Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Taşıyıcı eylemin sınaması pozun ne yaptığını bilmeyi gerektiriyordu; bilinmediğinde yöntem durmuyor, boşluk fark edilmeden şekille dolduruluyor.
Onarım tek bir yerde: kaldırma denemesi sırasında şekle değil talebe bakmak; talep profili kurulumdan okunuyor ve okunması için amacı bilmek gerekmiyor.
Şekli belirgin biçimde değiştirip talepleri bırakan kalem kurulumun görünüşüne ait; şekli az değiştirip talebi kaydıran kalem işine ait.
Kaldırma denemelerinin çoğu birbirinden bağımsız; numaralandırılması gereken tek yer, çıkarıldığında elde okunacak kurulum bırakmayan kalem.
Yöntemin çıktısı bir amaç cümlesi değil, hangi kalemin talebi taşıdığını gösteren bir kayıt; cümle o kayıttan sonra yazılıyor.
Amaç önce yazıldığında sınamayı yönlendiriyor, sonra yazıldığında sınamadan hesap veriyor.
Taşıyan kalem kişiye göre değişebiliyor; sabit olan şey kurulumun talep profili ve bu, satırı olan pozlarda bile ayrıca ölçülebiliyor.
Açılış sahnesi
Bir öğretmen elindeki türetme yöntemini hiç tanımadığı bir kuruluma uyguluyor. Yöntem beş adımlı ve bu kursta yazılı.
Birinci adım geçiyor: çalışılacak beceri belli.
İkinci adım geçiyor: kurulum sökülüyor, eklemler ve eylemler alt alta yazılıyor. Liste dolu.
Üçüncü adımda duruyor. Adım şunu istiyor: pozun amacını gerçekleştiren eylemi bul.
Elinde eklem listesi var. Amaç yok.
Bir süre bakıyor, sonra listedeki en çarpıcı eylemi seçiyor; kurulumu fotoğrafta tanınır kılan eylem hangisiyse o. Dördüncü ve beşinci adımlar o seçimin üstüne kuruluyor.
Yöntem sonuna kadar çalışıyor ve bir hazırlık üretiyor. Hazırlık, üçüncü adımda verilen tahmin kadar doğru.
Bu derste ne olacak
Bu ders şeklin amaç olmadığını bir kez daha söylemiyor; bu kurs onu yeterince söyledi.
Yaptığı şey daha dar: elimizdeki bir aracı sınamak ve onarmak.
Taşıyıcı eylem bu kursun en çok kullanılan kavramlarından biri ve tanımı bir sınamaya dayanıyor; kaldırıldığında poz artık aynı işi yapmıyorsa o eylem taşıyıcıdır. Sınama bir pozun ne yaptığı biliniyorken kusursuz çalışıyor.
Bilinmiyorken çalışmıyor, ve bu bölümün konusu tam olarak bilinmeyen bir kurulum.
Önce sınamanın nerede durduğunu göstereceğiz. Sonra onarımı kuracağız: kaldırma denemesi sırasında neye bakıldığını değiştiriyoruz, ve değiştirdiğimiz anda sınama kendi cevabını istemekten kurtuluyor. Ardından bir önceki dersin kuralını bu denemelere uygulayacağız; kaldırmaların çoğu birbirinden bağımsız, birkaçı değil ve hangisinin hangisi olduğu sınanabiliyor.
Sonunda elinde bir amaç cümlesi olacak, ama o cümle işin başında değil sonunda yazılacak.
Sıfır noktası
Araç yerinde duruyor ve bu ders ona bir parça eklemiyor.
Y1.14 bir pozu eklem eylemlerinin listesine ayırmayı poz sökümü diye adlandırdı, eylemlerden birini taşıyıcı saydı ve uyarlama kuralını ona bağladı: taşıyıcı eylem korunur, ötekiler esnetilir. Aynı ders gerekçeyi de yazdı; aynı şekil farklı bedenlerde farklı eylemler ürettiği için şekli sabitlemek uyarlamayı imkânsız kılıyor, amacı sabitlemek mümkün kılıyor.
Y0.10 bunun üstüne uyarlamanın iki şartını koydu: değişiklik bir yandan belirtiyi hafifletirken öbür yandan öğrenme hedefini de yerinde bırakmalı, yalnız birini sağlaması yetmiyor.
Y1.63 ise yöntemi hiç tanınmayan bir kuruluma uyguladı ve beş adımlık bir türetme kurdu. Üçüncü adımı bir soru olarak yazdı.
Soru o günden beri birkaç derste daha soruldu ve hiçbirinde nasıl cevaplanacağı yazılmadı. Yazılmamasının sebebi ihmal değil: o derslerde cevap zaten elde vardı, çünkü kurulumların katalogda birer satırı vardı ve satır hedefi söylüyordu.
Bu bölümün çalıştığı kurulumun satırı yok.
Mekanizma
Sınama kendi cevabını istiyor
Taşıyıcı eylemin sınaması şöyle kurulmuştu: bir eylemi kaldır, poz artık aynı işi yapmıyorsa o eylem taşıyıcıdır.
Cümlenin içindeki aynı iş ifadesine bakalım. O ifade pozun ne yaptığını bildiğini varsayıyor. Bilinmiyorsa kaldırma denemesi yapılıyor, bir şey değişiyor, ve değişenin o iş olup olmadığı söylenemiyor.
Durmamak bu adımın en tehlikeli yanı. Bir yöntem girdisi olmayan bir adımda hata vermiyor; kullanan kişi boşluğu elindeki en belirgin şeyle dolduruyor ve elindeki en belirgin şey şekil.
Böylece amacı şekilden ayırmak için kurulmuş bir yöntem, tam ortasında şekle başvuruyor. Kalan adımlar düzgün işliyor ve sonucu o tek tahmin belirliyor.
Yaygın yanlışBir yöntem sonuna kadar çalışıyorsa adımlarının hepsi çalışmıştır.
Girdisi olmayan bir adım hata vermiyor, sessizce doldurulup geçiliyor; yöntemin tamamlanması adımların her birinin bir şey ölçtüğünü göstermiyor.
Şekil yerine talebi izlemek
Onarım tek bir yerde: kaldırma denemesi sırasında neye bakıldığı.
Eski sınama şekle bakıyor. Bir eylemi kaldırıyorsun, kurulum bozuluyor, ve bozulmanın büyüklüğü taşıyıcılığın ölçüsü sayılıyor. Bu ölçü sık sık yanılıyor, çünkü bir kurulumu görsel olarak tanınmaz kılan kalem, o kurulumun yükünü taşıyan kalem olmayabiliyor.
Yeni sınama talebe bakıyor. Bir kalemi kaldırdığında sorulacak şey kurulumun neye benzediği değil, taleplerin nereye gittiği.
Talepleri okumak bu kursta zaten yapılabilir durumda. Bir kurulumun zeminle temas eden yerleri, herhangi bir bölgenin taşıdığı payın nasıl oluştuğu, taşınan yükün miktarı ve denge talebinin hangi yönde büyüdüğü; her biri kendi okumasıyla elde ediliyor.
İki okuma yan yana geldiğinde kalemler kendiliğinden ayrışıyor. Şekli değiştirip talebi bırakan bir kalem, kurulumun görünüşüne ait. Şekli az değiştirip talebi kaydıran bir kalem, kurulumun işine ait. Aradığın şey ikincisi.
Ve sınama artık amacı bilmeyi gerektirmiyor. Talep profili kurulumdan okunuyor; onu okumak için pozun ne için orada olduğunu bilmek gerekmiyor.
Yaygın yanlışBir kalemi kaldırdığında poz tanınmaz hâle geliyorsa o kalem taşıyıcıdır.
Tanınırlık görsel bir ölçü ve görünüşe ait kalemler onu en çok değiştirenler oluyor. Ölçülecek şey kurulumun tanınması değil, taleplerin yer değiştirip değiştirmediği.
Yaygın yanlışTaşıyıcı eylem her zaman en zor eylemdir.
Zorluk kişiye göre değişiyor ve bir kurulumun en zor kalemi, o kurulumun taşıdığı kalem olmayabiliyor; zorlanma kişinin kendi kısıtından da gelebiliyor. Sınamanın ölçtüğü şey zorluk değil, talebin bağlı olduğu yer.
Kaldırmaların kendi sırası var mı
Bir önceki ders bir soru bıraktı: bir yöntemin verdiği her sıra gerekçesini de söylemek zorunda.
Kaldırma denemelerine uygulayalım.
Denemelerin çoğu birbirinden bağımsız. Bir kalemi çıkarıp okumayı alıyorsun, kalemi geri koyuyorsun, sıradakine geçiyorsun. Hangi sırayla yapıldığı cevabı değiştirmiyor ve bu yer değiştirme sınamasıyla doğrulanabiliyor.
Birkaç yerde bağımsız değil. Bir kalem, öteki kalemin okunmasını mümkün kılan şeyse, önce onu çıkarmak ikinci okumayı ortadan kaldırıyor; geriye okunacak bir kurulum kalmıyor.
Bu, kaldırma denemelerinin numaralandırılması gereken tek yer. Kalan kalemler için sıra bir düzen tercihi ve kâğıda ok çizilmiyor.
Bir de bedel tarafı var. Kaldırma denemeleri kâğıt üstünde değil kurulum içinde yapılıyorsa, bazı kalemlerin çıkarılması geri dönülebilir bir şey olmayabiliyor; o denemeler ucuz olanlardan sonraya bırakılıyor ve gerekçe bağımlılık değil.
Örneklerden okuma
Usta katmanı
Bu yöntemin ürettiği şeyin adını doğru koymak gerekiyor, çünkü yanlış konursa eski hataya geri dönülüyor.
Kaldırma denemeleri bittiğinde elde bir amaç cümlesi yok. Elde olan şey, hangi kalemin talebi taşıdığını gösteren bir kayıt. Amaç cümlesi o kayıttan sonra yazılıyor ve yazan kişiye ait bir iddia.
Sıra burada önemli. Amaç önce yazıldığında sınamayı yönlendiriyor; sonra yazıldığında sınamadan hesap veriyor. Aynı cümle, iki ayrı yerde iki ayrı şey.
İkinci bir şey, bu yöntemin kataloglu pozlar için ne anlama geldiği. Katalogda satırı olan bir poz için amaç zaten verilmiş durumda ve bu yöntem gereksiz görünüyor. Gereksiz değil; verilen amaç ile ölçülen kaydın örtüşüp örtüşmediği ayrı bir bilgi. Örtüşmediği bir yer, ya kurulumun o kişide başka bir kalemle taşındığını ya da satırın kurulumu eksik tarif ettiğini gösteriyor.
Üçüncü olarak, aynı şeklin iki ayrı işi taşıyabildiği bu kursta birkaç kez gösterilmişti; bir köprünün aktif ve destekli sürümleri neredeyse aynı görünüyordu ve aynı işi yapmıyordu, bir kol desteği ailesinde aynı ad altında ellerden neredeyse hiç yük geçmeyen bir kurulum vardı. O gözlemler o zaman birer uyarıydı. Burada bir ölçme yöntemine bağlanıyorlar: iki kurulumun aynı işi yapıp yapmadığı, taşıyan kalemin aynı olup olmadığına bakılarak sınanabiliyor.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlışBir pozun amacı, o pozun adından ya da ait olduğu aileden okunur.
Ad bir talep bilgisi taşımıyor ve aynı ad altında birbirinden belirgin biçimde farklı kurulumlar bulunabiliyor; amaç kurulumdan okunuyor, etiketinden değil.
Yaygın yanlışAmaç cümlesi analiz başlamadan yazılır, çünkü yön verir.
Başta yazılan cümle sınamanın girdisi oluyor ve çıktısını belirliyor; sınamayı yönlendiren bir cümle ondan hesap veremiyor.
Yaygın yanlışTaşıyıcı eylem kurulumun sabit bir özelliğidir.
Sınama kişiye göre başka bir kalem gösterebiliyor, çünkü bir bölgenin kısıtı işi başka bir keleme kaydırabiliyor. Kurulumun sabit olan şeyi talep profili, taşıyan kalem değil.
Yaygın yanlışKaldırma denemesi kurulumu bozduğu için son çare olarak yapılır.
Denemelerin çoğu geri dönülebilir ve kâğıt üstünde planlanıyor; sona bırakılması gerekenler yalnız geri dönülemeyenler ve başka bir okumayı mümkün kılanlar.
Uygulama
Aklında kalsın
Taşıyıcı eylemin sınaması pozun ne yaptığını bilmeyi gerektiriyordu; bilinmediğinde yöntem durmuyor, boşluk fark edilmeden şekille dolduruluyor.
Onarım tek bir yerde: kaldırma denemesi sırasında şekle değil talebe bakmak; talep profili kurulumdan okunuyor ve okunması için amacı bilmek gerekmiyor.
Şekli belirgin biçimde değiştirip talepleri bırakan kalem kurulumun görünüşüne ait; şekli az değiştirip talebi kaydıran kalem işine ait.
Kaldırma denemelerinin çoğu birbirinden bağımsız; numaralandırılması gereken tek yer, çıkarıldığında elde okunacak kurulum bırakmayan kalem.
Yöntemin çıktısı bir amaç cümlesi değil, hangi kalemin talebi taşıdığını gösteren bir kayıt; cümle o kayıttan sonra yazılıyor.
Amaç önce yazıldığında sınamayı yönlendiriyor, sonra yazıldığında sınamadan hesap veriyor.
Taşıyan kalem kişiye göre değişebiliyor; sabit olan şey kurulumun talep profili ve bu, satırı olan pozlarda bile ayrıca ölçülebiliyor.
Sonraki derse köprü
Bu ders kurulumun içinde duran kalemleri ele aldı ve hepsini kurulum kurulmuşken ölçtü.
Sıradaki ders kurulumun içinde olmayan iki ana bakıyor.
Bir kuruluma girmek ve ondan çıkmak, kurulumun kendisinden ayrı iki iş; Y0.11 giriş-çıkış kontrolünü tanımlarken bunun bir pozdaki şekle bakarak öğrenilemeyeceğini, yalnız o iki geçişe bakarak görülebileceğini söylemişti ve bölüm ilerledikçe bir denge pozunda gerçek riskin çıkış anında yattığı ayrıca gösterildi.
Burada ölçtüğümüz talep profili ise kurulum otururken alındı. Giriş sürerken profil henüz oturmamış oluyor, çıkışta ise dağılıyor.
Bir kurulumun taşıyan kalemi, ona girerken de aynı kalem mi? Ve iki ucun riski neden kurulumun kendi riskinden ayrı sayılıyor?