Jānu Śīrṣāsana

Açılış sahnesi

Bir öğrenci tek bacağını öne uzatmış, ötekinin dizini yana açıp ayağını iç uyluğuna yerleştirmiş oturuyor ve öğretmen iki tarafı sırayla ölçüyor.

Sağ bacak öndeyken katlanma belirgin biçimde derin, sol bacak öndeyken aynı öğrenci çok daha yukarıda duruyor ve iki taraf arasındaki fark bir karışa yaklaşıyor. Öğrenci bunu sol tarafının kısıtlı olması diye okuyor.

Öğretmen hiçbir yönerge vermeden bükülü dizin altına katlanmış bir battaniye koyuyor ve sol tarafı yeniden ölçüyor. Fark neredeyse tümüyle kapanıyor.

Aynı seansın sonunda öğrenci bir kez daha ölçülüyor, bu kez sol taraf önce alınıyor ve fark bu sefer ters yöne dönüyor; şimdi geride görünen taraf sağ.

Üç ölçüm yapıldı ve üçü birbirinden farklı üç cevap verdi. Beden ise seans boyunca aynı bedendi ve değişen tek şey kurulumla ölçümün sırasıydı.

Bu derste ne olacak

Önce bu duruşun neyi kazanıp neyi kaybettiğini yazacağız; taraf okuması geri geliyor ve karşılığında temiz bir bacak arkası okuması elden gidiyor. Sonra bükülü bacağın kalçadan istediği dönüşün katlanma ölçümüne nasıl karıştığını ve bunun belirtisinin ne olduğunu göstereceğiz. Ardından iki taraf aynı kurulumla ölçülmediğinde okunan farkın nereden geldiğini açacağız. Sonra ölçüm sırasının aynı farkı hangi yönde ve ne kadar bozabildiğini göstereceğiz. Kapanışa doğru bu üç neden de elendiğinde geriye kalan sayının ne anlama geldiğini ve neden düzeltilmediğini söyleyeceğiz. Bu yolda on dokuz vaka var. Dersin sonunda bir taraf farkını okumadan önce ona üç soru sormuş olacaksın.

Sıfır noktası

Y2.101 katlanma defterini kurdu, ölçülen sayıyı pelvisin dönmeyi bıraktığı ana bağladı ve her ölçümün üstüne bir kurulum satırı yazdırdı.

Y2.83 iki şeyi birden vermişti: örtülü asimetri, yani simetrik bir pozun iki tarafı toplayıp farkı tek sayının içinde kaybetmesi, ve ölçüm takası, yani bir okumayı temizleyen kurulumun başka bir okumayı kaybettirmesi.

Y2.94 taraflı ölçümü tanımlamıştı, yani sağ ve solu birbirinden bağımsız okumaya izin veren kurulumu. Y2.100 ise oturuştaki üçüncü kaynağı adlandırmıştı, kalçanın dönüş payı.

Bu duruş o dört parçanın hepsinin aynı anda çalıştığı yer ve bu yüzden hem en bilgilendirici hem de en kolay yanlış okunan ölçüm burada alınıyor.

Mekanizma

Kazanılan okuma ve kaybedilen okuma

Bir bacak öne uzatılıyor, ötekinin dizi yana açılıyor ve ayak iç uyluğa yerleşiyor; katlanma böylece tek bacağın üzerine düşüyor.

Kazanç açık ve hemen görünüyor. Y2.101'in tek sayıya karıştırdığı iki taraf burada ayrı ayrı okunuyor, örtülü asimetri ortadan kalkıyor ve kayıt her taraf için kendi sayısını taşımaya başlıyor.

Kayıp ise ilk bakışta hiç görünmüyor ve tam da bu yüzden tehlikeli.

Dizi bükülü olan taraf kalçasından dışa dönüş talep ediyor ve o talep bir yerde karşılanamaz hâle geliyor; o noktada pelvis o taraftan artık öne devrilemiyor ve katlanma duruyor.

Yani katlanmayı durduran şey, öne uzatılmış bacağın arkası olmayabilir ve okunan derinlik başka bir yapının sınırını gösteriyor olabilir.

Kaynak sızması

Belirtisi oldukça net ve ölçüm anında sorulabiliyor.

Katlanma duruyor ama öne uzatılmış bacağın arkasında kayda değer bir çekilme hissi yok; buna karşılık kalça bölgesinde ya da bükülü dizin çevresinde bir dolgunluk duyuluyor. Bu durumda okunan sayı uzatılmış bacak hakkında hiçbir şey söylemiyor.

Çözüm yönergeyle değil kurulumla geliyor, çünkü sızmanın kaynağı çabanın azlığı değil kalçanın dönüş payı. Bükülü dizin altına destek konduğunda o payın karşılanması gereken miktarı küçülüyor ve sızma azalıyor.

Eşleşmeyen kurulum

İkinci sahte fark kaynağı daha sessiz.

Bu duruşta iki taraf arasında dört kalemin eşleşmesi gerekiyor ve hepsi sessizce kayabiliyor.

Oturma yüksekliği iki tarafta aynı olmalı, bükülü dizin altındaki desteğin kalınlığı aynı olmalı, bükülü ayağın iç uyluktaki yeri aynı olmalı ve öne uzatılmış ayağın bileği aynı derecede bükülü olmalı. Bunlardan yalnız biri kaydığında bile okunan fark bedene ait olmaktan çıkıyor.

Kayma çoğu zaman fark edilmiyor, çünkü öğrenci tarafı değiştirirken kurulumu baştan kuruyor ve ikinci kurulum birincinin birebir kopyası olmuyor. Kimse bunu yanlış yapmıyor; kurulum yeniden kurulduğu her seferde küçük bir fark taşıyor.

Sıra kazancı

Üçüncüsü en kolay gözden kaçanı.

Birinci taraf ölçülürken gövde ve pelvis çalışıyor, dolayısıyla ikinci tarafa geçildiğinde beden artık aynı beden değil; ısınmış ve bir kez katlanmış bir beden ölçülüyor.

Y2.101 bunun bir sürümünü zaten yazmıştı. Derinlik bekleme süresiyle artıyordu ve o yüzden ölçüm sabit bir saniyeye bağlanmıştı; burada aynı olgu saniyeler arasında değil taraflar arasında çalışıyor.

Sonucu şu oluyor: hep aynı taraftan başlayan bir öğrencide ikinci taraf sistematik olarak avantajlı çıkıyor ve gerçek fark küçülmüş, tümüyle kapanmış ya da tersine dönmüş görünebiliyor.

Çaresi basit ve iki biçimi var. Ya başlangıç tarafı sabitlenip her kayda yazılıyor, ya da her seansta değiştirilip iki seansın birlikte okunması bekleniyor.

Üçü temizlendikten sonra

Sızma kapatıldı, kurulum eşitlendi ve sıra kayda geçti; geriye kalan fark artık gerçekten bedene ait.

Y1.05 asimetrinin kendi başına bir sorun olmadığını söylemişti, Y0.14 ise asimetri kaydını vermişti, yani farkı düzeltmeye çalışmadan not etmeyi.

Bu ders o iki cümleyi değiştirmiyor ve yalnızca aralarına bir koşul koyuyor. Bir farkı bedene atfedebilmek için önce onu üretebilecek üç kurulum nedeninin tek tek elenmesi gerekiyor, çünkü elenmediklerinde üçü de bedene ait bir fark gibi görünüyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Birincisi, bu duruş bir ölçüm takasının en açık örneği. Y2.101 bacak arkasını temiz ölçüyor ve tarafı gizliyordu; bu poz tarafı gösteriyor ve bacak arkası okumasını bulandırıyor. İkisinden biri ötekinden iyi değil. Bir kayıtta ikisi birlikte durduğunda soru sorulabilir hâle geliyor, tek başına duran her biri eksik bir cevap veriyor.

İkincisi, sızma kavramı bu pozla sınırlı değil. Bir ölçümün durduğu yer, ölçmeyi amaçladığın yapıdan değil kurulumun bir başka köşesinden gelebiliyor ve bu her ölçümde mümkün. Buradaki sınama basit: sınıra ulaşıldığında ölçtüğün sanılan yerde bir his var mı. Yoksa okuduğun sayı başka bir şeyin sayısı.

Üçüncüsü, eşleşmeyen kurulum bir dikkatsizlik değil bir tasarım açığı. Taraf değişimi kurulumu baştan kurmayı gerektirdiğinde eşleşme kendiliğinden bozuluyor. Çözüm dikkat çağrısı değil, taraf değişiminde bozulmayan bir kurulum; yükseltiden inmeden dönmek, desteği yerinde bırakmak, ayak yerini bir işaretle sabitlemek.

Dördüncüsü, sıra kazancı bütün taraflı ölçümlerde var ve bu bölümün dışına da taşıyor. Dengede, tek bacaklı menteşede, her taraflı testte ikinci ölçülen taraf birinciden farklı koşullarda ölçülüyor. Kayıt başlangıç tarafını taşımadığında bu fark sessizce sayının içine giriyor.

Beşincisi, üç eleme yapıldıktan sonra kalan farkın kendisi bir hedef değil. Kayıt farkı düzeltmek için değil, farkın zaman içinde ne yaptığını görmek için tutuluyor. Sabit kalan bir fark o bedenin özelliği olabilir; hızla büyüyen bir fark ise ayrıca bakılması gereken bir işaret.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Bu duruş taraf okumasını geri veriyor ve karşılığında temiz bir bacak arkası okumasını kaybediyor; kazanılan ve kaybedilen okuma birlikte yazılıyor.

Bükülü tarafın kalça dönüşü katlanmayı erken durdurabiliyor ve belirtisi şu: uzatılmış bacağın arkasında kayda değer bir his yokken katlanma duruyor.

İki taraf birbirinin aynı kurulumuyla ölçülmediğinde okunan fark bedene değil kuruluma ait oluyor ve eşleşmesi gereken dört kalem var.

İkinci ölçülen taraf ısınmış bir bedende ölçülüyor, bu yüzden başlangıç tarafı kayda yazılmadığında iki sayı arasındaki fark okunamıyor.

Bir farkı bedene atfetmeden önce bu üç kurulum nedeni eleniyor; geriye kalan fark ise düzeltilmek için değil zaman içindeki seyri izlenmek için yazılıyor.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir bacak büküldü, taraf okuması geri geldi ve bedeli bir kaynağın denkleme sızması oldu.

Sıradaki derste iki bacak da yeniden düz uzanıyor, ama bu kez yana açılıyor.

Upaviṣṭha Koṇāsana, oturur konumda bacakların iki yana açılmış hâlde öne katlanıldığı duruş; kaynak paketi bu duruşun öğrenme hedefini geniş oturuşta kontrol olarak veriyor ve uyarlaması açıyı daraltıp yükseltiye oturmak.

Kurulum yeniden simetrik olduğu için örtülü asimetri de geri geliyor, ama bir farkla.

Burada iki taraf yalnızca derinliği paylaşmıyor; aralarındaki açıyı da paylaşıyor. O açı dışarıdan tek bir sayı gibi görünüyor ve aslında iki kalçanın ayrı ayrı verdiği payın toplamı.

Yani gizlenen şey bu kez derinliğin içinde değil, ölçtüğünü sandığın açının içinde duruyor.