Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Bu poz bir öncekiyle aynı ekseni kullanıyor ve eksen tablosunda ondan ayırt edilemiyor; bütün fark kadran üzerindeki konum.
Bir eksen tek bir talep taşımıyor. Büküm ekseninde en az iki talep var ve ikisi kadran boyunca aynı yöne gitmiyor.
Uzayabilirlik talebinin tepesi kadranın ucunda, gövdeyi tutma talebinin tepesi ortada — yani tam bu pozda.
Bu yüzden yarı yolda dur yönergesi tek başına bir kolaylaştırma değil; hangi talebin küçültüleceği önceden adlandırılmadan verilemiyor.
El yüksekliği iki eğriyi birden kaydırdığı için güçlü bir doz düğmesi ama zayıf bir tanı aracı; ayırmak isteyen onu sabitleyip yalnız süreyi oynatıyor.
Açılış sahnesi
Bir öğrenci öne katlanmada zorlanıyor ve öğretmen yardım etmek istiyor.
Mantıklı olanı yapıyor: bu kadar aşağı inme, yarı yolda dur.
Öğrenci yarı yolda duruyor. Ve on saniye sonra beli titremeye başlıyor.
Öğretmen şaşırıyor. Talebi azalttığını sanıyordu.
Azaltmadı. Bir talebi azaltırken başka bir talebi en yüksek noktasına taşıdı.
Çünkü bir eksende geri gitmek, o eksene bağlı her talebi birlikte küçültmüyor. Bazı talepler kadranın ucunda değil ortasında en büyük.
Bu ders o eğriyi çiziyor.
Bu derste ne olacak
Başlangıçta pozun eksen tablosunu çıkarıp bir önceki pozla yan yana koyacağız; ikisi aynı satırı dolduruyor, farklı yerde. Sonra bir eksene bağlı taleplerin kadran boyunca nasıl davrandığını göstereceğiz ve hepsinin aynı yöne gitmediğini göreceksin. Ardından bu pozdaki talebin neden tam burada zirve yaptığını açacağız. Sonra bir eksende geri adım atmadan önce sorulması gereken soruyu kuracağız. Ardından bu pozun sınıfta neden neredeyse hiç görülmediğini konuşacağız; seride bunun bir adı var. En sonda el yüksekliğinin bu iki eğriyi birden nasıl kaydırdığını göstereceğiz. Örnekler yirmi ayrı sınıf anından toplandı. Bitirdiğinde bir öğrenciye "yarı yolda dur" demeden önce neyi hafiflettiğini ve neyi ağırlaştırdığını biliyor olacaksın.
Sıfır noktası
Önceki derste büküm ekseni kadranın ucundaydı. Burada aynı eksen ortaya çekiliyor.
Öteki dört satırda hiçbir şey yazmıyor: kollar aşağıda, ayaklar sabit, gövde düz, sağ ile sol eşit. Değişen tek satır yine büküm ve akrabalık mesafesi yine bir.
Yani bu poz ile bir önceki, eksen tablosunda ayırt edilemiyor. Aralarındaki bütün fark kadran üzerindeki konum.
Y1.33 bu pozun kendi araçlarını vermişti. Yükün döndürme etkisini üreten kaldıraç kolu, gözlem referansı olan gövde çizgisi, el yüksekliğinin beş basamaklı doz merdiveni ve iki ayrı giriş yolu.
Buradaki iş onları tekrarlamak değil, bölümün çerçevesine oturtmak.
Mekanizma
Bir eksen, birden çok talep
Şimdiye kadar bir ekseni tek bir talep gibi konuştuk. Değil.
Büküm ekseni en az iki ayrı talebi birden taşıyor.
Birincisi uzayabilirlik. Leğen kemiği devrildikçe bacakların arkasındaki yapılar uzuyor ve bu talep kadran ilerledikçe büyüyor.
İkincisi gövdeyi tutma işi. Gövde yere paralel hâle geldikçe onu yerçekimine karşı tutan iş büyüyor.
İki talep aynı eksene bağlı ve aynı yönde gitmiyorlar.
Uzayabilirlik talebinin tepesi kadranın ucunda. Öne katlanmanın sonunda.
Gövdeyi tutma talebinin tepesi ortada. Tam burada.
Tepe neden tam burada
Sebep geometrik ve Y1.33'te kurulmuştu.
Gövde dikken ağırlığı doğrudan aşağı iniyor ve onu tutmak için fazla bir şey gerekmiyor.
Gövde yere paralel hâle geldiğinde ağırlık merkezi kalçadan en uzak noktaya çıkıyor. Kaldıraç kolu en uzun hâlinde ve döndürme etkisi en büyük.
Gövde tamamen aşağı sarktığında kaldıraç yeniden kısalıyor ve üstelik dokular yükü paylaşmaya başlıyor.
Yani tutma talebi dikte küçük, yatayda en büyük, aşağıda yeniden küçük. Ortada tepe yapan bir eğri.
Geri adımdan önce sorulacak soru
Bu dersin pratik çıktısı tek bir soru.
Bir öğrenciye "yarı yolda dur" demeden önce şu soruluyor: bu kişide hangi talebi küçültmek istiyorum?
Uzayabilirlik tarafı zorluyorsa yarı yol doğru hamle; o talep gerçekten küçülüyor.
Tutma tarafı zorluyorsa yarı yol tam yanlış yer; öğrenci eğrinin tepesine gönderiliyor.
Hangisinin zorladığı da sorulmuyor, bakılıyor. Bacak arkasında gerilim tarif ediliyorsa birincisi. Bel yoruluyor, titriyor ya da gövde çizgisi bozuluyorsa ikincisi.
İkisi birden zorluyorsa kademe oynatılmıyor, kurulum değişiyor. Eller yükseltildiğinde iki eğri birden aşağı iniyor ve ayırma işi sonraki haftaya bırakılıyor.
Görülmeyen poz
Bu pozun bir tuhaflığı var: sınıflarda neredeyse hiç durulmuyor.
Selamlama dizilerinin içinde bir buçuk saniyelik bir uğrak olarak geçiyor ve kendi başına bir çalışma sayılmıyor.
Seride bunun adı var: araçsallaşma. Bir bileşenin kendi işi olmadığı ve yalnız bir sonrakine hazırlık sayıldığı durum.
Sonucu şu. Eğrinin tepesindeki kademe, hiç ölçülmeyen kademe oluyor. Bir öğrencinin orada ne kadar dayanabildiğini kimse bilmiyor, çünkü kimse orada durmuyor.
Ve o kademe tam da bel bölgesinin en çok çalıştığı yer.
El yüksekliği iki eğriyi birden kaydırıyor
Y1.33 el yüksekliğini bu pozun doz düğmesi olarak kurmuştu: yerden bloğa, bloktan sandalyeye, sandalyeden duvara doğru bir merdiven.
Bölümün diliyle söylersek eller iki şeyi birden yapıyor.
Eller yükseldikçe gövde dikeye yaklaşıyor. Bu, kaldıracı kısaltıyor ve tutma talebini düşürüyor.
Aynı anda kadran geri çekiliyor ve uzayabilirlik talebi de düşüyor.
Yani el yüksekliği iki eğriyi aynı yöne kaydıran tek düğme. Bu onu güçlü ama körleştirici yapıyor: hangi talebin düştüğünü ayırmıyor.
Ayırmak isteyen kişi el yüksekliğini sabitleyip yalnız süreyi oynatıyor. Süre yalnız tutma talebini büyütüyor.
Örneklerden okuma
Usta katmanı
Birincisi, bu dersin getirdiği asıl düzeltme şu: bir eksende geri gitmek bir kolaylaştırma değil, birden çok eğri üzerinde aynı anda yer değiştirmek. Hangi eğride yukarı, hangisinde aşağı gidildiği ayrı ayrı düşünülüyor. Kolaylaştırdım cümlesi, hangi talep için sorusu sorulmadan kurulamıyor.
İkincisi, tutma talebinin tepesi herkeste tam olarak aynı yerde değil. Gövde ve bacak oranları, ellerin nerede olduğu ve kişinin kendi kadranı bu tepeyi kaydırıyor. Bir sınıfa tek bir yatay açı vermek, bir kısmını tepenin üstünde bir kısmını altında bırakıyor.
Üçüncüsü, bu kademe seride en az ölçülen kademe ve sebebi araçsallaşma. Bir bileşen hep bir sonrakine hazırlık sayıldığında kendi ölçüsü hiç kurulmuyor. Bir kademenin ölçüsü yoksa oradaki kazanç da kayıp da görünmüyor.
Dördüncüsü, el yüksekliği iki eğriyi birden kaydırdığı için tanı aracı olarak zayıf. Bir öğrencide neyin düştüğünü öğrenmek isteyen kişi el yüksekliğini sabitliyor ve yalnız süreyi oynatıyor; süre tek bir eğriye dokunuyor.
Beşincisi, bu pozun ölçüsü süre değil. Ölçülen şey gövde çizgisinin bozulduğu an. İkisi arasındaki fark, bir öğrencinin ne kadar dayandığı ile ne kadar süre gerçekten çalıştığı arasındaki fark.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlışBirinci yanlış: yarı yolda durmak tam pozun kolay hâlidir.
Bir talep küçülüyor, başka bir talep zirveye çıkıyor. Bacak arkası zorlanan kişide doğru hamle; beli yorulan kişide tam yanlış yer.
Yaygın yanlışİkinci yanlış: bir eksende geri gitmek talebi azaltır.
Talepler kadran boyunca aynı yöne gitmiyor. Geri adım, birkaç eğri üzerinde aynı anda yer değiştirmek demek ve yönleri farklı olabiliyor.
Yaygın yanlışÜçüncü yanlış: bu bir geçiş, ayrı çalışılmaz.
Kendi ölçüsü olmayan bir kademe, sınıfın en çok geçtiği ama hakkında hiçbir şey bilmediği yer hâline geliyor. Kademe çalışıldığında geçişin kendisi de düzeliyor.
Yaygın yanlışDördüncü yanlış: dayanma süresi bu pozun ölçüsüdür.
Süre, çizgi bozulduktan sonra da devam edebiliyor. Kaydedilen sayı dayanılan süre değil, çizginin bozulduğu an olmalı.
Uygulama
Aklında kalsın
Bu poz bir öncekiyle aynı ekseni kullanıyor ve eksen tablosunda ondan ayırt edilemiyor; bütün fark kadran üzerindeki konum.
Bir eksen tek bir talep taşımıyor. Büküm ekseninde en az iki talep var ve ikisi kadran boyunca aynı yöne gitmiyor.
Uzayabilirlik talebinin tepesi kadranın ucunda, gövdeyi tutma talebinin tepesi ortada — yani tam bu pozda.
Bu yüzden yarı yolda dur yönergesi tek başına bir kolaylaştırma değil; hangi talebin küçültüleceği önceden adlandırılmadan verilemiyor.
El yüksekliği iki eğriyi birden kaydırdığı için güçlü bir doz düğmesi ama zayıf bir tanı aracı; ayırmak isteyen onu sabitleyip yalnız süreyi oynatıyor.
Sonraki derse köprü
Buraya kadar dört pozda hep aynı iki eksen çalıştı: kollar ve büküm. Ayaklar hiç kımıldamadı, gövde hiç çevrilmedi, iki taraf hep aynı işi paylaştı.
Şimdi bu bitiyor.
Añjaneyāsana'da ayaklar birbirinden ayrılıyor, biri öne biri arkaya gidiyor ve arka diz yere iniyor. Destek tabanı değişiyor. Ve daha önemlisi, iki taraf ilk kez farklı iş yapmaya başlıyor; simetri satırı sıfırdan çıkıyor.
Simetri bozulduğunda bu bölümde kurduğun her araç ikiye katlanıyor. Devir noktası artık bir tane değil iki tane. Telafi adresi her iki tarafta ayrı ayrı okunuyor. Ve bir tarafta bulduğun cevap diğer tarafa taşınmıyor.
Y1.47 o pozun kalça tarafını vermişti — kalça ekstansiyon aralığı bittiğinde eksik açının nereden karşılandığını. Bu bölümde aynı yere asimetri tarafından bakacağız.