Güç asimetrisi ve guru kültürü

Açılış sahnesi

Küçük bir kasabada, yıllardır ders veren bir öğretmenin çevresinde sadık bir öğrenci grubu toplanmış. Öğrenciler ona yalnızca duruşları değil, ne yiyeceklerini, kiminle görüşeceklerini, hangi işe gireceklerini de soruyor. Öğretmen başlangıçta bu sorulara şaşırıyor; sonra cevap vermeye başlıyor. Cevapları dinleniyor. Bir öğrenci, öğretmenin önerisiyle işinden ayrılıyor.

Bir gün yeni bir öğrenci, öğretmenin bir duruş hakkında söylediği bir şeyin bir anatomi kitabıyla çeliştiğini fark ediyor ve bunu dersin sonunda soruyor. Eski öğrencilerden biri hemen araya giriyor: "Öğretmenimiz bunu kitaplardan daha iyi bilir." Öğretmen hiçbir şey söylemiyor. O sessizlik, bir cevap yerine geçiyor.

Öğretmen kimseyi zorlamadı. Ama öğrencilerin ona verdiği güç, onun tek bir söz söylemesine gerek bırakmadan işliyordu.

Bu derste ne olacak

Bu birim boyunca bir öğrencinin hayır demesini zorlaştıran şeyleri inceledik: sessizliği, alışkanlığı, kartları, öğretmenin tepkisini, kültürü. Bu ders hepsinin altında yatan bir şeye bakıyor: öğretmen ile öğrenci arasındaki güç farkına. Önce bu farkın öğrencinin gözünde nasıl büyüdüğünü, otorite yanlılığı ve Milgram'ın itaat deneyleriyle, bu deneylere yöneltilen eleştirilerle birlikte göreceğiz. Sonra bir alandaki ustalığın başka alanlara nasıl taşındığını, hale etkisiyle tartışacağız. Ardından bir öğretmen ile öğrenci arasındaki ilişkinin başka ilişkilere karıştığında neden riskli hâle geldiğini, psikoloji ve sosyal hizmet etiğindeki çift ilişki kavramıyla ele alacağız. En sonda bir öğretmenin kendisine duyulan hayranlığı bir sorumluluk olarak nasıl taşıyabileceğine bakacağız.

Sıfır noktası

Y4.120'de bu konunun tarihsel ve kurumsal yüzünü inceledik. Orada Singleton ve Goldberg'in gözlemini, gurunun rolünün küreselleşmeyle iyi anlaşılmayan ortamlara taşındığını gördük; Kramer ve Alstad'ın otoriter biçim kavramını ve Remski'nin, geleneksel sistemlerde bir ustanın davranışını sınırlayan yerel denetimin modern ilişkilerde kaybolduğu gözlemini tanıdık. O ders kurucuları, ekolleri ve toplulukları anlatıyordu.

Bu ders aynı soruyu ölçeği küçülterek soruyor. Bir öğretmenin bir kurucu ya da bir guru olması gerekmez; her öğretmen, her sınıfta, öğrencileriyle arasında bir güç farkı taşır. Y5.07'de yetkinlik ile bir belge arasındaki farkı konuşmuştuk; bu ders, bir öğrencinin gözünde bir öğretmenin yetkinliğinin, onun gerçek yetkinliğinin çok ötesine nasıl uzanabileceğini soruyor.

Mekanizma

Güç farkı

Güç farkı kendi başına kötü değildir. Bir öğretmen bir şey bildiği için öğretir; öğrenci öğrenmek için gelir. Sorun, bu farkın görünmez hâle geldiği ya da öğretmenin bilgisinin sınırlarının ötesine taşındığı yerde başlar. Açılış sahnesindeki öğretmenin duruşlar hakkındaki bilgisi gerçekti; öğrencilerin ona hayatlarının her alanında danışması ise o bilginin sınırlarını çoktan aşmıştı.

Otoriteye güven

Otorite yanlılığı maddesi bu kavramı, bir otorite figürünün görüşüne, içeriğinden bağımsız olarak, daha fazla doğruluk yükleme ve o görüşten daha fazla etkilenme eğilimi olarak tanımlıyor. Madde, bu eğilimdeki kişilerin otorite figürünün görüşlerini daha güvenilir bulduğunu ve ona uyma olasılıklarının daha yüksek olduğunu yazıyor.

Bu alanda en çok bilinen çalışmalardan biri Stanley Milgram'ın itaat deneyleridir. Milgram deneyi maddesi, Yale Üniversitesi'nden psikolog Stanley Milgram'ın bin dokuz yüz altmışlı yılların başında, katılımcıların kişisel vicdanlarıyla çelişen eylemleri isteyen bir otorite figürüne uyma isteğini ölçmek için bir dizi deney yaptığını anlatıyor. Madde, ilk sürümde katılımcıların yüzde altmış beşinin deneycinin talimatıyla en yüksek düzeye kadar gittiğini yazıyor. Madde, Milgram'ın deneyi Yale'nin saygın ortamı yerine sıradan bir büroya taşıdığında itaat oranının yüzde altmış beşten yüzde kırk yediye düştüğünü ve bunun bilimsel saygınlığın itaati etkilediğini düşündürdüğünü de aktarıyor.

Bir yoga stüdyosu, bir üniversite laboratuvarı değildir; ama bir saygınlık ortamı taşır: sertifikalar, bir kurucu soyu, sessiz bir salon, bir öğretmenin sınıfın önündeki yeri. Milgram'ın bulgusundaki en ilgi çekici ayrıntı, itaatin bu tür bir saygınlıkla birlikte arttığı yönündeki gözlemdir.

Bir alandaki ustalık öteki alanlara taşınır

Açılış sahnesindeki öğrenciler, öğretmene yalnızca duruşları değil, beslenmeyi, ilişkileri ve işlerini de soruyordu. Hale etkisi maddesi bu olguyu, Edward Thorndike'ın ortaya attığı bir terimle, bir kişi hakkında bir alandaki olumlu izlenimin, başka alanlardaki görüş ve duyguları da olumlu yönde etkilemesi eğilimi olarak tanımlıyor. Madde, bunun bir kişinin bütün koşulları hesaba katarak bir yargı oluşturmasını engelleyebilecek bir bilişsel yanlılık olduğunu yazıyor.

Bir yoga öğretmeni için hale etkisi bir sınır sorusudur. Öğrenciler, öğretmenin duruşlardaki ustalığını onun başka alanlardaki görüşlerine de taşıyabilir. Bir öğretmen bu taşınmayı durdurmazsa, Y5.01'de gördüğümüz mesleki kapsamın çok ötesinde bir etki kurabilir.

Çift ilişki

Güç farkının en riskli hâle geldiği yerlerden biri, öğretmen ile öğrenci arasındaki ilişkinin başka bir ilişkiye karıştığı yerdir. Çift ilişki maddesi bu kavramı, ruh sağlığı alanında bir terapist ile bir danışan arasında birden çok rolün bulunduğu durum olarak tanımlıyor. Madde, Amerikan Psikoloji Derneği'nin etik kurallarının bu ilişkileri tanımladığını ve bir ilişkinin danışana zarar verdiği ya da uzmanın yeterliğini bozduğu durumlarda bundan kaçınılması gerektiğini söylediğini yazıyor. Madde ayrıca, dünya genelinde sosyal hizmet uzmanlarını düzenleyen bir kuruluşun, çalışan ile danışan arasındaki güç farkı nedeniyle sömürüye dönüşebilecek cinsel, mali, kişisel ya da dinî ilişkileri ayrı ayrı adlandırdığını aktarıyor.

Madde, bazı küçük topluluklarda çift ilişkilerin kaçınılmaz olabileceğini de not ediyor. Açılış sahnesindeki kasaba böyle bir yerdi: öğretmen ile öğrencileri aynı çarşıda, aynı komşulukta yaşıyordu. Kaçınılmaz bir çift ilişkide bile, öğretmenin görevi güç farkının farkında olmak ve onu kendi çıkarı için kullanmamaktır.

Hayranlığı taşımak

Bir öğretmene duyulan hayranlık kendi başına bir suç değildir. Ama bir öğretmen bu hayranlığın bir sorumluluk taşıdığını bilmelidir.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Güç farkı, bir öğretmenin istemesine ya da istememesine bağlı değildir; her sınıfta vardır. Bir öğrencinin gözünde bir öğretmen, bilgisinin sınırlarının ötesinde, bir otorite, bir örnek, bazen bir kurtarıcı olabilir. Otorite yanlılığı, bir öğretmenin sözlerine içeriklerinden bağımsız bir ağırlık verir; hale etkisi, bu ağırlığı duruşlardan hayatın başka alanlarına taşır.

Olgun bir öğretmen bu farkı yok edemeyeceğini bilir, ama onu görünür kılabilir. Yanıldığını kabul eder, bilmediğini söyler, uzmanlık alanının dışındaki sorulara cevap vermez, ilişkisine başka ilişkiler karışmasına izin vermez ve öğrencilerinin ona değil, kendi bedenlerine ve kendi yargılarına güvenmesini güçlendirir. Kendisine duyulan hayranlığı bir güç değil, bir sorumluluk olarak taşır.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Güç farkı her sınıfta vardır; öğretmen istemese bile.

Otorite yanlılığı, bir öğretmenin sözlerine içeriklerinden bağımsız bir ağırlık verir.

Hale etkisi, duruşlardaki ustalığı hayatın başka alanlarına taşır; öğretmen bu taşınmayı sınırlar.

Öğretmen ile öğrenci ilişkisine mali, romantik ya da başka ilişkiler karıştığında güç farkı bir riske dönüşür.

Hayranlık bir güç değil, bir sorumluluktur.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir öğretmen ile öğrenci arasındaki güç farkının öğrencinin itiraz etmesini nasıl zorlaştırabileceğini gördük. Bu fark yüzünden, bir sınıfta bir ihlal yaşayan bir öğrenci bunu öğretmenin kendisine söylemekte zorlanabilir.

Sıradaki ders bir ihlal bildirim sistemini ele alıyor.

Soru şu: öğretmeninin bir sınırı aştığını düşünen bir öğrenci bunu kime ve nasıl bildirebilir, ve bir stüdyo bir bildirimin öğrenciye bir bedel ödetmeden ve adil biçimde ele alınmasını nasıl sağlar?