Modern yoga araştırmalarındaki temel tartışmalar

Açılış sahnesi

Bir üniversitede, din bilimleri bölümünün küçük bir seminer odasında dört yüksek lisans öğrencisi aynı soru üzerinde tartışıyor: bugün dünyada milyonlarca insanın yaptığı yoga, eski Hindistan'ın yogasının devamı mı, yoksa yirminci yüzyılda doğmuş yeni bir şey mi?

Birinci öğrenci, bir kitabın bugünkü duruş uygulamasının büyük ölçüde yeni olduğunu söylediğini hatırlatıyor. İkincisi, bir başka araştırmacının ortaçağ el yazmalarında pek çok duruş bulduğunu söylüyor. Üçüncüsü, sorunun kendisinin yanlış sorulduğunu, "modern yoga" diye tek bir şey olmadığını savunuyor. Dördüncüsü ise yoganın Hindu olup olmadığı sorusunu masaya koyuyor ve odadaki hava birden ısınıyor.

Seminerin hocası tartışmayı dinliyor ve sonunda şunu söylüyor: dördünüz de bu alanın gerçek bir tartışmasını yeniden kurdunuz. Şimdi hangi araştırmacının neyi, hangi kanıtla söylediğine bakalım.

Bu derste ne olacak

Bu ders, modern yoga ve küreselleşme bölümünü kapatıyor ve bölüm boyunca adını andığımız araştırmacıların birbirleriyle nerede anlaştığını, nerede ayrıldığını topluyor. Önce modern yoganın akademik incelenmesini başlatan bir sınıflamaya ve ona yöneltilen itiraza bakacağız. Sonra bugünkü duruş yogasının eskiyle bağı üzerine süren kopuş ve süreklilik tartışmasını göreceğiz. Ardından modern yoganın Hinduizmle ilişkisi konusundaki çekişmeye geçeceğiz. En sonda yoganın Hindistan'a dönüşünü anlatan bir kavramı ve otoriteden uzaklaşan yeni bir eğilimi ele alacağız.

Sıfır noktası

Sömürge döneminden başlayıp Vivekananda'dan Mysore'daki saraya, oradan Rishikesh'e ve fotoğraflı kılavuzlara uzanan bir yol yürüdük. Bu yol boyunca her derste bir ya da iki araştırmacının adı geçti: birinin bir tarihlemesi, ötekinin bir yorumu, bir başkasının bir itirazı. Ama bu araştırmacıların birbirleriyle nasıl bir tartışma içinde olduklarını henüz tek bir yerde görmedik.

Bu ders bir tarih dersi olduğu kadar bir okuma dersi. Bir öğrencinin, bir yoga öğretmeninin ya da meraklı bir okurun, karşısına çıkan "yoga aslında şudur" cümlesinin arkasında hangi araştırmanın, hangi tartışmanın durduğunu görebilmesini amaçlıyor.

Mekanizma

Bir sınıflama ve bir itiraz

Modern yoga konusundaki Wikipedia sayfası, bu alanın bir üniversite konusu hâline gelişini Elizabeth De Michelis'in yüzyılın ilk on yılında yayımlanan kitabına bağlıyor. De Michelis modern yogayı, az ya da çok Güney Asya kültürel bağlamlarına dayanan ve özellikle Hinduizmin belirli felsefelerinden, öğretilerinden ve uygulamalarından esinlenen disiplinler ve okullar olarak tanımladı. Modern yoganın başlangıcını Vivekananda'nın yogayı Batı'ya sunan kitabına bağladı ve dört alt tür ayırdı: beden, zihin ve ruh eğitimini öne çıkaran psikosomatik yoga; kendi öğretileri ve otoriteleri olan yeni Hindu gurularının mezhepsel yogası; duruşları ve nefesi öne çıkaran duruş yogası; yoğunlaşma ve meditasyon tekniklerini öne çıkaran meditasyon yogası.

Bu sınıflamaya en bilinen itiraz, bu bölümde sık sık andığımız Mark Singleton'dan geldi. Madde Singleton'ın, De Michelis'in sınıflamasının modern çağda yogayı incelemeye bir giriş olarak yararlı kategoriler sunduğunu, ama ayrıntıyı, çeşitliliği ve istisnaları içine yuttuğu için tarih yazımı açısından iyi bir başlangıç noktası olmadığını söylediğini yazıyor. Singleton "modern yoga" adını bir yorum çerçevesi olarak değil, yalnızca "modern çağdaki yoga" anlamına gelen betimleyici bir ad olarak kullanmayı öneriyor.

Kopuş mu, süreklilik mi?

Bu alanın en çok ses getiren tartışması, bugünkü duruş yogasının eski Hint yogasıyla bağı üzerine. Yoga Body maddesine göre Singleton'ın iki bin onda yayımlanan kitabı, dünyada bilinen yoganın büyük ölçüde Haṭha geleneğinden köklü bir kopuş olduğunu, farklı amaçlara ve duruşlara benzeri görülmemiş bir vurguya sahip olduğunu, bu duruşların çoğunun yirminci yüzyılda edinildiğini savunuyor.

Bu tezin en önemli yanıtlarından biri Sanskritçe el yazmaları uzmanı James Mallinson'dan geldi. Madde Mallinson'ın Singleton'a bir yanıt yazdığını, onu "harika bir çalışma" için kutladığını, ama onuncu yüzyıldan Vimānārcanākalpa'daki tavus kuşu duruşundan başlayarak oturma dışı duruşları anlatan bir dizi ortaçağ kaynağını gösterdiğini yazıyor. Madde, iki araştırmacının sonradan birlikte Roots of Yoga adlı derlemeyi hazırladığını da aktarıyor. Derleme pek çok oturma dışı duruşun ortaçağ kökenini belgeliyor; ama ayakta yapılan duruşlar söz konusu olduğunda Singleton'ı haklı çıkarıyor: yirminci yüzyıla girilmeden önceki kaynaklarda bunlardan pek azı var.

Madde Singleton'ın, kitabının yanlış anlaşıldığı noktaları düzelttiği bir önsözünü de aktarıyor: kitap kimseye yogayı nasıl uygulaması gerektiğini söylemiyor, modern yoganın yalnızca duruşlardan oluştuğunu ileri sürmüyor, duruşların yakın zamanda icat edildiğini iddia etmiyor ve Krishnamacharya gibi öncüleri intihalle suçlamıyor. Singleton'a göre gerçek daha karmaşık: eski olan, köklü biçimde farklı bir toplumsal ortama uygun yeni bir şey yaratmak için uyarlanıp dönüştürülmüştür.

Hinduizmle tartışmalı bir ilişki

Açılış sahnesindeki dördüncü öğrencinin sorusu, bu alanın en hassas tartışmalarından biri. Modern yoga maddesine göre Mallinson, modern yoganın Hinduizmle ilişkisinin karmaşık ve tartışmalı olduğunu yazıyor. Bir yanda bazı Hristiyanlar yoganın okul müfredatlarına alınmasına, onun gizlice Hindu olduğu gerekçesiyle karşı çıktı. Öte yanda Amerikan Hindu Vakfı'nın "Yogayı geri al" kampanyası, modern yoganın Hindu köklerini silmeye yönelik girişimlere karşı çıktı.

Mallinson'a göre modern yoga, pek çoğu hiç de Hindu olmayan geniş bir gelenekler yelpazesinden teknikler kullanıyor. Madde onun bir gözlemini de aktarıyor: yoga Vedānta felsefesiyle bütünleşmiş olsa da, Haṭha yogayı öğreten ilk metin, bu yoganın karma ve yeniden doğuşa inanmayan ateistler için bile işe yarayacağını söylüyor. Y4.81'de gördüğümüz evrenselci Haṭha anlayışı bu gözlemle aynı yöne işaret ediyor.

Pizza etkisi ve soy sonrası yoga

Hindistan'da duruş yogasının serüvenini anlatan sayfa, yoganın Batı'dan geri dönüşünü bir kavramla açıklıyor: Avusturyalı antropolog Agehananda Bharati'nin "pizza etkisi" dediği şey. Madde Batılılaşmış duruş yogasının, gidiş dönüş yolculuğunda bu etkiyle dönüşerek Hindistan'a döndüğünü, ülkede zaten var olan pek çok biçime katıldığını yazıyor. Madde, Atlantik'i aşıp geri dönen yoganın yeni "tatlar ve malzemeler" kazandığını, büyük ölçüde Hinduizmle yakın bağını yitirdiğini ve neredeyse tamamen bir egzersiz biçimine dönüştüğünü ekliyor.

Modern yoga maddesi otoriteden uzaklaşan bir eğilimi de anıyor: herhangi bir büyük okulun ya da bir gurunun soyunun dışında uygulanan "soy sonrası yoga". Bu eğilim, bu bölümde gördüğümüz güçlü guru figürlerinden, sert öğretmenlerden ve istismar suçlamalarından sonra, bir soyun otoritesine bağlanmadan yoga uygulamak isteyenlerin yolunu gösteriyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Modern yoga araştırmaları görece genç bir alan. Bu alanı bir araştırma konusu olarak kuran kitap, yirmi birinci yüzyılın ilk on yılında çıktı; bu dersteki tartışmaların çoğu son yirmi yılda yaşandı. Bu, bir öğretmen için iki şey anlamına geliyor. Birincisi, bu alanda kesin yanıtlar beklemek erken: kopuş mu süreklilik mi, Hindu mu değil mi gibi sorular hâlâ açık. İkincisi, bu tartışmalar bir öğretmenin gündelik dilini doğrudan ilgilendiriyor: "binlerce yıllık yoga", "gerçek yoga", "özgün yoga" gibi her ifade bu tartışmalardan birinde bir tarafı seçmek anlamına geliyor.

Bir öğretmenin bu tartışmalardan çıkarabileceği en değerli tutum, kesinlik iddiasından çok merak. Öğrencisinin "yoga aslında nedir" sorusuna, bu alanın araştırmacılarının da hâlâ tartıştığını, ama tartışmanın neredeyse her adımının bir kanıta dayandığını söyleyebilmek, hem dürüst hem de öğretici bir yanıt.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

De Michelis modern yogayı psikosomatik, mezhepsel, duruş ve meditasyon yogası diye dörde ayırdı; Singleton bu ayrımın ayrıntıyı yuttuğunu söyledi.

Singleton bugünkü duruş yogasını büyük ölçüde bir kopuş olarak gördü; Mallinson pek çok oturma dışı duruşun ortaçağ kökenlerini gösterdi; ortak derlemeleri ayakta duruşların çoğunun yeni olduğunu doğruladı.

Modern yoganın Hinduizmle ilişkisi tartışmalı: bir yanda yoganın gizlice Hindu olduğunu söyleyenler, öte yanda Hindu köklerinin silinmesine karşı çıkanlar var.

Pizza etkisi, Batı'da dönüşen yoganın yeni biçimiyle Hindistan'a dönüşünü anlatıyor.

Soy sonrası yoga, bir gurunun ya da büyük bir okulun otoritesine bağlanmadan uygulanan yoga eğilimi.

Sonraki derse köprü

Bu bölümde yoganın tarihini kişiler, kurumlar ve araştırmacılar üzerinden izledik. Kursun son bölümü bu araçları bugünkü ekollere uyguluyor: bir ekolü tarihi, kaynakları, otoritesi ve kültürel etiği açısından çözümlemeyi. Iyengar Yoga maddesi, Iyengar'ın adını taşıyan ekolün bugün yirmiden fazla ülkede ulusal derneklere, pek çok kıtada enstitülere ve kendine özgü bir öğretmen onaylama düzenine sahip olduğunu yazıyor.

Sıradaki ders, ekol, kültürel aktarım ve bitirme projesi bölümünü Iyengar ekolüyle açıyor.

Soru şu: Bir kişinin hayatını tanıdığımız bir öğretmenin adı, bugün pek çok ülkede ulusal dernekleri ve onaylı öğretmenleri olan bir ekolün adına dönüştüğünde, o ekolü tarih, kaynak, otorite ve kültürel etik açısından nasıl çözümleriz?