Śavāsana herkes için rahat mıdır?

Açılış sahnesi

Bir yoga dersinde herkes için bir uyarlama sorulur.

Öne katlanmada blok verilir. Kol desteğinde diz indirilir. Denge pozunda duvar önerilir.

Bir poz hariç.

Śavāsana. Dersin sonunda söylenir, herkes yere yatar ve kimse bir seçenek sormaz.

Ve o pozisyonda rahatsızlık duyan kişi ne yapıyor?

Sebebi kendine yazıyor. "Gevşeyemiyorum" diyor. "Zihnim durmuyor" diyor. "Bu iş bana göre değil" diyor.

Oysa rahatsızlığının sebebi çoğu zaman mekanik. Ölçülebilir, adı konabilir ve bir battaniyeyle çözülebilir.

Bugün o pozisyonu diğerleri gibi ele alıyoruz. Kurulumu, seçenekleri, ölçütü ve sınırı olan bir poz olarak.

Bu derste ne olacak

Önce "nötr" kelimesinin bu pozda ne anlama geldiğini sorgulayacağız. Sonra rahatsızlığın dört mekanik sebebini ve her birinin çözümünü tek tek ele alacağız; dördüncüsü şaşırtıcı biçimde basit. Ardından dinlenme pozisyonunda devam eden kas etkinliğine geleceğiz ve dört noktalı bir kontrol kuracağız. Sonra mekanik olmayan sebepler hakkında dürüst olacağım ve bu dersin nerede yetkisiz olduğunu söyleyeceğim. En sonda süreyi ve ölçütü koyacağız. On altı örnekle çalışacağız. Ders bittiğinde bu pozisyonu kendi bedenine göre kurabiliyor ya da bilinçli olarak başka bir şey seçebiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Şimdi dersin tezini kuralım.

Y1.11'de nötr konumu tanımlamıştık ve orada önemli bir şey söylemiştik: nötr bir nokta değil, kişiye göre değişen bir aralık.

Bu poz için de aynısı geçerli.

Sırtüstü, bacaklar uzatılmış hâlde yattığında kalçan ekstansiyona yakın bir konumda ve bel bölgesi bir kavis alıyor. O kavisin miktarı kişiden kişiye belirgin biçimde değişiyor.

Bazı bedenlerde o konum gerçekten yüksüz. Bazılarında değil; yüklü bir konum.

Yani bu poz tanımı gereği nötr değil. Denk geldiği bedenler için nötr.

Mekanizma

Birinci sebep: bel bölgesi

En yaygın sebep bu ve çözümü tek bir malzeme.

Bacaklar uzatıldığında kalça ekstansiyona yakın oluyor ve bel bölgesindeki kavis pek çok kişide artıyor. Zemine değmeyen bir boşluk oluşuyor ve o bölge yüklü kalıyor.

Çözüm: dizlerin altına bir yükseklik. Katlanmış bir battaniye, bir yastık ya da bir minder.

Ne oluyor? Dizler bükülüyor, kalça fleksiyona geliyor ve bel bölgesindeki kavis azalıyor.

Yükseklik ne kadar? İnceden başla. Katlanmış bir battaniye çoğu kişide yeterli; bazı kişilerde daha kalın bir destek gerekiyor.

Ölçüt: bel bölgesinde rahatsızlık hissi var mı? Yoksa yükseklik doğru.

İkinci sebep: boyun ve baş

Başın doğrudan yerde durması herkeste rahat değil.

Sebep şu: sırtın üst bölgesindeki kavis kişiden kişiye değişiyor ve o kavis belirginse baş yere değdiğinde boyun ekstansiyona giriyor. Çene alından yukarıda kalıyor.

Çözüm: başın altına ince bir yükseklik. Katlanmış bir havlu ya da ince bir battaniye.

Ölçüt basit ve nesnel: çene alından yukarıda değil. Yani boyun geriye atılmış görünmüyor.

Ve dikkat: fazla yüksek bir destek de sorun. Baş çok yükseldiğinde boyun fleksiyona giriyor ve o da rahatsız oluyor. En az yeterli yükseklik ilkesi burada da geçerli.

Üçüncü sebep: omuz ve kol

Kolları gövdeye yapışık hâlde yanlarda tutmak bazı kişilerde omuz bölgesinde rahatsızlık üretiyor.

Üç seçenek var.

Birincisi kolları gövdeden biraz uzaklaştırmak. On beş yirmi santim yeter.

İkincisi avuçların yönü. Yukarı ya da aşağı; ikisi de meşru. Hangisi rahatsa o.

Ve burada bir not: "avuçlar yukarı bakmalı, kalbi açar" gibi cümleler duyuyorsun. Y1.16'da tanımladığımız mecaz yönerge; Y1.38'de de omuzda görmüştük. Bir mecazın rahatlık ölçütünü geçersiz kılması gerekmiyor. Rahat olan yönü seçiyorsun.

Üçüncüsü üst kolların altına ince bir destek. Rulo hâline getirilmiş bir havlu, omuz bölgesindeki açıyı değiştiriyor ve bazı kişilerde belirgin biçimde rahatlatıyor.

Dördüncü sebep: ısı

Şimdi en basit ve en çok atlanan sebep.

Hareketsiz kaldığında beden ısı üretimi azalıyor ve soğuyorsun. Beş dakika sonra hissettiğin rahatsızlık, pozisyonun kendisinden değil ısıdan geliyor olabiliyor.

Çözüm: bir battaniye. Üzerine ört.

Bu kadar basit ve şaşırtıcı biçimde sık işe yarıyor. Bir kişinin "Śavāsana'da rahat edemiyorum" cümlesinin arkasında bazen sadece bu var.

Ve bir ek: çorap. Ayaklar en çabuk soğuyan yer.

Kalıntı kasılma

Şimdi dinlenmenin mekanik tarafına geliyoruz.

"Bütün bedenini gevşet" yönergesi uygulanabilir bir yönerge değil. Çok geniş ve bir adres vermiyor.

Onun yerine dört nokta.

Birinci nokta çene. Dişlerin birbirine değiyor mu? Değiyorsa hafifçe ayır.

İkinci nokta eller. Parmaklar kıvrık mı? Serbest bırak.

Üçüncü nokta ayaklar. Parmaklar kasılı mı, ayaklar bir yöne itiyor mu?

Dördüncü nokta alın ve göz çevresi. Kaşlar çatık mı, gözler sıkı mı kapalı?

Dört nokta, tek tur. Baştan sona otuz saniye sürüyor.

Neden bu dört yer? Çünkü hepsi kolayca kontrol edilebiliyor ve hepsi fark edilmeden kasılı kalabiliyor. Bir yönergenin uygulanabilir olması, adres vermesine bağlı; Y1.38'deki eylem yönergesi ilkesinin aynısı.

Mekanik olmayan sebepler

Şimdi dürüst olmam gereken yer ve bu dersin sınırı.

Bazı kişiler için hareketsiz, gözleri kapalı ve uyaransız kalmak rahat bir deneyim değil. Rahatsızlık, huzursuzluk ya da tedirginlik hissedilebiliyor.

Bu yaygın bir durum ve kişinin bir eksikliği değil.

Bu dersin yapabileceği şey iki tanesi.

Birincisi bunu adlandırmak. Rahatsızlık duyuyorsan yalnız değilsin ve sebebi "yeterince gevşeyememek" değil.

İkincisi seçenek vermek. Gözleri açık tutmak, odada ışık bırakmak, süreyi belirgin biçimde kısaltmak, oturarak ya da yan yatarak yapmak. Bir sonraki dersin tamamı bu seçeneklere ait.

Ve yapamayacağı şey: bunun sebebini belirlemek ya da çözmek.

Bu, bu kursun kapsamını en açık çizdiği yer. Mekanik olan tarafı çözebiliyorum; diğer tarafı çözemem ve çözebilirmiş gibi yazmak dürüst olmaz.

Süre ve ölçüt

Yaygın süre üç ilâ on dakika.

Ama ölçüt süre değil.

Ölçüt tek bir soru: daha kalabilir miydin?

Rahat geçen üç dakika, rahatsız geçen on dakikadan iyi. Ve rahat geçen üç dakika zamanla kendiliğinden uzuyor.

Bu, kursta tekrarlanan ilkenin aynısı. Y1.26'da izometrik pozlarda süre hedefi vermemiştik; kalite ölçütü vermiştik. Burada da aynı: süre bir sonuç, hedef değil.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Şimdi biraz inceltelim.

Birincisi: dört mekanik sebep ayrı ayrı sıralandı ama pratikte birlikte geliyorlar. Bir kişide bel, boyun ve ısı aynı anda devrede olabiliyor ve üçü çözülmeden rahatlık gelmiyor. Bu yüzden kurulum bir liste hâlinde yapılıyor; birini deneyip olmadı diye vazgeçmek, çözümün üçte birini uygulamak oluyor.

İkincisi: bu pozisyonun bu kadar az sorgulanmasının bir sebebi var ve o sebep yapısal. Dersin sonunda geliyor, kimse konuşmuyor, öğretmen genellikle salonu dolaşmıyor ve kişi rahatsızlığını dile getirecek bir an bulamıyor. Yani bir pozun uyarlanmaması her zaman bilgi eksikliğinden değil; bazen sadece o pozun konuşulacak bir anı olmamasından. Bu, kendi pratiğinde soru sorma alışkanlığının neden gerektiğini gösteriyor.

Üçüncüsü: kalıntı kasılma kavramı dört noktaya indirildi ve bu bir sadeleştirme. Beden çok daha fazla yerde fark edilmeden kasılı kalabiliyor. Dört nokta seçildi çünkü hepsi kolayca kontrol edilebiliyor ve fark edildiğinde hemen bırakılabiliyor. Uygulanabilir bir yönergenin ölçütü kapsamı değil, adresi.

Dördüncüsü ve en incesi: bu ders kursun kapsam sınırını en açık çizdiği yer. Mekanik olan her şeyi çözdüm ve mekanik olmayan tarafı çözemeyeceğimi yazdım. İkisini yapmak zorundaydım. Yalnız mekanik tarafı yazıp diğerini hiç anmamak, rahatsızlığı olan kişiyi yine sebepsiz bırakırdı. Diğer tarafı çözebilirmiş gibi yazmak ise bu akademinin baştan reddettiği şey. Bir kursun güvenilirliği, ne bildiğinden çok neyi bilmediğini söyleyebilmesinden geliyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Nötr bir nokta değil kişiye göre değişen bir aralıktır; bu pozisyon tanımı gereği nötr değil, denk geldiği bedenler için nötrdür.

Rahatsızlığın dört mekanik sebebi vardır — bel kavisi, boyun açısı, omuz konumu ve soğuma — ve dördü de destekle çözülür.

Bel rahatsızlığının çözümü belin altına değil dizlerin altına konan bir yüksekliktir; boyunda ölçüt çenenin alından yukarıda olmamasıdır.

"Bütün bedenini gevşet" adres vermez; çene, eller, ayaklar ve göz çevresinden oluşan dört noktalı tur uygulanabilir bir kontroldür.

Ölçüt süre değil, daha kalabilecek olup olmamandır; mekanik olmayan huzursuzluk ise bir hareket dersinin kapsamı dışındadır.

Sonraki derse köprü

Dört mekanik sebebi çözdün ve kurulumun hazır.

Ama bir kişi için bu yeterli olmayabiliyor. Sırtüstü yatmak bazı durumlarda hiç uygun değil; gebelikte ileri dönemler, reflü benzeri yakınmalar, solunum güçlüğü ya da hareketsiz sırtüstü kalmanın huzursuzluk üretmesi.

O kişiye "o zaman dinlenme pozu senin için yok" demek bir cevap değil.

Bir sonraki ders alternatifleri kuruyor. Sandalyede ve yan yatışta dinlenme; ikisi de tam sürümler, yedek plan değil. Ve ikisinin de kendi kurulumu, kendi malzeme yerleşimi ve kendi ölçütü var.