öğretmenin cümlesinde duyulur. "Kalbini düşünme" bir bastırma yönergesidir; Y5.15'teki ironik süreç gibi, düşünülmemesi istenen şeyi akla getirir. "Kalbini düşünmek istemiyorsan, dikkatini başka bir şeye ver" de hâlâ bir kaçış cümlesidir; nereye gidileceğini söylemez. "Ellerinin minderdeki temasına dikkat et" ise bir yönlendirmedir: dikkate bir hedef verir. Y5.15'teki yerine koyma ipucunun dikkat düzeyindeki karşılığı budur.

Duyu menüsü

Bir dışsal odak seçeneğinin içi dolu olmalı. Bir öğretmen bunu, farklı duyulara dayanan küçük bir menüyle hazırlayabilir.

Menünün birden çok duyu taşımasının nedeni, her dış hedefin her öğrenci için uygun olmamasıdır. Gözleri kapalı bir öğrenci görmeye dayanan bir seçeneği kullanamaz; işitme güçlüğü olan bir öğrenci için sesler bir hedef olamaz; ellerinde ağrı olan bir öğrenci için ellerle yapılan bir temas rahatsız edici olabilir. Y3'teki dışsallaştırılmış sayım da bu menünün bir parçasıdır: sayma işini bir nesneye ya da parmaklara devretmek, dikkate hem bir hedef hem bir ritim verir.

Seçeneğin neyi değiştirdiğini söylemek

Bir dışsal odak seçeneği, dersin bir bölümünün amacını değiştirebilir. Y5.16'da iki hedefi ayırmıştık: dersin o anının amacı iç durumu fark etmekse bir farkındalık hedefi, hareketi dengeli ya da akıcı yapmaksa bir performans hedefi. Bir farkındalık hedefi taşıyan bir beden taramasında dış odağa geçen öğrenci, o bölümün amacından farklı bir şey yapıyordur. Bu bir başarısızlık değildir; ama öğretmenin bunu açıkça söylemesi, öğrencinin seçimini bilerek yapmasını sağlar.

Örneğin bir öğretmen şöyle diyebilir: "Bu bölümde dikkat nefese gidiyor; amacımız nefesi fark etmek. Nefese dikkat etmek bugün rahatsız ediciyse, dikkatini ayak tabanlarına ver; o zaman bu bölüm bir nefes çalışması değil, bir dinlenme bölümü olur, ve bu da iyi bir bölümdür." Bu cümle öğrenciye neyin değiştiğini söyler ve değişikliği bir eksiklik olarak değil, başka bir değerli seçenek olarak sunar.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Bir dışsal odak seçeneğinin değeri, içinin dolu olmasındadır. "Başka bir şeye dikkat et" cümlesi bir seçenek değil, bir boşluktur; öğrenciyi, zaten onu rahatsız eden iç dünyasıyla yalnız bırakır. Usta bir öğretmen dış hedefleri önceden hazırlar, birden çok duyuya yayar ve iç odaklı bölümün başında, rahatsızlık başlamadan önce sunar.

Usta bir öğretmen ayrıca bir yönlendirme ile bir bastırmayı ayırır. Dikkati bir şeyden uzak tutmaya çalışmak, o şeyi akla getirebilir; dikkati bir şeye götürmek, bir hedef verir. Yönergeleri bu yüzden bir yasak biçiminde değil, bir yer biçiminde kurulur.

Ve usta bir öğretmen, dış odağın dersin amacını değiştirebildiğini gizlemez. Bir farkındalık bölümünde dış odağa geçen öğrenci, başka bir şey çalışıyordur; öğretmen bunu söyler, ama bir eksiklik olarak değil. Dikkatin nerede kalabileceğini bilmek de bir farkındalıktır.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Bir dışsal odak seçeneği, dikkatin gideceği somut bir yeri adlandırır.

Dikkati bir şeye götürmek, bir şeyden uzak tutmaya çalışmaktan farklıdır.

Duyu menüsü farklı duyulara yayılır; her dış hedef her öğrenciye uymaz.

Seçenek, rahatsızlık başlamadan önce sunulur.

Dış odak bir bölümün amacını değiştirebilir; öğretmen bunu söyler, bir eksiklik olarak değil.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir dış hedefin her öğrenciye uymadığını, gözleri kapalı, işitme güçlüğü olan ya da ellerinde ağrı olan öğrencilerin farklı seçeneklere ihtiyaç duyduğunu gördük. Bir sınıfın çeşitliliği, dikkatin yönünden çok daha geniştir.

Sıradaki ders o çeşitliliğin dört ekseninden söz ediyor: yaş, beden ölçüsü, engellilik ve nöroçeşitlilik.

Soru şu: bir öğretmen, "ortalama" bir öğrenciye göre kurulmuş bir dersi, farklı yaşlardan, farklı beden ölçülerinden, bir engelliliği olan ya da farklı biçimde algılayan ve öğrenen öğrencilerin de aynı sınıfta yer bulabileceği biçimde nasıl kurar?