Öğrenci merkezli hedef

Açılış sahnesi

İki öğretmen aynı haftanın ders planını yazıyor. Birincisinin planının en üstünde şu cümle var: "Bu hafta kalça açıcıları çalışacağız." Altında on iki duruşun adı sıralanmış. İkincisinin planının en üstünde başka bir cümle var: "Dersin sonunda öğrenci, bağdaş kurarken dizleri yerden yüksek kalıyorsa bir destek yastığını nereye koyacağını kendisi seçebilecek." Altında yalnızca dört duruş var.

Hafta sonunda iki öğretmen karşılaşıyor. Birincisi derslerinin güzel geçtiğini söylüyor: bütün duruşları yaptırmış. İkincisi ise bir şey ekliyor: dersin sonunda öğrencilerinden birine destek yastığını nereye koyacağını sormuş, öğrenci yanıtlamış ve yastığı kendisi yerleştirmiş. Birinci öğretmen düşünüyor: benim öğrencilerim bu hafta ne öğrendi? Bunu nasıl bilebilirim?

Bu derste ne olacak

Bu ders yeni bir birimi açıyor: öğrenme çıktısı ve geriye doğru ders tasarımı. Önceki birimin son dersi, öğretmeni belgesiyle değil sınıfta yaptığıyla değerlendirmişti. Bu birimde aynı bakışı öğrenciye çeviriyoruz. Önce öğretmen merkezli ve öğrenci merkezli hedef arasındaki farkı tanımlayacağız. Sonra eğitimcilerin "amaç" ile "hedef" arasında yaptığı ayrımı ve öğrenme çıktısı kavramını göreceğiz. Ardından bir dersi hedeften başlayarak kurmanın, yani geriye doğru tasarımın ilk adımına bakacağız. En sonda da öğrenci merkezli bir hedefin, dersin içeriğini ve uzunluğunu nasıl değiştirdiğini tartışacağız.

Sıfır noktası

Y0'da bir pozun ne öğretmek için orada olduğunu anlatan öğrenme hedefi kavramını tanımış ve bir uyarlamanın bu hedefi koruması gerektiğini görmüştük. Orada hedef tek bir pozun hedefiydi. Bu birimde hedef bütün bir dersin, hatta bir dizi dersin hedefi oluyor. Soru da değişiyor: bu ders bittiğinde, öğrenci öncekinden farklı olarak neyi yapabilecek?

Mekanizma

Öğretmen merkezli ve öğrenci merkezli hedef

Açılış sahnesindeki iki cümle aynı dersi anlatıyor gibi görünüyor, ama iki farklı soruya yanıt veriyor. Birincisi, "bu hafta kalça açıcıları çalışacağız", öğretmenin ne yapacağını söylüyor: hangi içeriği sunacağını. İkincisi ise ders bittiğinde öğrencinin elinde neyin kalacağını anlatıyor.

Öğrenci merkezli öğrenme maddesi bu ayrımın daha geniş çerçevesini veriyor. Madde, öğrenci merkezli öğrenmeyi öğretimin odağını öğretmenden öğrenciye kaydıran yöntemler olarak tanımlıyor ve bunu öğretmen merkezli öğrenmeyle karşılaştırıyor: öğretmen merkezli bir sınıfta öğrencilerin ne öğreneceğini, nasıl öğreneceğini ve nasıl değerlendirileceğini öğretmen seçer; öğrenci merkezli yaklaşım ise öğrencinin kendi öğrenmesinde etkin ve sorumlu olmasını ister. Madde, bu anlayışın John Dewey, Jean Piaget ve Lev Vygotsky gibi kuramcıların çalışmalarından beslendiğini yazıyor.

Amaç, hedef ve öğrenme çıktısı

Eğitim amaçları ve hedefleri maddesi, günlük dilde birbirinin yerine kullanılan bu sözcüklerin eğitimciler tarafından ayrıldığını yazıyor: amaçlar bir öğretimin genel yönüyle, hedefler ise ulaşılacak kazanımla ilgilidir. Madde, bir eğitim hedefinin genellikle bir yetenek, bir beceri, bir bilgi ya da yeni bir tutum kazanmakla ilgili olduğunu, yalnızca bir görevi tamamlamış olmakla ilgili olmadığını vurguluyor.

Bir yoga dersinde bu ayrım şöyle görünür: "öğrencilerin kendi bedenlerini daha iyi tanıması" bir amaçtır; güzel ama bir derste ölçülemeyecek kadar geniştir. "Dersin sonunda öğrenci, bir duruşta dizinde batma hissederse destek kullanarak açıyı değiştirebilecek" ise bir hedeftir; o dersin içinde gerçekleşip gerçekleşmediği görülebilir.

Aynı madde bir kavramı daha tanımlıyor: öğrenme çıktısı. Maddeye göre öğrenme çıktıları, öğrencilerin bir öğretim oturumunun sonunda neyi yapabilmeleri gerektiğine dair ifadelerdir. Madde, planlanmış çıktıların yanında planlanmamış öğrenme çıktılarının da bulunduğunu, yani ne planlanmış ne de aranmış, yalnızca gözlemlenen yararlı sonuçların olabildiğini ekliyor.

Geriye doğru tasarımın ilk adımı

Öğrenci merkezli bir hedef, bir dersin nasıl kurulacağını da değiştirir. Geriye doğru tasarım maddesi bu yöntemi, öğretim yöntemlerini ve değerlendirme biçimlerini seçmeden önce hedefleri belirleyerek bir öğretim programı tasarlamak olarak tanımlıyor. Madde, bu yöntemin tipik olarak üç aşaması olduğunu yazıyor: önce istenen sonuçlar belirlenir, yani öğrencilerin neyi bilmesi, anlaması ve yapabilmesi gerektiği; sonra bu sonuçlara ulaşıldığını gösterecek kanıtlar belirlenir; en son bu sonuçları gerçekleştirecek etkinlikler tasarlanır.

Madde bu farkı bir benzetmeyle anlatıyor: geriye doğru tasarımı savunanlar yöntemi bir yol haritasına benzetir; önce varılacak yer seçilir, sonra oraya gidecek yol planlanır. Geleneksel planlamada ise yolculuk başlamadan önce belirlenmiş bir varış noktası yoktur; önce öğretilecek içeriğin bir listesi yapılır.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Öğrenci merkezli bir hedef yazmak ilk bakışta küçük bir dil değişikliği gibi görünür: "çalışacağız" yerine "yapabilecek". Ama bu değişiklik, bir öğretmenin dersine bakışını kökten dönüştürür. Öğretmen merkezli bir hedefle kurulan bir ders, öğretmenin bütün içeriği sunmasıyla tamamlanmış sayılır; öğrenci merkezli bir hedefle kurulan bir ders ise ancak öğrenci bir şeyi yapabildiğinde tamamlanır.

Hedefle kurulan derslerin çoğu, beklenmedik biçimde, kısalır ve sadeleşir. Bir hedef, o hedefe hizmet etmeyen içeriği görünür kılar. Açılış sahnesindeki ikinci öğretmen on iki duruş yerine dört duruş seçti; çünkü hedefini önceden yazmış ve geri kalan sekiz duruşun o hedefe hiçbir şey katmadığını görmüştü. Bu seviyenin sonraki dersleri, bu sadeleşmenin nasıl sistematik hâle getirileceğini, hedeflerin nasıl yazılacağını ve bir dersin tek bir ana hedef etrafında nasıl kurulacağını ayrıntılı olarak ele alıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Öğretmen merkezli hedef dersin konusunu söyler; öğrenci merkezli hedef öğrencinin dersin sonunda neyi yapabileceğini söyler.

Amaç bir öğretimin genel yönüdür; hedef öğrencinin o öğretim içinde kazanacağı somut bir beceridir.

Öğrenme çıktısı, öğrencinin bir oturumun sonunda yapabilmesi gereken şeyi anlatır; planlanmamış çıktılar da ortaya çıkabilir.

Geriye doğru tasarım önce hedefi, sonra kanıtı, en son etkinlikleri belirler.

Bir hedef, ona hizmet etmeyen içeriği görünür kılar ve dersi sadeleştirir.

Sonraki derse köprü

Bu derste öğrenci merkezli bir hedefin "öğrenci … yapabilecek" biçiminde yazıldığını gördük. Ama bu cümlenin ortasındaki fiil, hedefin ne kadar işe yarayacağını belirler: "öğrenci anlayacak" ile "öğrenci seçebilecek" aynı hedef değildir.

Sıradaki ders eylem fiillerini ele alıyor.

Soru şu: bir hedefin fiili neden önemlidir, ve "anlar", "bilir", "farkında olur" gibi fiiller yerine hangi fiiller bir öğretmene öğrencinin öğrendiğini gerçekten görme imkânı verir?