Öğrencinin fikir değiştirmesi

Açılış sahnesi

Bir öğrenci, kalça açıcı bir duruşta öğretmenin dizlerine hafifçe bastırmasına evet diyor. Öğretmen ellerini koyuyor. İki nefes sonra öğrenci, sesi biraz titreyerek, "Aslında bırakabilir misiniz?" diyor. Öğretmen ellerini çekiyor. Ama yüzünde bir şaşkınlık beliriyor; "Tamam, peki" diyor, kısa bir iç çekişle, ve başka bir öğrenciye geçiyor.

Dersin geri kalanında öğretmen o öğrencinin yanına hiç gelmiyor. Sözle bile bir düzeltme yapmıyor. Öğrenci, bir sonraki derste bir dokunuş sorusuna yine evet diyor; bu kez istemediği hâlde. Geçen hafta hayır dediğinde neler olduğunu hatırlıyor.

Öğretmen elini çekti; bu doğruydu. Ama sonrasında yaptığı her şey, öğrencinin bir daha fikir değiştirmemesini öğretti.

Bu derste ne olacak

Y5.34'te bir dokunuşun amacını sorduk. Bu ders, amacı açık ve onayı alınmış bir dokunuşun yarıda bırakılmasıyla ilgileniyor. Önce bir onayın geri çekilmesinin ne kadar kolay olması gerektiğini, veri koruma düzenlemesinin bu konudaki ilkesinden göreceğiz. Sonra geri çekilmenin öğrenciye hiçbir bedel ödetmemesi gerektiğini, aynı düzenlemenin hizmet reddetme yasağından türeterek tartışacağız. Ardından bir öğretmenin farkında olmadan gösterdiği küçük tepkilerin, bir iç çekişin ya da bir soğumanın, öğrencinin bir sonraki "hayır"ını nasıl zorlaştırabileceğini, davranışçı öğrenme kuramındaki cezalandırma kavramıyla açıklayacağız. En sonda bir öğretmenin bir geri çekilmeyi nasıl karşılaması gerektiğine bakacağız.

Sıfır noktası

Bu birimin önceki dört dersi, onayın farklı yüzlerini ele aldı: cevapsızlığı, zamanı, kartları ve amacı. Hepsinin altında aynı kabul yatıyordu, ama hiçbiri onu tek başına konu etmedi: bir öğrenci verdiği izni geri alabilir. Serinin çok önce, üçüncü seviyede tanımladığı temas rızası bu kabulü baştan içeriyordu.

Bu ders, o kabulün ne kadar gerçek olduğunu soruyor. Bir hakkın varlığı ile kullanılabilirliği aynı şey değildir. Bir hak, kullanıldığında bir bedel ödetiyorsa, kâğıt üzerinde var ama pratikte yoktur.

Mekanizma

Geri çekmek vermek kadar kolay olmalı

Veri koruma alanında bu soruya açık bir cevap verilmiştir. Genel Veri Koruma Tüzüğü maddesi, bu tüzüğe göre veri sahiplerinin onaylarını her an geri çekebilmesi gerektiğini ve geri çekme sürecinin onay vermekten daha zor olmaması gerektiğini yazıyor.

Bir yoga sınıfında bu ilke şunu söyler: bir öğrenci bir dokunuşa tek bir kelimeyle evet diyebiliyorsa, tek bir kelimeyle ya da tek bir işaretle hayır da diyebilmelidir. Açılış sahnesindeki öğrenci "bırakabilir misiniz?" diye bir soru sormak zorunda kaldı; sesi titredi. Evet demek kolay, hayır demek zordu.

Geri çekilme bir bedel ödetmemeli

Aynı madde, tüzüğe göre bir veri sorumlusunun, hizmetin kullanılması için kesin olarak gerekli olmayan bir işlemeye onay vermeyen kullanıcılara hizmeti reddedemeyeceğini de yazıyor. Bir yoga sınıfında dokunuş, dersin kesin olarak gerekli bir parçası değildir; söz, gösterim ve araçlar bir dokunuşun işini çoğu zaman görebilir. Bu yüzden bir dokunuşa hayır diyen ya da onayını geri çeken bir öğrenci, dersin geri kalanından hiçbir şey kaybetmemelidir.

Açılış sahnesindeki öğrenci bir bedel ödedi: öğretmen dersin geri kalanında ona hiç gelmedi, sözle bile bir düzeltme yapmadı. Dokunuşa hayır demek, öğretmenin bütün ilgisini kaybetmek anlamına gelmişti.

Küçük tepkiler büyük dersler verir

Açılış sahnesindeki öğretmen öğrenciyi azarlamadı, ona bir şey söylemedi. Yalnızca şaşırdı, iç çekti ve uzaklaştı. Ama bu küçük tepkiler, öğrencinin bir sonraki derste istemediği hâlde evet demesine yol açtı.

Davranışçı öğrenme kuramı bunu açıklayan bir kavram sunar. Cezalandırma maddesi bu kavramı, bir davranışın ardından ortaya çıkan ve o davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını azaltan herhangi bir çevre değişikliği olarak tanımlıyor. Madde, olumlu cezalandırmanın bir davranışı azaltmak için bir uyaranın eklenmesi, olumsuz cezalandırmanın ise bir uyaranın kaldırılması olduğunu yazıyor.

Açılış sahnesinde iki cezalandırma birlikte çalıştı. Öğretmenin iç çekişi, bir uyaranın eklenmesiydi. Öğretmenin öğrenciye dersin geri kalanında hiç gelmemesi ise bir uyaranın, ilginin, kaldırılmasıydı. İkisi de öğretmenin kastetmediği bir şeyi öğretti: fikir değiştirmek bir bedel ödetir.

Açıklama istenmez

Bir öğrencinin fikir değiştirmek için bir nedeni olabilir: bir ağrı, bir anı, bir rahatsızlık, ya da hiçbir özel neden. Bir öğretmenin bu nedeni bilmesine gerek yoktur. Bir geri çekilme, bir açıklama gerektirmez.

Bir açıklama istemek, geri çekilmeyi zorlaştırır. Bir öğrenci her hayırın ardından "neden?" sorusunu bekliyorsa, hayır demek bir konuşmaya, bir savunmaya dönüşür. Y5.31'de gördüğümüz gibi bir kişinin gerçek duygusunu dile getirmesi zaten zor olabilir; bir de bunu açıklamak zorunda kalmak, onu daha da zorlaştırır.

Bir sonraki ders

Bir geri çekilmenin gerçek sınavı, bir sonraki derstir. Açılış sahnesindeki öğrenci bir sonraki derste istemediği hâlde evet dedi. Bir öğretmen, fikir değiştiren bir öğrenciye bir sonraki derste nasıl davrandığıyla, geri çekilmenin gerçekten bedelsiz olup olmadığını gösterir.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Geri çekilme hakkı, bir öğretmenin onu nasıl karşıladığı kadar gerçektir. Bir öğretmen elini çekebilir; ama bir iç çekişle, bir soğumayla, bir soruyla ya da bir sonraki derste bir mesafeyle, öğrenciye fikir değiştirmenin bir bedeli olduğunu öğretebilir. O öğrenci bir sonraki derste istemediği hâlde evet der; ve Y5.31'de gördüğümüz dıştan onay yeniden doğar.

Olgun bir öğretmen bir geri çekilmeyi olağan bir şey olarak karşılar: elini hemen çeker, sakin kalır, bir neden sormaz, düzeltmeyi başka bir yolla sürdürür ve bir sonraki derste hiçbir şeyi değiştirmez. Böylece öğrenci, hayırın da evet kadar kolay ve bedelsiz olduğunu öğrenir; ve ancak o zaman bir evet, gerçekten bir evet olur.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Bir onay, verildiği kadar kolay geri çekilebilmelidir.

Geri çekilme bir bedel ödetmemelidir; dokunuşun yokluğu, ilginin yokluğu değildir.

Bir iç çekiş, bir soğuma ya da bir soru, fikir değiştirmenin bir bedeli olduğunu öğretebilir.

Bir geri çekilme bir açıklama gerektirmez.

Geri çekilmenin gerçek sınavı bir sonraki derstir.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir öğrencinin fikir değiştirmesini karşılamayı konuştuk. Ama bir dokunuşun nasıl algılandığı, yalnızca o anki onaya değil, bir öğrencinin yaşadığı hayata da bağlıdır: cinsiyetine, kültürüne ve geçmişine.

Sıradaki ders cinsiyet, kültür ve travma bağlamını ele alıyor.

Soru şu: aynı dokunuş, farklı bir cinsiyetten, farklı bir kültürden ya da bir travma geçmişinden gelen bir öğrenci için neden farklı bir anlam taşıyabilir, ve bir öğretmen bir öğrencinin geçmişini bilmeden bu farkları nasıl gözetir?