Kitap, fotoğraf, kurum ve turne

Açılış sahnesi

Bir kasabada yaşayan bir kadın, yetmişli yılların başında bir kitapçıdan kalın bir yoga kitabı satın alıyor. Kasabada hiç yoga öğretmeni yok. Kitabın her sayfasında aynı adamın fotoğrafları var: bir duruşa giriş, duruşun kendisi, duruştan çıkış. Kadın her sabah kitabı yere açıyor, fotoğraflara bakıyor ve bedenini onlara benzetmeye çalışıyor.

Yıllar sonra kadın büyük bir kentte ilk kez bir yoga dersine katılıyor. Öğretmen bir duruşun adını söylüyor; kadın duruşu hemen tanıyor, çünkü kitaptaki fotoğrafı yıllardır biliyor. Öğretmen şaşırıyor: hiç ders almadan bu duruşu nereden biliyorsunuz?

Kadın gülümsüyor: "Bir kitaptan. Öğretmenim bir fotoğraftı."

Bu ders, modern yoganın bir öğretmenden bir öğrenciye değil, bir kitaptan bir okura, bir fotoğraftan bir bedene nasıl aktarılabildiğini ele alıyor.

Bu derste ne olacak

Bu derste modern yoganın yayılmasını sağlayan dört aracı ele alacağız: kitap, fotoğraf, kurum ve turne. Önce fotoğrafın yoga öğretimini nasıl değiştirdiğine ve ilk fotoğraflı el kitaplarına bakacağız. Sonra kitapların duruş adlarını nasıl standartlaştırdığını göreceğiz. Ardından yoga merkezlerinin ve öğretmen onaylama düzenlerinin nasıl kurulduğuna geçeceğiz. En sonda öğretmenlerin Batı'ya yolculuklarının ve bir kitaptaki bir adresin bir ekolü nasıl yayabildiğini tartacağız.

Sıfır noktası

Bu bölümde gördüğümüz öğretmenlerin her birinin hikâyesinde bu dört araçtan biri öne çıkıyordu. Śivānanda ücretsiz broşürler dağıttı; Iyengar ve Vishnudevananda kendi fotoğraflarıyla dolu kılavuzlar yayımladı; Krishnamacharya bir sarayın desteğiyle bir okul açtı; Indra Devi kıtalar arasında dolaştı. Bir önceki dersin köprüsünde Singleton'ın, görüntülerin çoğaltılmasının duruş uygulamasını nasıl yeniden canlandırdığını incelediğini anmıştık.

Bu ders o dağınık örnekleri bir araya getirip bir soru soruyor: yoga, yüzyıllar boyunca bir ustadan bir öğrenciye aktarılırken, yirminci yüzyılda hangi araçlarla milyonlarca insana ulaştı?

Mekanizma

Sözcükten fotoğrafa

Y4.82'de ortaçağ Haṭha metinlerinin duruşları nasıl anlattığını görmüştük: çoğu zaman kısa, bazen anlaşılması güç tariflerle, çoğu zaman da hiç resim olmadan. Bir öğrenci bir duruşu metinden değil, onu gösteren bir öğretmenden öğreniyordu.

Fotoğraf bu durumu değiştirdi. Postural yoga in India başlıklı Wikipedia sayfası, egzersiz yogasını yaygınlaştıran etkenler arasında fotoğrafı da sayıyor: karmaşık beden duruşları ilk kez, takip etmesi zor sözcükler yerine bir fotoğrafla yakalanabiliyordu. Yoga as exercise maddesine göre İngilizce yazılmış ve fotoğraflarla resimlenmiş ilk duruş el kitabı, Seetharaman Sundaram'ın bin dokuz yüz yirmi sekizde yayımlanan Yogic Physical Culture adlı kitabıydı. Singleton da kitabının bir bölümünü, yoga görüntülerinin yarım ton baskı tekniği ve fotoğrafçılıkla çoğaltılmasının unutulmaya yüz tutmuş duruşlara nasıl yeni bir hayat verdiğine ayırıyor.

Tek bir beden, milyonlarca okur

Fotoğraflı kitaplar yalnızca duruşları göstermedi; belirli bir bedeni bir standart hâline getirdi. Y4.103'te Iyengar'ın Light on Yoga'sının iki yüzü aşkın duruşu, hepsi Iyengar'ı gösteren yaklaşık altı yüz fotoğrafla anlattığını görmüştük. Y4.107'de de Vishnudevananda'nın bin dokuz yüz altmış tarihli kitabının her duruşu onun kendi stüdyo fotoğraflarıyla gösterdiğini ve bir milyonu aşkın sattığını okuduk.

Bu kitaplar bir şeyi daha yaptı: duruşların adlarını birbirine yaklaştırdı. Yoga as exercise maddesine göre Vishnudevananda'nın duruş listesi Iyengar'ınkiyle büyük ölçüde örtüşüyor, ama bazen aynı duruşlar farklı adlar taşıyor; Jois'in duruş adları ise Iyengar'ınkilerle neredeyse tam olarak eşleşiyor.

Merkezler ve kurumlar

Kitapların yanında kalıcı kurumlar da kuruldu. Bu bölümde gördüğümüz kurumların bir kısmını bir zaman çizgisine dizebiliriz. Yogendra'nın Wikipedia maddesi onun bin dokuz yüz on sekizde kurduğu merkezi dünyanın en eski örgütlü yoga merkezi olarak tanıtıyor. Kuvalayananda bin dokuz yüz yirmi dörtte kendi araştırma merkezini kurdu ve yogaya özgü ilk dergiyi çıkardı. Jois bin dokuz yüz kırk sekizde Mysore'da kendi araştırma enstitüsünü, Iyengar bin dokuz yüz yetmiş beşte Pune'da eşinin anısına bir enstitü, Desikachar bin dokuz yüz yetmiş altıda Madras'ta bir yoga kliniği kurdu.

Kurumlar bir başka yeniliği de getirdi: öğretmen onaylama düzenleri. Iyengar öğretmenlerinin işini her yıl bizzat denetliyordu; Aṣṭāṅga'da öğretmenlik yetkisi Mysore'a defalarca gidip gelmeyi gerektiren uzun bir yolla veriliyordu; Śivānanda merkezlerinin eğitim programı ise öğretmen sayısını beş basamaklı rakamlara taşıdı.

Turneler ve bir adres

Yoganın yayılmasında dördüncü araç, insanların kendisiydi. Vivekananda'nın Chicago'daki dinler parlamentosuna katılışından Iyengar'ın İsviçre yolculuğuna, Vishnudevananda'nın Batı'ya gönderilişinden Jois'in ilk Amerika konaklamasına kadar, öğretmenlerin gemi ve uçak yolculukları yoganın haritasını genişletti.

Ama bazen bir öğretmenin yolculuğundan daha etkili olan, basılı bir sayfadaki küçük bir bilgiydi. Jois dersinde gördüğümüz Belçikalı yazar, Mysore'daki öğretmeninin nerede oturduğunu kitabına yazmıştı; okurlar da o sokağı bulup kapıyı çalmaya başladı. Bir kitaptaki bir adres, turnenin yönünü tersine çevirmişti: bu kez öğretmen Batı'ya değil, öğrenciler Doğu'ya gidiyordu.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Buraya kadar gördüklerimizin ortak noktası, yoganın aktarım biçiminin yirminci yüzyılda köklü biçimde değişmesi. Yüzyıllar boyunca yoga bir ustadan bir öğrenciye, çoğu zaman bir bedenden bir bedene, yüz yüze aktarıldı. Yirminci yüzyılda bu aktarımın yanına dört yeni yol eklendi: bir kitaptan bir okura, bir fotoğraftan bir bedene, bir kurumdan bir belgeye, bir öğretmenin yolculuğundan bir salona.

Bu yeni yollar yoganın milyonlarca insana ulaşmasını sağladı; ama yoganın kendisini de değiştirdi. Fotoğraf, bir duruşun "doğru" biçimini tek bir bedene bağladı; kitaplar duruş adlarını standartlaştırdı; kurumlar yetkiyi bir soydan bir belgeye taşıdı. Bu değişimin bir iyi ya da kötü olarak değil, bir dönüşüm olarak anlaşılması önemli: kitap ve fotoğraf, bir öğretmene hiç ulaşamayacak insanları da yogayla buluşturdu, ama onları bir öğretmenin gözünden ve elinden de uzak tuttu. Bir öğretmen bu değişimi bildiğinde, kendi öğrettiği yoganın ne kadarının eski bir aktarım zincirinden, ne kadarının bu yeni araçlardan geldiğini sorabilir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Fotoğraf, karmaşık duruşların ilk kez sözcükler yerine görüntüyle aktarılmasını sağladı; İngilizcedeki ilk fotoğraflı duruş el kitabı bin dokuz yüz yirmi sekizde yayımlandı.

Iyengar'ın ve Vishnudevananda'nın fotoğraflı kılavuzları milyonlarca okura ulaştı ve duruş adlarını ekoller arasında birbirine yaklaştırdı.

Bin dokuz yüz on sekizden itibaren kurulan merkezler, yoganın bir ustanın kişisel çevresinden bağımsız sürmesini sağladı ve öğretmen onaylama düzenleri getirdi.

Öğretmenlerin Batı'ya turneleri yoganın yayılmasında rol oynadı; bir kitaptaki bir adres ise Batılı öğrencileri Mysore'a getirerek hareketi tersine çevirdi.

Yeni aktarım yolları yogayı hem yaydı hem de değiştirdi: yetki bir soydan bir belgeye, doğru biçim bir ustadan bir fotoğrafa taşındı.

Sonraki derse köprü

Bu bölümün derslerinde birkaç araştırmacının adı sürekli karşımıza çıktı: Singleton, De Michelis, Alter, Jain, Goldberg. Modern yoga maddesine göre De Michelis iki bin dörtte modern yoga için dörtlü bir sınıflama önerdi ve bu çalışma modern yoganın akademik incelenmesini başlattı; ama bütün araştırmacılar bu sınıflamayı kabul etmedi. Yoga Body maddesi ise Singleton'ın kitabının hem Hindu milliyetçilerinden hem de yoga pazarlamasından eleştiri aldığını, James Mallinson'ın da bir yanıt yazdığını aktarıyor.

Sıradaki ders, modern yoga üzerine yazan araştırmacıların birbirleriyle tartıştığı konulara ayrılıyor.

Soru şu: Modern yoganın ne olduğu, nereden geldiği ve ne kadar "özgün" olduğu konusunda araştırmacılar hangi noktalarda anlaşıyor, hangi noktalarda ayrılıyor?