Genel onay ile anlık onay

Açılış sahnesi

Bir stüdyonun kayıt formunda bir kutu var: "Derslerde öğretmenin dokunarak düzeltme yapmasını kabul ediyorum." Yeni bir öğrenci, formu doldururken bu kutuyu işaretliyor. Aylar sonra, bir salı akşamı, o öğrenci o gün kötü bir haber almış, dersin başından beri gergin. Bir duruşta öğretmen arkasına geçip sormadan kalçalarına dokunuyor. Öğrenci irkiliyor ve duruştan çıkıyor.

Dersten sonra öğretmen şaşkın: "Ama formda onay vermişti." Öğrenci ise, o kutuyu işaretlediğini bile hatırlamadığını, o akşam kimsenin kendisine dokunmasını istemediğini söylüyor.

Kâğıttaki onay aylar önce verilmişti. Dokunuş o akşam gerçekleşti. Arada bir onay eksikti.

Bu derste ne olacak

Y5.31'de sessizliğin neden bir onay olmadığını konuştuk. Bu derste bir onayın ne zaman ve neyi kapsadığını soruyoruz. Önce bir onayın belirli bir şeye verilmesi gerektiğini, onayın özgüllüğünü, veri koruma ilkelerinden göreceğiz. Sonra bir derse katılmanın neden bir dokunuşa onay sayılamayacağını, temaslı sporlardaki örtük onayla karşılaştırarak tartışacağız. Ardından araştırma etiğinde geniş onaydan dinamik onaya doğru yaşanan tartışmaya bakacağız ve bir yoga sınıfında genel bir onayın nerede işe yaradığını, nerede yetmediğini konuşacağız. En sonda genel onayı ve anlık onayı birlikte kullanan bir düzen kuracağız.

Sıfır noktası

Bir önceki derste bir cevabın yokluğunu bir cevap saymamayı öğrendik; bu derste var olan bir cevabın ne kadar uzağa taşınabileceğini soruyoruz. Seride bu soruya dokunan üç kavram var. Y3.61'deki temas rızası tanımının içinde küçük bir zaman kaydı saklıydı: izin, dokunuştan önce istenir ve her an geri alınabilir. Y5.05'te veri kayıtları için konuşulan açık rıza, önceden işaretlenmiş bir kutuyu geçerli saymıyordu. Y5.31 ise bir onayın içeriğini, bir kişinin neye evet dediğini bilmesini, ilk koşul olarak koymuştu.

Bu üç kavramın birleştiği yer, zamandır. Bir öğrenci bir kez evet dediğinde, o evet sonraki her dokunuşa, her güne ve her bölgeye yayılır mı?

Mekanizma

Onay belirli bir şeye verilir

Onay maddesi, Avrupa Genel Veri Koruma Tüzüğü'ne göre kullanıcı onayının geçerli, özgürce verilmiş, belirli, bilgilendirilmiş ve etkin olması gerektiğini yazıyor. Bu niteliklerden biri, belirli olmak, bu dersin ana fikridir: bir onay, belli bir şeye verilir.

Açılış sahnesindeki kayıt formu bu niteliği taşımıyordu. Onay, bir dokunuşa değil, bütün dokunuşlara; bir akşama değil, bütün akşamlara verilmişti. Öğrenci bir kutuyu işaretlediğinde neye, ne zaman, ne ölçüde onay verdiğini bilemezdi.

Derse gelmek dokunuşa onay değildir

Onay maddesi, bazı durumlarda katılımın temasa örtük bir onay sayıldığını yazıyor: bir temaslı spora katılmak genellikle öteki katılımcılarla temasa örtük bir onay anlamına gelir; madde, bir boksörün rakibinin yumruğundan şikâyet edemeyeceğini, çünkü bu şiddetin sporun olağan ve makul olarak beklenen bir parçası olduğunu örnek veriyor.

Bir yoga dersi böyle bir etkinlik değildir. Bir yoga dersinde dokunuş, dersin olağan ve kaçınılmaz bir parçası değildir; dokunmadan öğretmek her zaman mümkündür. Bu yüzden bir yoga dersine katılmak, bir dokunuşa örtük bir onay sayılamaz.

Geniş onaydan dinamik onaya

Araştırma etiğinde aynı soru uzun zamandır tartışılıyor. Dinamik onay maddesi, pek çok katılımcının araştırmalara verdikleri veriler için geniş ya da genel bir onay formu imzaladığını anlatıyor: genel onayda kişi verisi bir kez verildikten sonra kullanılmasına izin verir; geniş onayda ise belirli bir yönetim çerçevesi içinde gelecekteki geniş bir kullanımlar kümesine onay verir. Madde, bu geleneksel, kâğıda dayalı ve durağan onay yaklaşımında gelecekteki bütün etkinliklere onayın baştan alınması gerektiğini yazıyor.

Madde, dinamik onayı buna bir alternatif olarak tanımlıyor: katılımcıların zaman içinde, değişen koşullarına göre onay tercihlerini gerçek zamanlı olarak değiştirmesine izin veren etkileşimli bir yaklaşım. Madde bu yaklaşımın iki bin yedide bir İtalyan grubunun araştırmacı ile katılımcı arasında canlı bir etkileşim kurmasıyla uygulanmaya başladığını aktarıyor.

Madde, bu tartışmanın tek yönlü olmadığını da dürüstçe aktarıyor. Madde, dinamik onaydan önce yapılan bazı çalışmaların, katılımcıların belirli araştırma türleri için tek seferlik geniş bir onayı tercih ettiğini bulduğunu yazıyor. Ama madde ayrıca, on yıllık bir değerlendirmenin, katılımcıların onay tercihlerini değiştirme oranı düşük olsa bile bu imkâna değer verdiklerini gösterdiğini aktarıyor.

Anlık onay ve iki katmanlı düzen

Bir dokunuş, bir verinin kullanımından farklı olarak, o anda gerçekleşir. Bir öğrencinin o anki durumu, açılış sahnesindeki gibi bir sabah iyi, bir akşam kötü olabilir. Bu yüzden bir dokunuş için asıl onay, dokunuştan hemen önce verilen onaydır.

Bu, genel onayın bütünüyle gereksiz olduğu anlamına gelmez. Genel bir onay, bir öğrencinin dokunuşa dair tercihini baştan öğrenmenin ve bir öğretmenin hiç sormaması gereken öğrencileri bilmesinin bir yolu olabilir. Ama genel bir onay, anlık soruyu kaldırmaz. İki katman birlikte çalışır: genel onay bir kapıyı açar ya da kapatır; anlık onay, her seferinde o kapıdan geçilip geçilmeyeceğini belirler.

Ne zaman genel onay yeter, ne zaman yetmez

Bir öğretmen için pratik ölçüt şudur: bir genel onay, bir dokunuşun hiç yapılmayacağını söylediğinde yeterlidir; bir dokunuşun yapılabileceğini söylediğinde yetmez. "Hayır" diyen bir genel tercih, bir öğretmenin o öğrenciye hiç sormamasını sağlar ve öğrenciyi her derste aynı soruyla karşılaşmaktan korur. "Evet" diyen bir genel tercih ise yalnızca bir kapıdır; her dokunuş için anlık bir cevap gerekir.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Bir onay, bir kez verilip sonsuza kadar geçerli kalan bir belge değildir. Veri kullanımında bile, genel bir onayın yeterli olup olmadığı tartışılıyor; bir bedene yapılan bir dokunuşta bu tartışmanın cevabı daha açıktır. Bir dokunuş o anda, o bedende gerçekleşir ve onun onayı da o anda verilmelidir.

Olgun bir öğretmen iki katmanı birlikte kullanır. Genel onayı, bir öğrencinin tercihini baştan öğrenmek ve "hayır" diyen öğrenciyi her derste aynı soruyla yormamak için kullanır. Anlık onayı ise, "evet" diyen öğrencinin o günkü, o anki cevabına saygı göstermek için kullanır. Birinin yerine ötekini koymaz.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Bir onay belirli bir eyleme, bir bölgeye ve bir ana verilir.

Bir derse katılmak, bir dokunuşa onay değildir.

Genel onay bir kapıyı açar ya da kapatır; anlık onay her seferinde o kapıdan geçişi belirler.

Genel bir "hayır" yeterlidir ve her derste yeniden sorgulanmaz; genel bir "evet" her dokunuş için anlık bir cevap ister.

Dokunuş o anda gerçekleşir; onayı da o anda verilmelidir.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir onayın ne zaman ve neyi kapsadığını konuştuk. Anlık onayı kolaylaştırmak için bazı stüdyolar bir araç kullanır: öğrencinin matının yanına koyduğu, bir yüzü "dokunulabilir", öteki yüzü "dokunulamaz" diyen bir kart.

Sıradaki ders rıza kartlarının sınırını ele alıyor.

Soru şu: bir rıza kartı bir öğretmenin sormasını kolaylaştırır mı, yoksa bir öğretmeni sormaktan kurtaran bir genel onaya mı dönüşür, ve bir kartın söyleyemeyeceği şey nedir?