İnce beden sistemlerinin çeşitliliği

Açılış sahnesi

Bir yoga öğretmenleri kitaplığında iki öğretmen aynı rafın önünde duruyor. Birinin elinde renkli bir poster var: bir insan silueti, omurga boyunca dizilmiş yedi renkli daire, her birinin yanında bir organ adı, bir duygu, bir taş ve bir müzik notası. Öbürünün elinde ise bir Tibet Budizmi kitabı açık; sayfadaki çizimde yalnızca dört daire var ve hiçbirinin yanında renk ya da organ adı yazmıyor.

"Hangisi doğru?" diye soruyor posteri tutan.

Öbürü sayfayı çevirip bir başka çizim gösteriyor: bu kez beş merkez ve her birinde bir grup tanrıça. "Belki soru yanlış," diyor. "Belki bunlar aynı şeyin farklı resimleri değil, farklı amaçlar için çizilmiş farklı haritalar."

Bu derste ne olacak

Önce tantra geleneklerinin "ince beden" dediği şeyin ne olduğuna, kanallar ve kesişim noktalarından oluşan bir iç fizyoloji fikrine bakacağız. Sonra bu merkezlerin tarihine, farklı metinlerde farklı adlarla, farklı sayılarla ve farklı sakinlerle nasıl anlatıldığına geçeceğiz. Ardından Budist tantranın merkez anlayışını ve Hindu tantrasında merkezlerin tanrıçaların yuvası olarak düşünülmesini okuyacağız. En sonda bu haritaların neden bir anatomi değil bir meditasyon aracı olarak okunması gerektiğini ve klasik yogayla ilişkilerini tartışacağız.

Sıfır noktası

Bu kurs ince beden konusuna daha önce iki kez değindi. Y2.06'da iki haritayı, ölçülebilir yapı haritasını ve pratiği yönlendiren deneyim haritasını ayırmış, birini ötekinin ölçütüyle sınamanın bir kategori hatası olduğunu görmüştük. Y3.16'da ise nāḍī kavramını tanımış ve ince beden sistemlerinin metinden metne değiştiğini, yani sistem çoğulluğunu not etmiştik.

Bu ders o çoğulluğun tantrik kökenlerine bakıyor. Hangi tantra, hangi merkezi, hangi amaçla çizmiş? Cakra sayılarının ayrıntılı tarihi, yedi merkezli modelin modern yaygınlığı ve kuṇḍalinī, bu kursun ileride açılacak ince beden bölümünde ayrıca ele alınacak; burada yalnızca tantrik bağlam kuruluyor.

Kullanılan bilgiler Wikipedia'nın Cakra, İnce beden ve Tantra maddelerinden alındı; madde yazarları David Gordon White, Georg Feuerstein, Gavin Flood, Geoffrey Samuel ve Edwin Bryant gibi akademisyenlerin görüşlerini aktarıyor ve bu görüşler zaman zaman birbirine karşı çıkıyor.

Mekanizma

Kanallar ve kesişimler

Cakra maddesi, Geoffrey Samuel ile Jay Johnston'ın ince beden üzerine bir çalışmasından bir tarif aktarıyor. Bu tarife göre özellikle Hint ve Tibet tantrik geleneklerinde bedenin, daha doğrusu beden–zihin bütününün, içinde bir tür maddenin aktığı kanallardan ve bu kanalların buluştuğu kesişim noktalarından oluşan bir iç "ince fizyoloji"si olduğu düşünülüyor. Hint geleneğinde kanallara nāḍī, kesişim noktalarına cakra deniyor.

Madde bu merkezlerin ince bedende bir konumu olduğunu, ama belirli bir sinir düğümüne ya da kesin bir fiziksel bağlantıya karşılık gelmediğini aktarıyor. Bu, Y2.06'daki iki harita ayrımını tantrik kaynaktan bir kez daha doğruluyor: cakra bir deneyim haritasının öğesi, bir yapı haritasının değil.

Çark, lotus, höyük

Cakra maddesine göre sözcük "tekerlek, daire" anlamına geliyor ve en erken Vedik metinlerde merkezleri anlatmak için değil, çoğu zaman bir hükümdarın imparatorluğunu bir merkezden her yöne döndürmesi anlamında kullanılıyor. Madde nefes kanallarının Upaniṣadlarda anıldığını, ama bir enerji merkezi kuramının orada bulunmadığını aktarıyor.

White'ın önerdiği tarihlemeye göre iç enerji merkezleri hiyerarşileri sekizinci yüzyıl civarında Hevajra Tantra gibi Budist metinlerde ortaya çıkıyor. Bu merkezler farklı adlarla anılıyor: cakka, yani tekerlek; padma, yani lotus; pīṭha, yani höyük ya da oturak. Bu ortaçağ Budist metinleri yalnızca dört merkezden söz ediyor; Kubjikāmata ve Kaulajñānanirṇaya gibi sonraki Hindu metinleri listeyi genişletiyor.

Madde bu konuda akademisyenlerin anlaşamadığını da not ediyor. Feuerstein'a göre erken Upaniṣadlar cakraları "psiko-ruhsal girdaplar" anlamında anıyor; Gavin Flood'a göre ise eski metinler cakra ve kuṇḍalinī türü yoga kuramlarını sunmuyor, dört ya da daha fazla merkez anlamındaki cakra ortaçağ Hindu ve Budist metinlerinde ortaya çıkıyor.

Budist dört merkez

Cakra maddesi Budist ezoterik geleneklerin genellikle dört merkez öğrettiğini aktarıyor. Bazı Budist tantrik kaynaklarda bunlar göbek, kalp, boğaz ve tepe olarak sayılıyor. Tibet Budizmi'nin Nyingma soyundaki bir gelişmede ise merkezlerin adları Buddha'nın dört bedeninden türetiliyor: cinsel organlar bölgesinde görünüm bedeni, boğazda zevk bedeni, kalpte öğreti bedeni ve başın tepesinde büyük mutluluk bedeni.

Madde aynı Budist dünya içinde bile sayının sabit olmadığını not ediyor: Anne sınıfı tantralarda beş merkezli bir sistem yaygın ve bu sistemde her merkez bir öğeyle, bir Buddha figürüyle ve bir tohum heceyle eşleniyor. Madde meditasyon geleneğine göre sayının üç ile altı arasında değişebildiğini ekliyor.

Budist ve Hindu tantrası aynı iç yerlere işaret edebiliyor, ama o yerlere farklı adlar, farklı sayılar ve farklı teolojik anlamlar veriyor. Budist merkezler Buddha bedenleriyle, Hindu merkezleri ise, birazdan göreceğimiz gibi, tanrıçalarla ilişkilendiriliyor.

Tanrıçaların yuvası

Hindu tantrasında merkezler çoğu zaman tanrısal varlıkların yuvası olarak anlatılıyor. Cakra maddesine göre onuncu yüzyıldan Kubjikāmata tantrası beş merkezli bir sistem tarif ediyor ve bu merkezler beş grup dişil tanrısal varlığın, Devī'lerin, Dūtī'lerin, Mātṛ'lerin, Yoginī'lerin ve Khecarī'lerin, oturduğu yerler.

Madde Rudrayāmala Tantra'dan da bir eşleme aktarıyor: altı yoginī, ince bedendeki altı merkezle ve bedenin altı bölgesiyle eşleniyor. Bu eşlemede her merkezin bir sakini var; merkez yalnızca bir enerji düğümü değil, bir tanrıçanın oturduğu bir yer.

Bu anlayış, Y4.74'teki küçük evren beden kavramını somutlaştırıyor. Beden evrenin küçük bir kopyasıysa, evrenin tanrıçaları da o kopyanın belirli yerlerinde oturuyor. Modern posterlerdeki renkli daireler ise bu tanrıçaları çoğu zaman tamamen dışarıda bırakıyor.

Bir meditasyon desteği

Cakra maddesi merkezlerin geleneksel olarak birer meditasyon desteği sayıldığını aktarıyor. Yogi alt merkezlerden başın tepesinde açan en yüksek merkeze doğru ilerliyor ve böylece ruhsal bir yükselişi içselleştiriyor. Madde meditasyonun zengin bir simgecilikle, mantralarla, diyagramlarla, tanrı ve maṇḍala modelleriyle desteklendiğini, uygulayıcının algılanabilir modellerden giderek daha soyut modellere ilerlediğini ve sonunda tanrının ve dış maṇḍala'nın bırakıldığını aktarıyor.

Bu tarif, haritaların neden birbirine uymadığını açıklıyor. Bir harita bir meditasyon yolunun basamaklarını gösteriyorsa, farklı yollar farklı basamaklar kullanır. Dört merkezli bir Budist uygulama ile beş merkezli bir tanrıça uygulaması, aynı bedeni farklı yollardan yürümek için farklı biçimlerde bölüyor.

Klasik yogaya uzaklık

Cakra maddesi önemli bir karşıtlığı da not ediyor: cakra ve ilgili inançlar ezoterik gelenekler için önemli olsa da ana akım yogayla doğrudan ilişkili değil. Madde Edwin Bryant'a ve başka akademisyenlere dayanarak klasik yoganın özgürleşme hedefinin tamamen farklı bir yolla elde edildiğini ve cakra, nāḍī ve kuṇḍalinī fizyolojisinin klasik yoga için tamamen çevresel olduğunu aktarıyor.

Bu, Y4.69'da okuduğumuz kaivalya tanımlarıyla uyumlu. Yoga Sūtra'da kurtuluş, puruṣa ile zihin arasındaki ayrımın görülmesiyle anlatılıyor; merkezlerden, kanallardan ya da yükselen bir enerjiden söz edilmiyor. Bugün "yoga" denince akla gelen cakra imgesi, klasik metinden değil, tantrik ve daha sonraki geleneklerden geliyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

İnce beden haritalarının çoğulluğu bir kusur değil, bir özellik. Her harita belirli bir geleneğin belirli bir meditasyon yolu için çizilmiş: Budist dört merkez Buddha bedenlerine, Kubjikāmata'nın beş merkezi tanrıça gruplarına, Rudrayāmala'nın altı merkezi yoginī'lere yönelik. Bu haritaları tek bir "doğru" haritaya indirgemek, onların her birini bağlamından koparmak demek.

Dikkatli bir okurun göreceği ikinci nokta da akademisyenlerin kendi aralarındaki anlaşmazlık. Feuerstein ile Flood erken Upaniṣadları farklı okuyor; White merkezlerin Budist metinlerde doğduğunu öne sürüyor. Bir öğretmen "cakralar binlerce yıllık" dediğinde, bu anlaşmazlığı ve merkez hiyerarşilerinin ortaçağ tantrik metinlerinde belirdiğini söyleyen görüşleri de bilmeli.

Son olarak, bu haritalar yoga pratiği içinde nasıl kullanılacaksa öyle adlandırılmalı. Tarihsel bir harita olarak öğretilebilirler; bir dikkat alıştırmasının imgesi olarak kullanılabilirler; ama bir tanı aracı ya da bir anatomi olarak sunulamazlar.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Tantrik ince fizyoloji, kanallardan ve onların kesişim noktalarından oluşan bir iç harita.

İç merkez hiyerarşileri White'a göre ortaçağ Budist metinlerinde beliriyor; sayılar ve adlar geleneğe göre değişiyor.

Budist gelenekler genellikle dört merkez öğretiyor; Hindu tantrasında merkezler çoğu zaman tanrıçaların yuvası.

Merkezler bir anatomi değil, bir meditasyon yolunun basamakları.

Bryant'a göre bu fizyoloji klasik Yoga Sūtra yogası için tamamen çevresel.

Sonraki derse köprü

Tantra maddesi, Flood ve Padoux'nun Batı'da tantranın çoğu zaman bir tür ritüelleştirilmiş cinsellik olarak düşünüldüğünü not ettiğini aktarıyor. Padoux'ya göre bu bir yanlış anlama; cinsellik tantranın düşünce yapısında önemli bir yer tutsa da eylemde ve ritüelde her zaman öyle değil, ve bu uygulamalar tantra daha geniş toplumsal gruplara yayıldıkça yaygınlığını yitirmiş.

Sıradaki ders cinselliğin alan içindeki sınırlı fakat pazarlamada büyütülen yerini ele alıyor.

Soru şu: cinsel uygulamalar tantra geleneklerinin hangi kesiminde, hangi koşullarla ve hangi amaçla yer alıyordu ve bugünkü pazarlama bu küçük kesimi neden bütün alanın yerine koyuyor?