T. Krishnamacharya

Açılış sahnesi

Bir yoga öğretmeni eğitiminin ilk gününde eğitmen, beyaz sakallı, ince yapılı bir adamın siyah beyaz fotoğrafını perdeye yansıtıyor. "Bu adam," diyor, "bugün dünyada öğretilen duruş yogasının büyük bölümünün kaynağında duruyor. Himalayalar'da bir mağarada yedi buçuk yıl bir ustanın yanında kaldı, binlerce duruş içeren kayıp bir metni ezberledi, sonra bu bilgiyi bir sarayda öğretti."

Katılımcılardan biri, tarih öğretmenliğinden emekli bir kadın, elini kaldırıyor. O kayıp metnin bugün nerede olduğunu soruyor. Eğitmen bir an duraksıyor: metin kayıp, diyor, kimse görmedi. Emekli öğretmen bir soru daha soruyor: o hâlde bu hikâyeyi kim anlatıyor?

Bu ders, modern yoganın en etkili öğretmenlerinden birinin hayatını ve bu hayat hakkında anlatılan hikâyeleri birbirinden ayırmaya çalışıyor.

Bu derste ne olacak

Bu derste Tirumalai Krishnamacharya'nın yaşamına, öğretisine ve etkisine bakacağız. Önce onun eğitimini ve kendi yaşamı hakkında anlattığı, birbiriyle çelişen hikâyeleri ele alacağız. Sonra Mysore Sarayı'ndaki yıllarını, saray himayesini ve yoga gösterilerini göreceğiz. Ardından onun duruş yogasına kattığı en bilinen yeniliği, nefesle hareketin birleşmesini ve bu yeniliğin kaynakları üzerine süren tartışmayı okuyacağız. En sonda sonraki yıllarında geliştirdiği bireye göre öğretim yaklaşımına ve bir öğretmen olarak sert yanına bakacağız.

Sıfır noktası

Krishnamacharya'nın adı bu kursta daha önce de geçti. Gārgī'ye seslenen metni ele aldığımız derste, onun bu metne dayanarak kuṇḍalinī'yi nefesin önünü kesen bir tıkaç olarak anlattığını; kuṇḍalinī dersinde de bu yorumun öteki yorumlardan nasıl ayrıldığını görmüştük. Bir önceki derste ise güneşe selam derslerinin, Mysore Sarayı'nda onun yoga salonunun hemen yanında, o zamanlar yoga sayılmadan yapıldığını okumuştuk.

Bu ders bu dağınık izleri bir araya getiriyor ve Krishnamacharya'yı bir kişi olarak tanımaya çalışıyor.

Mekanizma

Eğitim ve çelişen hikâyeler

Wikipedia'nın Krishnamacharya maddesine göre Krishnamacharya bin sekiz yüz seksen sekizde Güney Hindistan'da, ortodoks bir ailede doğdu; babası tanınmış bir Veda öğretmeniydi. Madde onun gençliğinin büyük bölümünü Hindistan'ı dolaşarak altı klasik Hint felsefe okulunu incelemekle geçirdiğini, Benares'te mantık ve Sanskritçe çalıştığını ve Āyurveda eğitimi için burs aldığını yazıyor.

Bu eğitim hikâyesinin bir bölümü belgelerle desteklenmiyor; kaynaklar onu Krishnamacharya'nın kendi anlatımından aktarıyor. Madde, Mark Singleton ve Tara Fraser'ın, Krishnamacharya'nın kendi hayatının olgularına dair çelişkili anlatımlar yaptığını, zaman zaman daha önce anlattığı hikâyeleri yalanladığını, zaman zaman da muzipçe yeni sürümler eklediğini not ettiklerini aktarıyor.

En ünlü hikâye bir usta ve bir metin hakkında. Krishnamacharya'nın anlatımına göre Himalayalar'da, Kailāsa Dağı'nın eteğindeki bir mağarada yaşayan Rāmamohana Brahmacāri adlı bir ustanın yanında yedi buçuk yıl kaldı; usta yedi bin duruşa hâkimdi ve Krishnamacharya'ya Yoga Korunta adlı bir metnin tamamını ezberletti. Madde kısa ve açık bir not düşüyor: bu metnin varlığına dair hiçbir kanıt yok.

Hikâyenin içindeki bir ayrıntı, tarih okumayı bilen biri için ayrıca dikkat çekici. Anlatıya göre Krishnamacharya bu yolculuk için izni Hindistan genel valisi Lord Irwin'den aldı ve genel vali bin dokuz yüz on dokuzda onun Tibet yolculuğunu düzenledi. Oysa Lord Irwin'in genel valilik görevi bin dokuz yüz yirmi altıda başladı. Hikâyenin tarihleri kendi içinde uyuşmuyor.

Saray himayesi ve gösteriler

Madde Krishnamacharya'nın hayatının dönüm noktasını Mysore mihracesi Krishna Raja Wadiyar IV ile tanışmasına bağlıyor. Mihrace onun bilgisinden etkilenerek ona kendisine ve ailesine ders verme görevi verdi. Madde, yirmili yıllarda Krishnamacharya'nın yogaya ilgi uyandırmak için pek çok gösteri yaptığını yazıyor: nabzını durdurur gibi görünmek, çıplak elleriyle arabaları durdurmak, zor duruşlar sergilemek, dişleriyle ağır nesneler kaldırmak. Saray arşivlerine göre mihrace onu ülkenin dört bir yanına konferans ve gösteriler için gönderiyordu.

Bin dokuz yüz otuz üçte mihrace ona Jaganmohan Sarayı'nın bir kanadını verdi ve burada bağımsız bir yoga okulu açıldı. Madde bu desteğin siyasal değişimlerle nasıl sona erdiğini de yazıyor: mihracenin ölümünden sonra yeni hükümdar yogayla daha az ilgiliydi; Hindistan'ın bağımsızlığı sırasında mihracelerin yetkileri kısıtlandı, okulun ödeneği kesildi ve okul bin dokuz yüz ellide kapandı.

Nefes ve hareket

Madde Krishnamacharya'yı, nefes ile hareketi birleştirme anlamında vinyāsa'nın mimarı olarak niteliyor. Hindistan'daki duruş yogası üzerine yazılmış bir başka madde de onu yeni duruşlar deneyen, duruşları birbirine bağlayan hareketler tasarlayan ve böylece hareketli bir duruş yogası kuran bir öğretmen olarak anlatıyor.

Bu yeniliğin kaynakları tartışmalı. Madde iki farklı görüşü aktarıyor. Norman Sjoman'a göre Krishnamacharya, on dokuzuncu yüzyılda bir Mysore mihracesinin yazdığı bir yoga bölümünü içeren Śrītattvanidhi adlı eserden ve saray jimnastikçilerinin yazdığı Batı temelli bir jimnastik el kitabından, Vyāyāma Dīpikā'dan etkilenmişti. Mark Singleton ise onun Yogendra ve Kuvalayananda'dan etkilendiğini ve üçünün de beden kültürü öğelerini "yoga" sistemlerine kusursuz biçimde kattığını savunuyor. Madde, Krishnamacharya'nın kendisinin Yoga Makaranda kitabının girişinde Śrītattvanidhi'yi kaynakları arasında saydığını da ekliyor.

Bireye göre öğretim ve sert öğretmen

Madde Krishnamacharya'nın öğretisinin temelinde "bireye uygun olanı öğret" ilkesinin yattığını yazıyor. Mysore'dan ayrıldıktan sonra Madras'a yerleştiğinde, altmışlı yaşlarındayken, farklı geçmişlerden ve farklı bedensel koşullardan gelen öğrencilerle çalışmaya başladı; bu durum onu öğretimini her öğrencinin yeteneğine göre uyarlamaya zorladı. Madde bu bireye göre yaklaşımın sonradan viniyoga diye anıldığını ekliyor.

Madde bir öğretmen olarak Krishnamacharya'nın başka bir yüzünü de saklamıyor. Mysore yıllarında, Yogendra gibi önceki öncülerden farklı olarak, öğrencilerini sert biçimde eleştirdiğini, bunlar arasında genç kayınbiraderinin de bulunduğunu, evde de ailesine karşı huysuz olduğunu yazıyor. Madde yoga tarihçisi Elliott Goldberg'in, bu genç öğrencinin gençlik yıllarında gördüğü muamelenin verdiği zararı hiçbir zaman atlatamadığı görüşünü de aktarıyor. Madde Madras yıllarında sert ve korkutucu bir öğretmen olarak ününün bir ölçüde yumuşadığını ekliyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Krishnamacharya'yı öğretirken bir öğretmenin karşısına iki kolay yol çıkıyor. Birincisi, onun anlattığı hikâyeleri, Himalayalar'daki ustayı ve kayıp metni, olduğu gibi aktarmak. İkincisi, bu hikâyelerin tutarsızlığını görünce onu bir sahtekâr olarak sunmak. İkisi de eksik.

Wikipedia maddesinin aktardığı bir gözlem bu durumu anlamanın bir yolunu gösteriyor: Krishnamacharya yaşamı boyunca yenilikçi öğretilerinin sorumluluğunu üstlenmeyi reddetti ve bilgiyi ustasına ya da eski metinlere atfetti; kendini de hep bir öğrenci saydı. Bir tarihçi için bu, yeniliklerin gerçek kaynağını gizleyen bir tutum; bir gelenek içinden bakan biri için ise bir alçakgönüllülük biçimi olabilir. Bir öğretmen iki bakışı da bilip öğrencisine gösterebilir: bu uygulamalar yirminci yüzyılda, Mysore'da, belgelenebilir etkilerle biçimlendi; Krishnamacharya ise onları eski bir soya bağlamayı seçti.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Krishnamacharya kendi yaşamı hakkında çelişkili hikâyeler anlattı; Yoga Korunta adlı metnin varlığına dair hiçbir kanıt yok.

Mysore mihracesinin himayesiyle yirmili yıllarda gösteriler yaptı, bin dokuz yüz otuz üçte bir saray yoga okulu açtı; okul bin dokuz yüz ellide kapandı.

Nefes ile hareketi birleştiren vinyāsa'nın mimarı sayılıyor; kaynakları konusunda Sjoman saray eserlerini ve jimnastik el kitabını, Singleton çağdaş öncüleri gösteriyor.

Madras yıllarında geliştirdiği bireye uygun öğretim sonradan viniyoga diye anıldı.

Madde onun öğrencilerine sert davrandığını ve genç kayınbiraderinin bundan derin biçimde etkilendiğini aktarıyor.

Sonraki derse köprü

Wikipedia maddesi Krishnamacharya'nın öğrencileri arasında yoganın en ünlü öğretmenlerinden bazılarını sayıyor. Bunlardan biri, onun kayınbiraderi, bin dokuz yüz otuz dörtte, çocuk yaşta yogaya başlaması için Krishnamacharya'nın kendisini yüreklendirdiğini söyleyen B. K. S. Iyengar. Aynı madde, Goldberg'e göre Iyengar'ın gençlik yıllarında Krishnamacharya'nın sert muamelesinin verdiği zararı hiçbir zaman atlatamadığını da aktarıyor. Hindistan'daki duruş yogasını anlatan madde ise Iyengar'ın, gerektiğinde destek araçları kullanan ve doğru hizalanmayı öne çıkaran kesin bir yoga ekolü kurduğunu yazıyor.

Sıradaki ders B. K. S. Iyengar'ı ele alıyor.

Soru şu: Sert bir öğretmenin yanında yogaya başlayan genç bir öğrenci, nasıl olup da ayrıntıya, hizalanmaya ve destek araçlarına dayanan, dünyaya yayılmış bir ekolün kurucusu oldu?