Hızlı kazanım

Açılış sahnesi

Kırk beş yaşında bir kadın, yıllarca ertelediği yoga derslerine sonunda başlıyor. İlk derste öğretmen, sınıfın geri kalanının kolayca yaptığı bir öne eğilme duruşu gösteriyor. Kadın elleriyle dizlerinin biraz altına ancak ulaşabiliyor. Öteki öğrencilerin avuçlarını yere koyduğunu görüyor. Dersin geri kalanında her duruşta aynı şey oluyor: herkes yapıyor, o yapamıyor. Dersin sonunda eşyalarını toplarken kendi kendine söylüyor: "Bu bana göre değil."

Aynı hafta başka bir stüdyoda, benzer bir kadın ilk dersine geliyor. Bu öğretmen, dersin ilk beş dakikasında herkese bir sandalyeye oturup nefesini dört sayarak vermeyi öğretiyor. Kadın bunu ilk denemede yapıyor. Öğretmen gülümsüyor: "İşte, bugünkü dersin temelini zaten yaptınız." Dersin geri kalanı zorlaşsa da, kadın dersten çıkarken bir sonraki hafta geleceğinden emin.

Bu derste ne olacak

Y5.13'te öğrencinin sınıfa getirdiği bilgiyi yüzeye çıkarmanın yollarına baktık. Bu derste dersin ilk anlarında öğrenciye bir başarı deneyimi kazandırmayı ele alıyoruz. Önce bir öğrencinin kendi yeteneğine dair inancının, yani öz yeterliğin, neden bu kadar önemli olduğunu göreceğiz. Sonra bu inancın hangi kaynaklardan beslendiğine, özellikle de doğrudan başarı deneyimine bakacağız. Ardından hızlı bir kazanımın nasıl tasarlanacağını ve dersin ana hedefine nasıl bağlanacağını çalışacağız. En sonda da hızlı kazanımın yanlış kullanıldığında, sahte bir teselliye ya da küçümsemeye nasıl dönüşebildiğini tartışacağız.

Sıfır noktası

Y5.11'de her bölümün tek bir hedefe yaslanmasını, Y5.13'te de yeni öğrenmenin öğrencinin zaten bildiği şeyin üzerine kurulmasını gördük. Bu birimin son dersi, bu iki fikri birleştiriyor: bir öğrenci, dersin ana hedefine doğru ilk adımı zaten atabildiğini gördüğünde, geri kalan adımları atmak için daha istekli olur.

Mekanizma

Öz yeterlik: yapabileceğine inanmak

Öz yeterlik maddesi bu kavramı, bir bireyin belirli hedeflere ulaşmak için gereken biçimde davranabilme kapasitesine dair inancı olarak tanımlıyor ve kavramın psikolog Albert Bandura tarafından bin dokuz yüz yetmiş yedide önerildiğini yazıyor. Madde, öz yeterliği güçlü olan kişilerin zorlukları kaçınılacak tehditler olarak değil, ustalaşılacak şeyler olarak gördüğünü, başarısızlıktan daha hızlı toparlandığını anlatıyor. Öz yeterliği düşük olan kişilerin ise zor görevleri kişisel tehditler olarak gördüğünü, onlardan kaçınma eğiliminde olduğunu ve bir başarısızlıktan sonra kolayca vazgeçebildiğini ekliyor.

Açılış sahnesindeki ilk kadının "bu bana göre değil" cümlesi, düşük bir öz yeterliğin sesidir. Duruşu yapamaması tek başına bir sorun değildi; sorun, bu deneyimin ona yapamayacağına dair bir inanç yerleştirmesiydi.

Başarı deneyiminin gücü

Öz yeterlik maddesi, Bandura'ya göre öz yeterliği geliştirmenin en etkili yolunun ustalık deneyimleri olduğunu yazıyor; bu deneyimler kişisel bir başarı deneyimi olarak tanımlanıyor. Madde, zorluklar karşısında zor hedeflere ulaşmanın güveni artırdığını ve kararlılığı güçlendirdiğini ekliyor.

Madde, öz yeterliğin başka kaynaklarını da sayıyor. Bunlardan biri, kişinin kendine benzer gördüğü birinin zor bir şeyi başardığını görmesidir; madde, benzerlik ne kadar büyükse bu örneğin başarılarının ve başarısızlıklarının o kadar ikna edici olduğunu aktarıyor. Bir başkası kişinin bedensel ve duygusal durumudur: madde, fiziksel güç gerektiren etkinliklerde kişinin yorgunluğu ya da ağrıyı bir yetersizlik ya da bir çaba işareti olarak yorumlayabildiğini yazıyor.

Hızlı kazanımı tasarlamak

Bir hızlı kazanım, bir öğrencinin dersin başında, kısa sürede ve büyük olasılıkla başarabileceği, dersin ana hedefine doğru atılan küçük bir adımdır. İyi tasarlanmış bir hızlı kazanımın üç özelliği vardır: gerçek bir başarıdır, yani öğrencinin gerçekten yaptığı bir şeydir; kısa sürede ulaşılır; ve dersin ana hedefiyle bağlantılıdır, yani bir teselli ödülü değil, bir ilk basamaktır.

Hızlı kazanımın mantığı, eğitim bilimindeki daha geniş bir yaklaşımla da uyumludur. Ustalık için öğrenme maddesi, Benjamin Bloom'un bin dokuz yüz altmış sekizde önerdiği bu yaklaşımı, öğrencilerin yeni bir konuya geçmeden önce ön koşul bilgide yüksek bir yeterliğe ulaşması gerektiğini vurgulayan bir öğretim stratejisi olarak tanımlıyor. Madde, bu yaklaşımın doğru öğretim ve yeterli zamanla bütün öğrencilerin etkili biçimde öğrenebileceği fikrine dayandığını yazıyor.

Sahte kazanım ve öğrenilmiş çaresizlik

Hızlı kazanımın bir tersi de vardır. Öğrenilmiş çaresizlik maddesi bu kavramı, kontrol edilemeyen olumsuz uyaranlara tekrar tekrar maruz kalındıktan sonra ortaya çıkan bir davranış olarak tanımlıyor ve insanlarda öz yeterlik kavramıyla ilişkili olduğunu yazıyor. Madde, bu araştırmaların bin dokuz yüz altmış yedide psikolog Martin Seligman tarafından başlatıldığını aktarıyor. Bir yoga dersinde bu kavramın ılımlı bir yankısı şudur: bir öğrenci her derste başaramadığı duruşlarla karşılaşırsa, bir süre sonra denemeyi bırakabilir.

Ama hızlı kazanımın da bir tuzağı vardır: sahte bir kazanım. Bir öğretmen, öğrencinin gerçekten yapmadığı bir şey için onu övdüğünde ya da çok kolay bir görevi büyük bir başarı gibi sunduğunda, bu bir ustalık deneyimi değildir. Öğrenci bunu çoğu zaman sezer ve öğretmenin övgüsüne olan güveni azalır.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Hızlı kazanım, bu birimde gördüğümüz ders tasarımı araçlarının duygusal yüzüdür. Bir ders odağını daraltmış olabilir, hedefi gözlenebilir bir fiille yazılmış olabilir, öğrencinin ön bilgisi üzerine kurulmuş olabilir; ama öğrenci dersin ilk dakikalarında "bu bana göre değil" diye düşünmeye başlarsa, bu tasarımların hiçbiri ona ulaşmaz. Bandura'nın öz yeterlik kavramı, öğrencinin kendi yeteneğine dair inancının, öğrenmenin kendisi kadar önemli olduğunu hatırlatır.

Olgun bir öğretmen hızlı kazanımı bir hile olarak değil, bir basamak olarak kullanır. Sahte bir kazanım öğrenciyi kısa süre için rahatlatır, ama uzun sürede öğretmenin sözüne olan güvenini aşındırır. Gerçek bir kazanım ise, ne kadar küçük olursa olsun, öğrencinin kendi bedeninde bir şeyin değiştiğini görmesini sağlar ve bir sonraki adım için bir zemin oluşturur.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Öz yeterlik, bir kişinin bir hedefe ulaşabileceğine dair inancıdır; Bandura'ya göre en güçlü kaynağı ustalık deneyimidir.

Dolaylı deneyim, kişinin kendine benzer birinin başarısını görmesiyle güçlenir; örnek seçimi bu yüzden önemlidir.

Hızlı kazanım, dersin başında küçük, gerçek ve ana hedefe bağlı bir adımdır.

Tekrarlanan başarısızlık denemeyi bırakmaya yol açabilir; sahte kazanım ise öğretmenin sözüne güveni aşındırır.

Ustalık için öğrenme, her öğrencinin doğru öğretim ve yeterli zamanla öğrenebileceği fikrine dayanır.

Sonraki derse köprü

Bu dersle birlikte hedef yazımı ve ders planlaması birimini kapatıyoruz. Bu birimde bir dersin hedefini nasıl yazacağımızı, düzeylerini nasıl dengeleyeceğimizi, yükünü nasıl hafifleteceğimizi ve öğrenciyi ilk anlardan nasıl kazanacağımızı gördük. Ama bu tasarımın hepsi, sonunda sınıfta öğretmenin ağzından çıkan sözcüklere dönüşür.

Sıradaki birim sözel yönergeyi, gösterimi ve geri bildirimi ele alıyor; ilk ders eylem dilini anlatıyor.

Soru şu: bir öğretmenin yönergesi, öğrencinin bedeninde neyin olmasını istediğini ne kadar açık söyler, ve aynı hareket için seçilen sözcükler öğrencinin yaptığı şeyi nasıl değiştirir?