Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Kumbhaka, gövdeyi havayla dolu bir testiye benzeten nefes tutma tekniği.
Eski metinlerde prāṇāyāma nefesin durmasını hedefliyordu; hareketle eşleme modern bir anlam.
Sahita kumbhaka nefesle birlikte, kevala kumbhaka nefessiz ve nihai aşama.
Haṭha metinlerinde nefes tutma kilitlerle birlikte bindu'yu ve nefesi yukarı yöneltmenin aracı.
Metinlerin kendisi zorla tutmanın bedene zarar verdiğini söylüyor.
Açılış sahnesi
Bir nefes çalışması grubunda bir katılımcı, bir sosyal medya videosundan öğrendiği bir yöntemi anlatıyor: nefesini her gün biraz daha uzun tutuyor, telefonunun kronometresiyle ölçüyor ve süreyi bir deftere yazıyor. "Geçen hafta bir buçuk dakikaya çıktım," diyor gururla. "Videodaki öğretmen, eski yogilerin nefeslerini saatlerce tutabildiğini söylüyordu."
Grubu yöneten eğitmen gülümsemiyor. Katılımcıya son haftalarda baş dönmesi yaşayıp yaşamadığını soruyor. Katılımcı biraz duraksıyor; iki kez, tutmanın sonunda gözlerinin karardığını itiraf ediyor.
Eğitmen deftere bakıyor, sonra bir soru soruyor: "O eski yogilerin metinleri, nefesi zorla tutmak hakkında ne diyor, biliyor musun?"
Bu derste ne olacak
Önce kumbhaka sözcüğünün anlamına ve nefes tutmanın klasik yogadaki yerine, Yoga Sūtra'nın ve ilk akademik yorumların nefesin durmasına verdiği öneme bakacağız. Sonra Haṭha metinlerinin nefes tutmayı ikiye ayırmasını, nefesle birlikte yapılan tutmayı ve nefessiz tutmayı okuyacağız. Ardından bu metinlerin nefes tutmaya yüklediği amaçlara ve bu amaçların bindu modeliyle ilişkisine geçeceğiz. En sonda metinlerin kendi içindeki uyarıları ve bugünkü bir öğretmenin bu tarihten çıkarabileceği sonuçları tartışacağız.
Sıfır noktası
Bu kurs nefes tutmayı daha önce uygulama yönünden ele aldı. Y3.30 ve Y3.31'de antara ve bāhya kumbhaka'yı, yani dolu ve boş akciğerle tutmayı tanımladık; Y3.32'de oranların bir performans tuzağına dönüşebileceğini, Y3.34'te basınç, baş dönmesi ve aşırı uyarılma risklerini okuduk. Y4.62'de ise Yoga Sūtra'nın dördüncü bir nefes denetiminden söz ettiğini görmüştük.
Bu ders, aynı tekniğin tarihine bakıyor: nefes tutma, Haṭha metinlerinde neden bu kadar merkezî ve bu metinler ondan ne bekliyordu?
Kaynaklar Wikipedia'nın Kumbhaka, Pranayama ve Hatha yoga maddeleri; bunlara Haṭha bölümünün başından beri başvurduğumuz Birch makalesi ekleniyor. Kumbhaka maddesi, James Mallinson ile Mark Singleton'ın erken yoga metinlerinden bir derlemesine ve Andrea Jain'in değerlendirmesine dayanıyor.
Mekanizma
Bir kap olarak gövde
Kumbhaka maddesine göre sözcük, Sanskritçe "kumbha", yani "testi, kap" sözcüğünden geliyor; gövdeyi havayla dolu bir kaba benzetiyor. Kumbhaka, prāṇāyāma'da nefesin tutulması: alıştan sonra tutulursa iç kumbhaka, verişten sonra tutulursa dış kumbhaka.
Testi imgesi, tekniğin ne yaptığını görsel olarak anlatıyor: kap doldurulup ağzı kapatılıyor. Y3.30'da gördüğümüz "nefessiz durgunluk", bu kapalı kabın içindeki hareketsizlik.
Nefesin durması: klasik bir hedef
Kumbhaka maddesi, Andrea Jain'in bir değerlendirmesini aktarıyor: modern egzersiz yogasında prāṇāyāma çoğu zaman nefesi hareketlerle eşlemekten ibaretken, Bhagavad Gītā ve Yoga Sūtra gibi eski metinlerde prāṇāyāma "nefesin tamamen durması" anlamına geliyordu. Jain bu görüş için Johannes Bronkhorst'un bir çalışmasına dayanıyor.
Madde Yoga Sūtra'dan iki pasaj da aktarıyor: dağınıklıkların nefes içeri ya da dışarı aktıktan sonra duraklayarak yatıştırılabileceği ve çabanın gevşemesiyle nefes alışının ve verişinin durdurulabileceği. Y4.62'de bu ikinci sūtrayı ve onu izleyen dördüncü nefes denetimini okumuştuk.
Bu, önemli bir fark. Bugün bir yoga dersinde "prāṇāyāma" denince çoğu zaman düzenli, akıcı, hareketle uyumlu bir nefes akla geliyor. Klasik metinlerin ideali ise akış değil, durma.
Yaygın yanlışPrāṇāyāma baştan beri nefesi hareketle uyumlu hâle getirmek demekti.
Kumbhaka maddesinin Andrea Jain'e dayanarak aktardığına göre eski metinlerde prāṇāyāma nefesin tamamen durmasını hedefliyordu; hareketle eşleme modern egzersiz yogasının bir özelliği.
Nefesle ve nefessiz
Kumbhaka maddesine göre nefes tutmanın iki türü var: nefesle birlikte yapılan, yani alıştan ya da verişten sonra gelen tutma ve nihai amaç olan nefessiz tutma. İkincisi, kevala kumbhaka: uygulayıcının dilediği kadar süren, nefesin tamamen askıya alınması.
Madde Mallinson ile Singleton'a dayanarak on üçüncü yüzyıldan Dattātreyayogaśāstra'yı örnek veriyor: bu metinde kevala kumbhaka tek ileri nefes tekniği ve nefes "dilendiği kadar" tutulabiliyor. Metin şöyle diyor: nefes vermeden ve almadan yapılan katıksız nefes tutma bir kez ustalaşıldığında, üç dünyada ulaşılamayacak hiçbir şey kalmaz.
Birch ayrıca metinlerde kumbhaka için sekizli bir standart liste bulunduğunu not ediyor ve bu listenin Haṭhapradīpikā'da da yer aldığını belirtiyor. Kumbhaka maddesine göre Mallinson ve Singleton bu "kumbhaka" adlı türlerin aslında farklı nefes alma biçimleri olduğuna dikkat çekiyor.
Yaygın yanlışHaṭha metinlerindeki bütün kumbhaka türleri aynı şeyi, nefesi uzun süre tutmayı anlatır.
Kumbhaka maddesinin Mallinson ve Singleton'a dayanarak aktardığına göre "sahita" türler farklı nefes alma biçimleri; nefessiz tutma ise ayrı ve nihai bir aşama.
Amaç: kanal, bindu ve ölüm
Kumbhaka maddesi Haṭha metinlerinin nefes tutmaya yüklediği amaçları da aktarıyor. Madde on beşinci yüzyıldan Haṭhapradīpikā'nın kumbhaka'ların nefesi merkez kanala zorladığını ve bunun kuṇḍalinī'nin yükselişine ve kurtuluşa yol açtığını söylediğini not ediyor. Madde daha geç bir derleme olan Gheraṇḍa Saṃhitā'nın ise nefes bedende tutulduğu sürece ölümün imkânsız olduğunu söylediğini aktarıyor.
Bu amaçlar, Y4.80'deki bindu modeliyle ve Y4.79'daki Birch'in yukarı yöneltme okumasıyla birleşiyor. Nefes tutma, aşağı akan nefesi ve bindu'yu merkez kanala sokup yukarı çıkarmanın bir aracı. Birch'in makalesi burada önemli bir ayrıntıyı not ediyor: sekiz standart kumbhaka türünün hiçbiri iki şeyi birleştirmekle özellikle ilişkilendirilmiyor; birleştirmenin asıl aracı, nefes tutma sırasında uygulanan kilitler ve mühürler gibi görünüyor.
Birch'in makalesi Gorakṣaśataka'dan bir cümle aktarıyor: nefes tutma her zaman üç kilitle birlikte yapılmalı. Makale Haṭhapradīpikā'nın da kilitlerin nefes tutma sırasında kullanılmasını onayladığını not ediyor. Y3.33'te bu kilitlerin tarihsel yerini okumuştuk; burada onların nefes tutmayla ayrılmaz bağını görüyoruz.
Metinlerin kendi uyarısı
Haṭha sözcüğünü tartıştığımız derste, metinlerin tekniklerin yavaş yavaş yapılmasını öğütlediğini görmüştük. Bu ilke, nefes tutmada en keskin biçimini alıyor. Birch'in makalesi, Haṭhapradīpikā üzerine Brahmānanda'nın yazdığı yorumun uzun uzun ele aldığı bir uyarıyı aktarıyor: zorla durdurulan nefes kıl diplerinden çıkar, bedeni parçalar ve hastalıklar doğurur. Makale nefesi zorla yönlendirmeye karşı uyarıların sonraki Haṭha metinlerinde de yaygın olduğunu not ediyor.
Uyarının imgesi bugünkü tıbbi bilgiyle örtüşmüyor; nefes kıl diplerinden çıkmıyor. Ama uyarının özü, nefesi zorla tutmanın zarar verebileceği, bugünkü bilgiyle de uyumlu. Y3.34'te gördüğümüz basınç, baş dönmesi ve aşırı uyarılma riskleri, farklı bir dille aynı kaygıyı anlatıyor.
Yaygın yanlışEski yogi metinleri nefesi olabildiğince uzun ve zorla tutmayı öğütler.
Birch'in makalesine göre Haṭha metinleri ve yorumları nefesin zorla durdurulmasının zarar verdiğini açıkça söylüyor ve kademeliliği vurguluyor.
Örneklerden okuma
Usta katmanı
Nefes tutma, Haṭha yoganın merkezî tekniklerinden biri ve bu dersin gösterdiği gibi, klasik yoga metinlerinde nefesin durması bir hedef olarak anılıyor. Ama aynı metinler, bu hedefe zorlamayla değil, kademeli bir süreçle ulaşılacağını ve zorlamanın zarar vereceğini açıkça söylüyor. Bugünkü bir öğretmenin bu tarihten çıkaracağı ilk ders, "eski yogiler nefeslerini saatlerce tutardı" gibi cümlelerin, metinlerin kendi uyarılarını dışarıda bıraktığı.
Deneyimli bir eğitmenin göreceği ikinci nokta, kumbhaka'nın tek başına değil bir sistemin parçası olarak anlatılması. Nefes tutma kilitlerle, mühürlerle, oturuşlarla ve bindu modeliyle birlikte anlam kazanıyor. Onu bu sistemden koparıp bir kronometre rekoruna dönüştürmek, hem tarihe hem de uygulayıcının sağlığına karşı bir haksızlık.
Son olarak, bu ders bugünkü "prāṇāyāma" kullanımının tarihsel anlamdan ne kadar uzaklaştığını gösteriyor. Klasik anlam nefesin durması, modern anlam çoğu zaman nefesin hareketle eşlenmesi. İkisi de meşru olabilir; ama birini ötekinin adıyla sunmak yanıltıcı.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlışKevala kumbhaka herkesin kısa sürede öğrenebileceği bir tekniktir.
Kumbhaka maddesine göre bu, uzun süreli pratiğin sonunda ulaşılan ve Haṭha metinlerinde en ileri sayılan aşama.
Yaygın yanlışNefesi ne kadar uzun tutarsan o kadar ilerlemiş olursun.
Haṭha metinleri ve yorumları kademeliliği vurguluyor ve zorla tutmanın zarar verdiğini söylüyor; süreyi bir hedef yapmak Y3.32'deki performans tuzağı.
Uygulama
Aklında kalsın
Kumbhaka, gövdeyi havayla dolu bir testiye benzeten nefes tutma tekniği.
Eski metinlerde prāṇāyāma nefesin durmasını hedefliyordu; hareketle eşleme modern bir anlam.
Sahita kumbhaka nefesle birlikte, kevala kumbhaka nefessiz ve nihai aşama.
Haṭha metinlerinde nefes tutma kilitlerle birlikte bindu'yu ve nefesi yukarı yöneltmenin aracı.
Metinlerin kendisi zorla tutmanın bedene zarar verdiğini söylüyor.
Sonraki derse köprü
Birch'in makalesi, Haṭha yoganın ayırt edici özelliğinin on mühür olduğunu, Dattātreyayogaśāstra'dan itibaren bu mühürlerin Haṭha yogayı öteki yogalardan ayırdığını vurguluyor. Makale Gorakṣaśataka'nın nefes tutmanın her zaman üç kilitle yapılmasını istediğini, Haṭhapradīpikā'nın da kilitlerin nefes tutma sırasında kullanılmasını onayladığını not ediyor.
Sıradaki ders mudrā ve bandha'yı ele alıyor.
Soru şu: Haṭha yoganın on mühürü neden bu geleneğin ayırt edici özelliği sayılıyor, kilitler bu mühürlerle nasıl ilişkili ve bu teknikler bugünkü derslerde neden çoğu zaman bağlamlarından koparılmış biçimde öğretiliyor?