Cinselliğin alan içindeki sınırlı fakat pazarlamada büyütülen yeri

Açılış sahnesi

Bir kitapçının "Ruhsallık" rafında on iki kitap yan yana duruyor. Başlıklarında "tantra" sözcüğü geçen dördünün kapağında bir çiftin kucaklaşan siluetleri var; alt başlıklarında "sınırsız haz", "kutsal cinsellik", "ilişkini dönüştür" gibi ifadeler okunuyor. Rafın en ucunda ise, kapağında yalnızca bir tapınak planı ve bir tanrıça heykeli bulunan kalın, akademik bir kitap duruyor: bir Śaiva tantrasının çevirisi.

Rafın önünde duran bir yoga öğretmeni akademik kitabı alıp dizinine bakıyor. "Cinsellik" sözcüğü dizinde yalnızca birkaç sayfaya gönderme yapıyor. Kitabın geri kalan yüzlerce sayfası ritüel sıralarını, mantraları, tapınak kurallarını ve inisiyasyon biçimlerini anlatıyor.

Öğretmen rafa bir daha bakıyor. Dört kapak ile bir dizin arasındaki oran, bu dersin konusunu tek bir görüntüde özetliyor.

Bu derste ne olacak

Önce cinsel uygulamaların tantra geleneklerinin içinde hangi adlarla, hangi ritüel çerçevesinde ve hangi amaçla yer aldığına bakacağız. Sonra bu uygulamaların ne kadar sınırlı bir kesime ait olduğunu, akademisyenlerin bu konudaki görüşlerini ve sağ akımın bunları nasıl simgeye dönüştürdüğünü okuyacağız. Ardından bu uygulamaların haz odaklı Hint edebiyatından neden ayrı tutulduğunu göreceğiz. En sonda Batı'da doğan "neotantra" hareketini ve bu hareketin tantra imgesini nasıl dönüştürdüğünü tartışacağız.

Sıfır noktası

Tantra'ya giriş bölümünün ilk dersinde popüler kullanımın bu sözcüğü çoğu zaman cinsellikle eşitlediğini görmüştük. Sonraki derslerde bu eşitlemenin dışında kalan geniş bir alanı, Āgama külliyatını, tapınak ritüelini, mantrayı, maṇḍala'yı, tanrısal biçimleri, guru ilişkisini ve ince beden haritalarını okuduk. Bu ders, o geniş alanın içinde cinselliğin gerçek yerini ölçmeye çalışıyor.

Bu dersin bilgileri Wikipedia'nın Tantra, Tantrik cinsellik ve Neotantra maddelerinden geliyor. Maddeler André Padoux, Gavin Flood, Geoffrey Samuel, Georg Feuerstein ve Hugh Urban gibi yazarlara dayanıyor; bu yazarların neotantra konusundaki yargıları birbirinden belirgin biçimde ayrılıyor.

Mekanizma

Klasik metinlerdeki adlar

Tantrik cinsellik maddesine göre klasik metinler bu uygulamaya iki ana ad veriyor: Hindu kaynaklarında maithuna, yani "birleşme"; Budist tantralarında karmamudrā, yani "eylem mührü". Madde bu uygulamaların alkol tüketimi ve tanrılara et sunulması gibi, toplumsal kuralları aşan başka unsurlarla birlikte anıldığını aktarıyor.

Madde Hindu tantrasında maithuna'nın her zaman pañcamakāra, yani "beş M" denen bir ritüel çerçevesi içinde sunulduğunu aktarıyor. Bu beş öğe Sanskritçede "m" harfiyle başlıyor: alkol, et, balık, kavrulmuş tahıl ve cinsel birleşme.

Bu çerçeve, cinselliğin tantrik ritüelde tek başına durmadığını gösteriyor. Cinsel birleşme, alkolden ve etten oluşan bir dizinin, toplumsal saflık kurallarını aşmayı amaçlayan bir ritüelin parçası. Onu bu diziden koparıp tek başına sunmak, onu anlamından da koparmak demek.

Seçkin bir istisna

Tantra maddesi Padoux'nun bir değerlendirmesini aktarıyor: tantrik düşüncenin kavram dünyasında cinsellik merkezî bir imge, ama bu imgenin somut bir ritüel pratiğine dönüştüğü yerler az. Padoux bu uygulamaları bazı gruplarda tarihsel olarak yer almış, ama öğreti yeni çevrelere ulaştıkça gerilemiş pratikler olarak anlatıyor. Bu uygulamaları kabul eden geleneklerde bile yalnızca inisiye olmuş ve tam yeterli sayılan az sayıda uygulayıcı tarafından yapılıyorlardı.

Tantrik cinsellik maddesi de bu değerlendirmeyi destekliyor: bu uygulamalar çoğu zaman istisnai ve seçkinlere ait görülüyor, bütün mezheplerce kabul edilmiyor, Budist ve Hindu tantrasının yalnızca bazı metinlerinde geçiyor ve Jain tantrasında tamamen yok. Madde, uygulamanın ayrıntıları konusunda akademisyenlerin çeviri ve yorum bakımından da anlaşamadığını not ediyor.

Açılış sahnesindeki akademik kitabın dizini, bu seçkin istisnanın somut bir görüntüsü. Yüzlerce sayfalık bir metinde cinsellik birkaç sayfaya sığıyor; kitapçı rafında ise dört kapaktan dördü onu öne çıkarıyor.

Simgesel ikame

Tantrik cinsellik maddesi önemli bir ayrımı daha aktarıyor: kural aşan öğeler yalnızca "sol el yolu"nu izleyen tantrikler tarafından sözel olarak uygulanıyor; "sağ el yolu"nu izleyenler ise bunların yerine simgesel ikameler kullanıyor. Y4.75'te okuduğumuz sağ ve sol akım ayrımı, burada somut bir biçim kazanıyor.

Bu, Y4.75'teki Keşmir Śaivizmi'nin kural aşan uygulamaları içselleştirmesine benziyor. Hem simgesel ikame hem içselleştirme, geleneklerin kendi içinde cinsel ve kural aşan öğeleri dönüştürmenin yollarını geliştirdiğini gösteriyor.

Haz edebiyatından ayrım

Tantrik cinsellik maddesi, bu uygulamaların Kāmasūtra'yı da içeren Kāmaśāstra, yani haz bilgisi edebiyatıyla karıştırılmaması gerektiğini aktarıyor. Madde Geoffrey Samuel'e dayanarak Kāmaśāstra edebiyatının cinsel hazzın peşinden gitmekle ilgili olduğunu, cinsel yoga uygulamalarının ise çoğu zaman kurtuluş arayışına yöneldiğini not ediyor.

Tantra maddesi de bu uygulamaları kabul eden geleneklerde cinselliğin ve arzunun kendi başına bir amaç değil, mutlağa ulaşmak için kullanılan bir aşkınlık aracı olarak görüldüğünü aktarıyor. Bu, modern pazarlamanın vurguladığı "sınırsız haz" vaadinin tam tersi bir yönelim.

Neotantra

Neotantra maddesine göre neotantra, Hindu ve Budist tantra geleneklerine kısmen dayanan ve onların cinsel öğelerini öne çıkaran bir Batı yeni dinsel hareketi. Madde bu hareketin bazı temsilcilerinin eski metinlere başvurduğunu, pek çoğunun ise "tantra"yı kutsal cinsellik için genel bir ad olarak kullandığını aktarıyor. Madde Hint tantra uygulamalarının bütün öğelerinin neotantrada kullanılmadığını, özellikle guruya bağlılığın bulunmadığını not ediyor.

Madde Batı'da tantraya ilgi arttıkça onun algısının tantra geleneklerinden uzaklaştığını, özellikle altmışlı yıllardan itibaren tantranın Batı'da cinsel yöntemleriyle özdeşleştiğini aktarıyor. Madde bu harekete ilişkin farklı değerlendirmeleri de aktarıyor. Feuerstein neotantranın cinsel uyarılma vaat ettiğini ve genital dürtüleri bir ruhsallık havasına büründürdüğünü, Hint tantrasının mutluluğunun sıradan cinsel hazla karıştırıldığını söylüyor. Samuel ise bu Batı pratiğinin karşı kültürün bir kıyı olgusundan fazlası olduğunu, Batı kültürünün derin temalarını Budist ve Hindu kaynaklarla yaratıcı biçimde birleştirdiğini savunuyor. Hugh Urban ise bu yeni biçimi yanlış saymadığını, yalnızca belirli bir tarihsel durum için yapılmış farklı bir yorum olarak gördüğünü söylüyor.

Bu üç görüş, Y4.70'de modern güç okumaları için kurduğumuz tabloya benziyor. Bir yorumun var olması sorun değil; sorun, onun kendini geleneğin kendisi olarak sunması.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Bu dersin temel dersi bir oran dersi. Cinsel uygulamalar tantra geleneklerinde vardı; bunu inkâr etmek de tarihsel olarak yanlış olur. Ama bu uygulamalar geleneklerin yalnızca bir kesiminde, yalnızca az sayıda inisiye uygulayıcıya açık ve çoğu zaman beş öğeli, saflık kurallarını çiğneyen bir törenin içinde yer alıyordu. Popüler imge ise bu küçük kesimi bütün alanın yerine koyuyor.

Öğretmenlik açısından ikinci ders, neotantrayı değerlendirme biçimiyle ilgili. Feuerstein'ın sert eleştirisi, Samuel'in daha anlayışlı değerlendirmesi ve Urban'ın tarafsız yorumu yan yana konduğunda, tek bir "doğru" tutum çıkmıyor. Bir öğretmenin yapması gereken, neotantrayı ne mahkûm etmek ne de onu Hint tantrasının kendisi gibi sunmak; onun ne olduğunu, bir Batılı yeni dinsel hareket olduğunu, açıkça söylemek.

Bölümün hedef cümlesindeki soruya, tantrayı tek bir çağrışıma daraltmanın neden yanıltıcı olduğu sorusuna, şimdi somut bir cevap verebiliyoruz: çünkü bu tanım, sekiz dersin anlattığı geniş bir alanın, metinlerin, ritüellerin, mantraların, tanrısal biçimlerin, mezheplerin, guru ilişkisinin ve ince beden haritalarının yerine, o alanın kıyısındaki seçkin bir istisnayı koyuyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Hindu kaynaklarında maithuna, Budist tantralarında karmamudrā; ikisi de geniş bir ritüel çerçevesinin parçası.

Padoux'ya göre cinsel uygulamalar yalnızca az sayıda inisiye uygulayıcıya açık bir istisna.

Sağ akım tantrikleri kural aşan öğelerin yerine simgesel ikameler kullanıyor.

Tantrik cinsel yoga kurtuluşa, Kāmaśāstra edebiyatı hazza yöneliyor.

Neotantra, Hint geleneklerine kısmen dayanan bir Batılı yeni dinsel hareket.

Sonraki derse köprü

Hatha yoga maddesi ilginç bir tarihsel ayrıntı aktarıyor: "haṭha" sözcüğünün belirli bir teknikler bütünü olarak en erken anıldığı yerler, sekizinci yüzyıldan itibaren yazılmış Vajrayāna Budist metinleri. Madde bu terimin ilk kez, on birinci yüzyıl başlarına tarihlenen bir Kālacakra yorumunda, tantrik bir ritüel bağlamında tanımlandığını ve orada nefesin "zorla" merkez kanala yöneltilmesinden söz edildiğini aktarıyor.

Sıradaki ders haṭha sözcüğünün yorumlarını ele alıyor.

Soru şu: "haṭha" sözcüğü gerçekten "zor" ya da "güç" mü demek, yoksa sonradan önerilen başka yorumlar da var mı ve bu yorumlardan hangisi hangi dönemden geliyor?