Daṇḍāsana

Açılış sahnesi

Bir öğrenci bacakları önde düz uzatılmış oturuyor ve beli yuvarlanmış durumda. Elleriyle arkaya dayanmasa dik kalamıyor.

Öğretmen altına sert bir yükselti koyuyor. Bir kademe, iki kademe, üç kademe.

Üçüncü kademede bile pelvis hâlâ arkada.

Sonra tek bir şey söylüyor: dizlerini biraz bük.

Öğrenci bükünce pelvis kendiliğinden öne geliyor ve gövde ellerini bırakarak dik duruyor.

Sorun yükseltide değildi.

Bacakların arkası pelvisi geriye çekiyordu ve üç kademe yükselti o çekmeyi kapatamıyordu. Bir parmak kadar diz bükümü onu kapattı.

Bu derste ne olacak

Önce bu duruşun bu bölümdeki işini söyleyeceğiz; bir çalışma pozundan çok bir başlangıç ölçümü. Sonra bir önceki dersin borcunu ikiye ayıracağız; borç oturuştan da gelebiliyor bacaktan da ve ikisi iki saniyede ayrılıyor. Ardından borcu kapatmanın maliyetini bir sayıya çevireceğiz; bu bölümün taşınabilir tek sayısı o. Sonra ayak bileğinin bu duruşta bir düğme olduğunu göstereceğiz; kimse ayağa bakmıyor ve ayak pelvisi çekiyor. Kapanışa doğru dizin ve ellerin bu duruştaki rolünü ayıracağız. Anlatının içinde yirmi sınıf durumu var. Kapanışta bir öğrencinin dik oturamamasının sebebini üç kısa sınamayla ayırabiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Y1.34 bu duruşu tanımlamıştı: bacaklar önde uzanmış, dizler düz ve gövde dikey. Aynı ders oturma yükseltisini de vermişti; kemiklerin altına konan yükseklik, kalçadan istenen bükülmeyi azaltıyor.

Y2.98 iki kalem eklemişti. Zemin sertliği, çünkü yumuşak bir yüzey kemiklerin gömülmesine izin verip pelvisi arkaya devirdiriyor. Ve başlangıç borcu; pelvis arkaya devrilmiş hâlde başlandığında menteşe payının bir kısmı daha hareket başlamadan harcanıyor.

Bu ders o borcun nereden geldiğini soruyor.

Çünkü bir önceki derste borç bir oturuş meselesi gibi göründü. Bacaklar düz uzatıldığında ikinci bir kaynak devreye giriyor.

Mekanizma

Bu duruş bir ölçüm istasyonu

Bu poz bir çalışma pozu gibi görünmüyor ve öyle de değil.

Y2.83 ölçüm pozunu tanımlamıştı: programdaki asıl işi bir kapasiteyi yalıtıp okumak olan poz.

Bu duruş oturma bölümünün ölçüm istasyonu.

Sebebi şu: bacaklar düz, gövde dik ve henüz hiçbir katlanma yok. Yani başlangıç konumu, üzerine hiçbir hareket binmeden okunabiliyor; ölçülen şey yalnız oturuşun kendisi.

Katlanma ölçümleri bundan sonra geliyor ve hepsi bu okumanın üzerine yazılıyor.

Borç nereden geliyor

İki kaynak var.

Birincisi oturuş. Zemin yumuşak, yükselti yetersiz ya da kişi alışkanlıkla kemiklerin arkasında oturuyor.

İkincisi bacaklar. Bacaklar düz uzatıldığında arkalarındaki dokular gerginleşiyor ve pelvisi geriye doğru çekiyor.

İkisinin belirtisi birebir aynı: pelvis arkada ve bel yuvarlanmış.

Ama hamleleri farklı. Birincisi yükselti ve sertlik ister, ikincisi diz bükümü.

Ayırma sınaması iki saniye sürüyor: dizlerini biraz bük.

Pelvis kendiliğinden öne geliyorsa borç bacaktan geliyordu. Hâlâ arkadaysa borç oturuştan ya da kalçanın kendi payından.

Nötre gelmenin maliyeti

Şimdi bu bölümün taşınabilir sayısı.

Bir öğrenci nötre iki katlanmış battaniye ve bir parmak diz bükümüyle geliyorsa, sayısı budur.

Bu sayı zamanla düşüyor ve düşüşü katlanma derinliğinden daha erken görünüyor.

Sebebi basit. Katlanma derinliği iki şeyin toplamı; nötr maliyeti ise yalnız başlangıcı ölçüyor.

Kayıt biçimi şöyle: kaç kademe yükselti, kaç parmak diz bükümü ve zemin sertliği.

Üçü tek bir satıra sığıyor ve bir sonraki katlanma ölçümünün hemen üstüne yazılıyor.

Ayak bir düğme

Bu duruşta kimse ayağa bakmıyor.

Ayak parmakları kendine doğru çekildiğinde arka zincir boyunca gerginlik artıyor ve pelvise binen çekme büyüyor.

Ayak serbest bırakıldığında o çekme azalıyor.

Yani aynı kişi, aynı yükseltide, ayağının konumuna göre iki ayrı başlangıç konumunda oturabiliyor.

Bu iki şey demek. Birincisi ölçüm alırken ayak konumu sabitleniyor; yoksa iki hafta karşılaştırılamıyor. İkincisi ayak, borcu kapatmanın üçüncü ve en ucuz yolu.

Diz ve eller

İki şey daha var ve ikisi de sık yanlış kullanılıyor.

Birincisi diz. Bu duruşta dizler düz ve yüklü değil; ama pek çok kişi dizlerini yere doğru bastırıyor ve son açıklığa itiyor.

Y2.81 buna diz geri itmesi demişti. Yüklü olmadığı için burada daha az önemli, ama bir şey yapıyor: bastırmak arka zincirdeki gerginliği artırıyor ve pelvise binen çekmeyi büyütüyor.

İkincisi eller. Arkaya dayanan eller gövdeyi tutuyor ve pelvisi de geriye itiyor.

Ellerin arkada olması bir hata değil; ölçüm sırasında sayılmıyor. Ölçüm eller serbestken alınıyor ve tutulamıyorsa yükselti artırılıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Birincisi, borç kaynağını ayırmak bu bölümün en çok zaman kazandıran hamlesi. Yanlış kaynağa yapılan bir hamle işe yaramıyor ve kişi aynı hamlenin daha büyüğünü deniyor; üç kademe yükselti, sonra dört, sonra beş. Diz bükme sınaması iki saniye sürüyor ve bütün o denemeleri baştan gereksiz kılıyor. Aynı mantık başka yerlerde de işliyor: bir hamle işe yaramadığında büyütmeden önce kaynağın doğru olup olmadığı sınanıyor.

İkincisi, nötr maliyeti katlanma derinliğinden daha erken hareket eden bir sayı. Bu, kayıt tutan bir öğrenci için moral meselesi de: derinlik aylarca kımıldamazken maliyet düşüyor ve ilerleme görünür kalıyor. Yalnız derinlik tutan bir kayıt, gerçekleşen ilerlemeyi gizliyor.

Üçüncüsü, ayak konumunun bu kadar az fark edilmesinin sebebi görünürlüğü. Yükselti dışarıdan görülüyor, diz açısı görülüyor, ayak konumu ise kimsenin bakmadığı yer. Kayda girmeyen her kurulum kalemi, iki hafta arasındaki farkın açıklanamayan kısmı hâline geliyor. Bir kaydın güvenilirliği, içindeki sayıların doğruluğundan çok yanına yazılan kurulum kalemlerinin sayısına bağlı.

Dördüncüsü, ellerin arkaya dayanması bu bölümde tekrar tekrar karşımıza çıkacak. Bir oturuşta eller yere değdiği anda hem yük aktarılıyor hem pelvis itiliyor ve iki etki ayrılmıyor. Ölçüm turlarında eller serbest kalıyor; çalışma turlarında serbestçe kullanılabiliyor ve kayda yazılıyor.

Beşincisi, bu duruş bir hedef değil bir zemin. Dik oturamayan bir kişi bu pozu çalışmıyor; kurulumunu arıyor. Kurulum bulunduğunda poz zaten oluyor ve bölümün geri kalanı o kurulumun üzerine biniyor. Bu yüzden burada harcanan bir ders kaybedilmiş sayılmıyor; sonraki beş dersin ölçülebilir olmasını sağlıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Bu duruş bir çalışma pozu değil, oturma bölümünün ölçüm istasyonu; başlangıç konumu üzerine hiçbir katlanma binmeden okunuyor.

Başlangıç borcu iki kaynaktan gelebiliyor, oturuştan ya da bacak arkasından; diz bükme sınaması ikisini iki saniyede ayırıyor.

Nötre gelmenin maliyeti bir sayı: kaç kademe yükselti, kaç parmak diz bükümü ve zemin sertliği; katlanma derinliğinden daha erken hareket ediyor.

Ayak bileğinin konumu bacak arkasındaki gerginliği değiştiriyor ve pelvise binen çekmeyi büyütüp küçültüyor; kayda girmediğinde haftalar karşılaştırılamıyor.

Arkaya dayanan eller hem yük alıyor hem pelvisi itiyor; ölçüm eller serbestken alınıyor, tutulamıyorsa yükselti artıyor.

Sonraki derse köprü

Bu derste bacaklar düz uzatıldı ve borcun ikinci kaynağı göründü.

Sıradaki derste bacaklar bükülüyor.

Sukhasana ve sandalye oturuşu, bu bölümdeki iki gündelik kurulum. Biri bağdaş, öteki sandalye.

Bacaklar büküldüğünde bacak arkasından gelen çekme büyük ölçüde kalkıyor. Yani nötr maliyetinin bir kaynağı devreden çıkıyor.

Ama yerine başkası geliyor. Bağdaşta kalçadan dışa dönüş isteniyor ve o pay dar olan bir kişide dizler yükseliyor; dizler kalça hizasının üstüne çıktığında pelvis yeniden arkaya devriliyor.

Yani aynı belirti, üçüncü bir kaynakla geri geliyor. Ve sandalye o kaynağı da devreden çıkarmanın yolu olarak duruyor.