“Sertifikam var” ile yetkinlik farkı

Açılış sahnesi

Bir stüdyo yeni bir öğretmen arıyor. İki aday başvuruyor. Birincisinin dosyası kalın: üç ayrı ülkeden alınmış belgeler, toplam sekiz yüz saatlik eğitim, özgeçmişinde "ileri düzey sertifikalı öğretmen" unvanı. İkincisinin dosyası ince: iki yüz saatlik tek bir eğitim ve iki yıldır bir halk eğitim merkezinde verdiği derslerin kısa bir listesi.

Stüdyo sahibi ikisinden de birer deneme dersi vermesini istiyor. Birinci aday karmaşık bir diziyi kusursuz gösteriyor, ama sınıftaki dizinden yakınan yaşlı öğrenciyi fark etmiyor; ona bir seçenek sunmuyor. İkinci aday daha sade bir ders veriyor, ama her öğrenciyi izliyor, dizinden yakınan öğrenciye bir destek uzatıyor ve dersin sonunda ondan nasıl olduğunu soruyor.

Stüdyo sahibi dosyaları bir kenara koyup kendine soruyor: belgeler bana neyi söyledi, deneme dersi bana neyi gösterdi?

Bu derste ne olacak

Bu ders, öğretmenin rolü ve kapsamı üzerine yürüttüğümüz birimi kapatıyor. Önceki derslerde öğretmenin neyi yapmaması gerektiğini, yani tanı koymamayı, tedavi etmemeyi, gereksiz bilgi toplamamayı konuştuk. Bu derste soruyu tersine çeviriyoruz: bir öğretmenin gerçekten neyi yapabildiğini nasıl anlarız? Önce yetkinlik kavramını ve onun bir belgeden nasıl ayrıldığını tanımlayacağız. Sonra bir sertifikanın gerçekte neyi onayladığına ve neyi onaylamadığına bakacağız. Ardından bir öğretmenin kendi yetkinliğini neden yanlış değerlendirebileceğini göreceğiz. En sonda da yetkinliğin nasıl gösterilebileceğini ve sürdürülebileceğini tartışacağız.

Sıfır noktası

Kursun en başında, Y0.02'de, eğitmen beyanının hangi program, hangi kurum, kaç saat ve hangi yıl gibi dışarıdan kontrol edilebilir bilgiler taşıması gerektiğini söylemiştik. Mevzuat dersi ise aynı belgenin ülkeden ülkeye farklı bir ağırlık taşıdığını göstermişti. Bu ders bir adım daha ileri gidiyor: doğrulanabilir bir belge bile, onu taşıyan kişinin sınıfta ne yapabildiğini tek başına göstermez.

Mekanizma

Yetkinlik: gösterilebilen şey

Yetkinlik maddesi yetkinliği, yüksek bir düzeyde, tutarlı biçimde ve az güçlükle gösterilebilen kişisel özellikler bütünü olarak tanımlıyor. Madde, insan kaynakları alanında yetkinliğin bir kişinin etkinliklerinde etkili bir performansa yol açan bilgi, beceri, deneyim ve davranışların bir bileşimi olduğunu, ölçülebildiğini ve eğitimle geliştirilebildiğini yazıyor. Madde, kavramın tarihini de aktarıyor: psikolog David McClelland bin dokuz yüz yetmiş üçte "zekâ yerine yetkinliği sınamak" başlıklı bir makale yazmış.

Bu tanımın anahtar sözcüğü "gösterilebilen"dir. Bir yoga öğretmeninin yetkinliği, onun bir diziyi ezbere bilmesi ya da bir kitaptaki anatomi bilgisini tekrarlayabilmesi değil; sınıftaki gerçek öğrencileri izleyip onlara uygun seçenekler sunabilmesi, bir riski fark edip durabilmesi, gerektiğinde yönlendirebilmesidir. Açılış sahnesindeki iki aday, belgelerinde değil deneme derslerinde farklılaştı.

Sertifika neyi onaylar?

Mesleki sertifika maddesi sertifikayı, bir kişinin belirli bir sektördeki ya da meslekteki bilgi ya da yeterlilik düzeyine dair üçüncü bir tarafın verdiği onay olarak tanımlıyor. Madde, bu onayı meslek kuruluşlarının, okulların ya da özel kurumların verebildiğini, sertifikaların çoğunun süreli olduğunu ve yenilenmesinin çoğu zaman sürekli eğitim gerektirdiğini yazıyor. Madde, sertifikanın mesleki ruhsattan farklı olduğunu da vurguluyor.

Bir sertifikanın ne onayladığı, onu veren kuruluşun ne ölçtüğüne bağlıdır. Bazı belgeler yalnızca bir eğitimin tamamlandığını gösterir: kişinin belirli saatlerde derslere katıldığını ya da bir içeriği bitirdiğini. Bu, o kişinin sınıfta yetkin bir öğretim yapabildiğini göstermez. Yoga öğretmeni eğitimi maddesi bu farkın bir örneğini veriyor: Hindistan'daki bazı kısa kursların otuz gün kadar sürdüğünü, bazılarının tamamen çevrim içi olduğunu ve verdikleri eğitimin katılımcıların yetkin biçimde ders vermesini sağlamaya her zaman yetmediğini yazıyor.

Kendi yetkinliğimizi neden yanlış değerlendiririz?

Bir öğretmenin yetkinliğini değerlendirmenin bir güçlüğü de, öğretmenin kendi yetkinliğini her zaman doğru göremeyebilmesidir. Dört yetkinlik aşaması maddesi, bir beceride yetersizlikten yetkinliğe geçişi dört aşamalı bir modelle anlatıyor: kişi önce ne kadar az bildiğinin farkında değildir; sonra eksikliğini fark eder; ardından beceriyi bilinçli bir çabayla kullanır; en sonunda beceriyi düşünmeden kullanabilir hâle gelir. Madde, modelin bin dokuz yüz altmışlarda yönetim eğitimi kitaplarında ortaya çıktığını ve sık sık yanlışlıkla Abraham Maslow'a atfedildiğini de not ediyor.

Bu modelin ilk aşaması, yeni bir belge almış öğretmen için özel bir risk taşır: belge, öğretmene eksikliklerinin farkında olmadığı bir anda bir güven verebilir. Dunning–Kruger etkisi maddesi, belirli bir alanda yeteneği düşük olan kişilerin kendi yeteneklerini sistematik olarak olduğundan olumlu değerlendirme eğilimini anlatıyor. Madde bu etkiye yönelik eleştirileri de aktarıyor: bazı araştırmacılar etkinin büyük bölümünün istatistiksel bir yanılsama, ortalamaya dönüş olabileceğini öne sürüyor.

Yetkinliği göstermek ve sürdürmek

Yetkinlik gösterilebilen bir şey olduğuna göre, en güvenilir kanıtı bir gözlemdir: deneyimli birinin, öğretmenin gerçek bir sınıfta nasıl ders verdiğini belirli ölçütlerle izlemesi. Y4.110'da Iyengar ekolünün öğretmen adaylarını değerlendirmeden önce yıllar süren bir mentorluk döneminden geçirdiğini görmüştük; bu, yetkinliğin bir belgeyle değil, izlenen bir süreçle kurulmasının bir örneği.

Yetkinlik bir kez kazanılıp bırakılan bir şey de değildir. Mesleki sertifika maddesi, sertifikaların çoğunun süreli olduğunu ve yenilenmesinin çoğu zaman belirli sayıda sürekli eğitim kredisi gerektirdiğini yazıyor. Dört yetkinlik aşaması maddesi de pek çok becerinin yüksek bir yetkinlik düzeyinde kalabilmesi için uygulama gerektirdiğini not ediyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Bu birimin dersleri bir öğretmenin sınırlarını çizdi: neyi yapmaması gerektiğini, neyi sormaması gerektiğini, neyi kiminle paylaşmaması gerektiğini. Bu son ders o sınırların iç yüzünü gösteriyor: bir öğretmenin gerçekten neyi yapabildiği. Bir öğretmenin kapsamı, yetkin olduğu alandan geniş olamaz; ve yetkin olduğu alan, belgelerinin söylediğinden dar ya da geniş olabilir.

Olgun bir öğretmen belgesiyle değil, belgesinin sınırlarıyla da tanınır. "Bu konuda eğitimim var, ama bu kadar deneyimim yok" diyebilmek, "bunu bilmiyorum, seni bilen birine yönlendireyim" diyebilmek, yetkinliğin kendisinin bir parçasıdır. Dunning–Kruger tartışmasının da, dört aşama modelinin de bize hatırlattığı şey aynı: bir öğretmenin kendi yetkinliğine dair görüşü, dışarıdan bir gözlemle, bir meslektaşın gözüyle ya da öğrencilerin geri bildirimiyle sınanmaya değer.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Yetkinlik gösterilebilen bir performanstır; bir belge onun bir göstergesidir, kendisi değildir.

Bir sertifika, onu veren kuruluşun ölçtüğü şeyi onaylar; bir bitirme belgesi yalnızca bir eğitimin tamamlandığını gösterebilir.

Eğitim saati bir süreyi gösterir, niteliği değil.

Dört yetkinlik aşaması ve tartışmalı Dunning–Kruger etkisi, bir öğretmenin kendi yetkinliğini yanlış değerlendirebileceğini hatırlatır; dış gözlem bu yüzden değerlidir.

Yetkinlik sürekli eğitim ve uygulamayla korunur.

Sonraki derse köprü

Bu dersle birlikte öğretmenin rolü ve kapsamı üzerine birimi kapatıyoruz. Bu birimde yetkinliğin bir belgede değil, gözlemlenebilen bir performansta göründüğünü gördük. Aynı ilke öğrenciler için de geçerli: bir dersin başarısı, öğretmenin ne anlattığında değil, öğrencinin dersin sonunda neyi yapabildiğinde görünür.

Sıradaki birim öğrenme çıktısını ve geriye doğru ders tasarımını ele alıyor; ilk ders öğrenci merkezli bir hedefin nasıl yazılacağını anlatıyor.

Soru şu: bir dersin hedefini "bugün kalça açıcıları çalışacağız" yerine "dersin sonunda öğrenci şunu yapabilecek" diye yazmak, dersin kendisini nasıl değiştirir?