B. K. S. Iyengar

Açılış sahnesi

Bir yoga salonunun köşesinde bir dolap var. İçinde kemerler, tahta bloklar, katlanmış battaniyeler, metal sandalyeler, kum torbaları. Salona ilk kez gelen bir mimar, dersten önce dolaba bakıp öğretmene soruyor: bunlar yoga için mi? Yoga yalnızca bir mat ve bir beden değil mi?

Öğretmen gülümsüyor ve ona bir hikâye anlatıyor. Bu araçların çoğunu yaygınlaştıran adam çocukken o kadar hastalıklıymış ki başını dik tutmakta zorlanıyormuş. Yogaya sert bir öğretmenin yanında başlamış, yıllar sonra bir kazada omurgasını incitmiş ve bedeni kısıtlı insanların da duruşları yapabilmesi için bu araçları denemeye başlamış.

Mimar dolaba bir daha bakıyor. Bir bloğu eline alıp tartıyor. "O zaman bunlar," diyor, "bir hastalığın, bir kazanın ve bir öğretmenin ürünü."

Bu derste ne olacak

Bu derste B. K. S. Iyengar'ın yaşamına ve kurduğu ekole bakacağız. Önce onun hastalıklı çocukluğuna ve Krishnamacharya'nın yanındaki zor öğrencilik yıllarına gideceğiz. Sonra ünlü bir kemancıyla tanışmasının onu nasıl uluslararası bir öğretmene dönüştürdüğünü göreceğiz. Ardından bin dokuz yüz altmış altıda yayımlanan kitabını, duruşları nasıl anlattığını ve kitabın hangi iddiaları kanıtsız bıraktığını okuyacağız. En sonda destek araçlarının ve hizalamanın bu ekoldeki yerini, ayrıca Iyengar'ın öğretmen olarak sert yanını ele alacağız.

Sıfır noktası

Y4.102 Krishnamacharya'yı bir yenilikçi olduğu kadar sert bir usta olarak da tanıtmış, sertliğinden en çok nasibini alanlardan birinin eşinin genç kardeşi olduğunu anmıştı. Aynı derste Krishnamacharya'nın Mysore Sarayı'ndaki yoga okulunu ve öğrencilerine saray önünde gösteri yaptırdığını görmüştük.

Bu ders o genç kayınbiraderin, Bellur Krishnamachar Sundararaja Iyengar'ın hikâyesi. Sert bir öğretmenin yanında başlayan bir öğrencinin, dünyanın en tanınmış yoga ekollerinden birini nasıl kurduğunu izleyeceğiz.

Mekanizma

Hastalıklı bir çocuk

Wikipedia'nın Iyengar maddesine göre Iyengar bin dokuz yüz on sekizde Karnataka'da yoksul bir ailede doğdu. Doğduğu sırada köyü bir grip salgınının pençesindeydi ve bu hastalık onu yıllarca zayıf ve güçsüz bıraktı. Madde çocukluğu boyunca sıtma, verem, tifo ve genel yetersiz beslenmeyle boğuştuğunu, Iyengar'ın kendi sözleriyle kollarının ince, bacaklarının cılız, karnının şiş olduğunu, başının öne düştüğünü ve onu büyük bir çabayla kaldırabildiğini aktarıyor.

Bin dokuz yüz otuz dörtte kayınbiraderi Krishnamacharya, sağlığını duruş çalışmasıyla düzeltmesi için onu Mysore'a çağırdı. Madde bu öğrenciliğin zor olduğunu yazıyor: Krishnamacharya başlangıçta bu katı, hastalıklı gencin yogada başarılı olamayacağını düşündü; onu ihmal etti ve ev işleriyle uğraştırdı. Ciddi çalışma ancak gözde öğrencisi bir gün ayrılınca başladı. Krishnamacharya ona bir dizi zor duruş öğretti, bazen bir duruşu başaramadıkça yemek yemesini yasakladı. Madde bu deneyimlerin Iyengar'ın sonradan öğrencilerine öğretme biçimini de etkilediğini ekliyor.

Bir kemancıyla tanışma

Madde Iyengar'ın uluslararası tanınırlığını bir tanışmaya bağlıyor. Bin dokuz yüz elli ikide ünlü kemancı Yehudi Menuhin ile tanıştı. Menuhin çok yorgun olduğunu ve yalnızca beş dakika ayırabileceğini söyledi; Iyengar ona sırtüstü uzanmasını söyledi ve Menuhin uyuyakaldı. Bir saat sonra dinlenmiş olarak uyandı ve Iyengar'la iki saat daha geçirdi. Menuhin yoganın çalışını iyileştirdiğine inandı ve bin dokuz yüz elli dörtte Iyengar'ı İsviçre'ye davet etti. Madde bu dostluğun Iyengar'ı görece tanınmayan bir Hint yoga öğretmeninden uluslararası bir guruya dönüştürdüğünü yazıyor.

Bu kapının bir başka yüzü de Londra'da açıldı. Madde bin dokuz yüz altmış yedide İç Londra Eğitim Otoritesi'nin, yoga felsefesinden arındırılmış, ama duruşları ve nefes çalışmalarını içeren, özellikle kırk yaş üstündekilere uygun "Haṭha yoga" dersleri istediğini yazıyor. Iyengar yoga felsefesine getirilen bu yasağa özenle uydu ve öğrencilerini kendi ailesinin inancını izlemek yerine kendi dinsel geleneklerini sürdürmeye teşvik etti.

Görsel bir ansiklopedi

Bin dokuz yüz altmış altıda Iyengar'ın ilk kitabı, Light on Yoga yayımlandı. Kitabın kendisine ayrılmış Wikipedia sayfası, eserin iki yüzden fazla duruşu anlatıyor ve Iyengar'ın bu duruşları gösterdiği yaklaşık altı yüz siyah beyaz fotoğrafla resimlendiğini belirtiyor. Madde her duruşun Sanskritçe adıyla ve sözcük kökeniyle verildiğini, zorluk derecesine göre sınıflandırıldığını ve iki ya da daha fazla sayfalık bir anlatım ve fotoğraflarla tek tek açıklandığını yazıyor. Kitabın bir ekinde de üç yüz haftaya kadar süren, zorluk derecesi giderek artan duruş programları var.

Madde Singleton'ın bu kitabı "tüm zamanların en etkili kendi kendine yoga kitabı" olarak nitelediğini aktarıyor. Norman Sjoman'a göre kitap, resimlenen duruşların sayısı, açık ve yalın tarifleri ve resimlerin incelikli olması sayesinde duruş uygulamasını önceki her kitaptan daha çok yaygınlaştırdı.

Ama kitabın bir başka yanı da var. Kitabın ikinci eki, "asitlikten" "varislere" kadar pek çok hastalık ve rahatsızlık için "tedavi edici" sayılan duruşları sıralıyor. Wikipedia'nın Iyengar Yoga maddesi, Andrea Jain ve başka araştırmacıların, kitabın vücudun çeşitli organlarını güçlendirmek gibi biyomedikal iddialarının okurları çektiğini, ama bu iddiaların hiçbir destekleyici kanıt sunulmadan doğrudan ileri sürüldüğünü not ettiklerini yazıyor.

Destek araçları ve hizalama

Iyengar Yoga maddesi bu ekolü öteki yoga biçimlerinden ayıran üç özelliği sayıyor: kesinlik, sıralama ve destek araçlarının kullanımı. Bir Iyengar dersinde hizalama hataları etkin biçimde açıklanıp düzeltiliyor; doğru hareket, çok hareketten önce geliyor; duruşlar öteki ekollere göre görece uzun süre tutuluyor. Kemerler, bloklar ve battaniyeler gibi araçlar öğrencilerin duruşlarda doğru çalışmasına yardım etmek için serbestçe kullanılıyor; madde bu araçların yeni başlayanların, yaşlıların ve bedensel kısıtlılıkları olanların duruşları sakatlanma ya da zorlanma riskini azaltarak yapmasını sağladığını yazıyor.

Iyengar maddesi bu araçların kökenine dair bir ayrıntı veriyor: bir skuter kazasında omurgası yerinden oynayınca Iyengar engelli insanların yoga yapmasına yardım etmek için destek araçlarını keşfetmeye başladı. Madde onun bu konuda Yoga Narasiṃha gibi Hindu tanrı tasvirlerinden ve ağaçları duruşlarına destek olarak kullanan yogilerin hikâyelerinden esinlendiğini de ekliyor.

Sert bir öğretmen

Iyengar maddesi, Krishnamacharya'nın sertliğinin bir izinin öğrencisinde de sürdüğünü yazıyor. Madde öğrencilerinin onun hizalama düzeltmelerini oldukça kaba bulduğunu, yoga tarihçisi Elliott Goldberg'e göre emirler savurmasıyla ve öğrencilerine bağırmasıyla tanındığını, adının baş harflerinden türetilmiş "Vur, Tekmele, Tokatla" anlamına gelen bir lakabı olduğunu aktarıyor. Goldberg'e göre Iyengar öğrencilerini küçük düşürmesini yüksek standartlarının kaçınılmaz bir sonucu olarak gerekçelendiriyordu; ama bu davranış, Krishnamacharya'dan gördüğü sert ve kötü muameleye çocukluğundaki tepkisiyle tutarlıydı. Goldberg yine de Iyengar'ın, Krishnamacharya'nın hiçbir zaman gösteremediği bir şefkat taşıdığı sonucuna varıyor; öğrencileri onun oyunbazlığını da öngörülemeyen öfkesini de hatırlıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Iyengar'ın hikâyesi, bir öğretmenin hem mirasçı hem yenilikçi olabileceğini gösteriyor. Krishnamacharya'dan duruşları, sıkı çalışmayı ve ne yazık ki sertliği de devraldı. Ama kendi yaşamının koşulları, hastalıklı bir çocukluk, bir kaza, farklı bedenlere sahip Batılı öğrenciler, onu ustasından ayrı bir yola itti: ayrıntıya, hizalamaya ve destek araçlarına.

Bir öğretmen için bu hikâyenin iki dersi var. Birincisi, bir ekolün yenilikleri çoğu zaman kurucusunun kişisel koşullarından doğar; destek araçları soyut bir kuramdan değil, bir sakatlıktan çıktı. İkincisi, bir ekolü benimsemek, kurucusunun her alışkanlığını benimsemek anlamına gelmez; Goldberg'in betimlediği sertlik, bugünkü bir öğretmenin bilinçle bırakabileceği bir mirastır.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Iyengar hastalıklı bir çocukluk geçirdi ve bin dokuz yüz otuz dörtte sağlığını düzeltmek için Krishnamacharya'nın yanında yogaya başladı.

Bin dokuz yüz elli ikide kemancı Menuhin'le tanışması onu uluslararası bir öğretmene dönüştürdü; Londra'da yoga felsefesinden arındırılmış kamu derslerine uyum sağladı.

Light on Yoga iki yüzü aşkın duruşu yaklaşık altı yüz fotoğrafla anlattı; ama tedavi edici duruşlar eki kanıtsız iddialar içeriyor.

Iyengar ekolü kesinliğe, sıralamaya ve bir kazadan sonra geliştirilen destek araçlarına dayanıyor.

Goldberg'e göre Iyengar ustasından gördüğü sertliği kendi öğrencilerine de yansıttı, ama ustasında olmayan bir şefkat de taşıdı.

Sonraki derse köprü

Iyengar maddesinde kısa ama dikkat çekici bir cümle var: Krishnamacharya'nın bir başka öğrencisi, K. Pattabhi Jois, Iyengar'ın gurusunun Krishnamacharya değil, kendisi olduğunu ileri sürmüş. Iyengar Yoga maddesi ise Iyengar ile Jois'in ikisinin de yogayı Mysore Sarayı'nda Krishnamacharya'dan öğrendiğini, Iyengar yogası ile Jois'in akıcı dizilere dayanan Aṣṭāṅga yogasının aynı soyun iki kolu olduğunu ve pek çok duruşu paylaştığını yazıyor.

Sıradaki ders K. Pattabhi Jois'i ele alıyor.

Soru şu: Aynı ustadan, aynı sarayda öğrenen iki öğrenci nasıl oldu da biri uzun tutulan, destekli ve kesin duruşlara, öteki güçlü ve akıcı dizilere dayanan iki ayrı ekol kurdu?