Transvers düzlem

Açılış sahnesi

Bir kapı menteşesi düşün. Tek yöne açılır ve o yönde rahattır.

Şimdi kapıyı tut ve menteşenin ekseni etrafında değil, kapının kendi düzleminde burmaya çalış. Kapı bükülmez. Zorlarsan menteşede değil, kapının gövdesinde bir şey olur.

Omurgan tek bir kapı değil, üst üste dizilmiş yirmi dört tane küçük kapı. Ve önemli olan şu: hepsi aynı yöne açılmıyor.

Bazıları dönmek için yapılmış. Bazıları dönmemek için yapılmış.

Şimdi bir yoga dersinde en sık duyulan yönergelerden birini düşün: "Gövdeni sağa çevir."

Bu yönerge, hangi kapının döneceğini söylemiyor. Ve söylemediği için beden en kolay dönen yerden değil, en çok itilen yerden dönüyor.

Bu ders o farkla ilgili.

Bu derste ne olacak

Önce transvers düzlemi tanıyacak ve içindeki hareketleri göreceksin. Sonra dönme kapasitesinin omurga boyunca nasıl eşitsiz dağıldığını ve bunun neden bir kusur değil tasarım olduğunu konuşacağız. Ardından dönmenin nereden istendiği ile nereden geldiği arasındaki farkı, yani bu düzlemin imza hatasını açacağız. Sonra dönmenin diğer iki düzlemle nasıl birleştiğini göreceğiz. On altı örnekle bunu gerçek pratikte okuyacağız. Ders bittiğinde bir dönme hareketini nereden çalıştığını görebiliyor ve dönüşü olması gereken yere taşıyabiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Önceki iki derste iki cam hayal ettin; biri seni sağ ve sol, diğeri ön ve arka olarak bölüyordu. İkisi de dikeydi.

Üçüncü cam yatay. Belinin hizasından geçiyor ve seni üst ve alt olarak ikiye bölüyor.

Bu düzlemin diğer ikisinden bir farkı var. Sagittal ve frontal düzlemde bedenin bir parçası bir yöne gider. Transvers düzlemde ise bir parça, kendi ekseni etrafında döner.

Kolunu düşün. Yanda dursun, avuç öne baksın. Şimdi kolu yerinden oynatmadan avucu arkaya çevir. Kol aynı yerde ama döndü. İşte bu düzlem.

Gövdede de aynısı olur. Oturuyorsun, kalçan sabit, omuzlarını sağa çeviriyorsun. Gövde hiçbir yere gitmedi ama döndü.

Şimdi kritik soru: gövde döndüğünde tam olarak ne dönüyor?

Cevap "omurga" demek yeterli değil. Çünkü omurga tek parça değil ve her bölgesi aynı miktarda dönemiyor.

Mekanizma

Dönme eşit dağılmaz

Omurgayı üç bölgeye ayıralım: boyun, göğüs ve bel.

Bu üç bölge dönme konusunda çok farklı davranır.

Boyun bölgesi belirgin biçimde döner; başını çevirebilmen bu sayede.

Göğüs bölgesi dönmek için elverişlidir ve gövde dönüşünün büyük kısmını üstlenir.

Bel bölgesi ise dönme konusunda görece kısıtlıdır. Bu bölgenin eklem yüzeyleri, ileri geri harekete elverişli ama dönmeyi sınırlayan bir yönelime sahiptir.

Bu, sagittal düzlemdeki durumun tersi. Orada bel bölgesi görece hareketliydi ve arkaya eğilmede iş oraya yığılıyordu. Burada bel bölgesi görece kısıtlı ve iş yine oraya yığılabiliyor; ama bu sefer kapasitesi olmadığı hâlde.

İmza hata: dönüşü yanlış yerden istemek

Şimdi bu dersin en pratik kısmı.

"Gövdeni çevir" dendiğinde beden bir dönüş üretmek zorunda. Göğüs bölgesi hareketsizse ya da o bölgeden dönmeyi hiç öğrenmemişse, dönüş başka bir yerden gelir.

Nereden geldiğini üç işaretten anlarsın.

Birincisi kalça. Oturuşta dönerken bir kalça yerden kalkıyorsa, dönüşün bir kısmı omurgadan değil leğen kemiğinden geliyordur. Görüntü aynı, kaynak farklı.

İkincisi omuz. Dönüş sırasında bir omuz öne fırlıyorsa, kol kuşağı gövdenin işini yapıyordur.

Üçüncüsü baş. Baş erken ve çok döner, gövde geride kalır. Görsel olarak çok dönmüş gibi görünürsün ama gövde neredeyse hiç dönmemiştir.

Kaçağı kapatmanın yolu genellikle bir şeyi sabitlemektir. Kalça kaçıyorsa oturarak ve dizleri sabit tutarak çalışırsın. Baş kaçıyorsa dönüşün sonuna kadar bakışı sabit tutarsın. Omuz kaçıyorsa kolları göğüste çaprazlarsın.

Sabitleme, hareketi küçültür. Küçülmesi doğru işaret; kaçak kapandığında görünen mesafe düşer ve gerçek iş ortaya çıkar. Frontal düzlemde duvarın yaptığı işin aynısı.

Dönme yalnız başına gelmez

Son bir yapı taşı.

Saf dönme, saf yan eğilme kadar nadirdir. Gerçek hareketlerde dönme neredeyse her zaman bir başka düzlemle birlikte gelir.

Bunu bir yoga pozunda görürsün: dönen bir öne katlanma hem sagittal hem transvers düzlemdedir. Dönen bir yan açılma hem frontal hem transverstir.

Bu bir sorun değil, hareketin normal hâli. Ama bir sonucu var: birleşik hareketlerde hangi düzlemin ne kadar iş yaptığı bulanıklaşır ve genellikle kolay olan düzlem işi devralır.

Yani dönen bir öne katlanmada, öne katlanma tanıdık olduğu için derinleşir ve dönme yüzeysel kalır. Ölçüm yaparken bu yüzden birleşik hareketler kullanılmaz; önce tek düzlemde bakılır.

Aynı dönüş, üç farklı taban

Aynı dönme hareketi, hangi pozisyonda yapıldığına göre bambaşka davranır. Sebebi basit: her pozisyon farklı bir kaçak yolunu kapatır.

Ayakta dönüşte hiçbir şey kapalı değildir. Ayak, diz, kalça ve omurga sırayla katkı verir; en büyük mesafeyi verir ve en az bilgiyi verir.

Oturuşta dönüşte ayak ve diz devre dışı kalır. Kalça hâlâ katılabilir, ama kaynak belirgin biçimde daralmıştır. Ölçüm için en kullanışlı pozisyon budur.

Dizler ve eller üstünde dönüşte kalça da büyük ölçüde sabitlenir ve geriye ağırlıkla omurga kalır. Öğrenme için en iyi pozisyon burasıdır; göğüs bölgesinden dönmeyi ilk kez burada hisseden çok kişi var.

Yani pozisyon seçimi bir konfor tercihi değil, hangi bilgiyi almak istediğinle ilgili bir karar.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Şimdi biraz inceltelim.

Bel bölgesinin dönme konusunda kısıtlı olduğunu söyledim ve bunu bir uyarı olarak kurdum. İşin aslı biraz daha ince: kısıtlı olması, orada hiç dönüş olmaması gerektiği anlamına gelmiyor. O bölge de döner, sadece payı küçüktür. "Belden hiç dönme" gibi bir kural, bedenin normal işleyişini yasaklamak olur ve genellikle hareketi kaskatı yapar. Aranan şey sıfır değil, orantı.

İkinci nüans: dönüş kaçağı her zaman düzeltilecek bir şey değil. Günlük hayatta arkanı dönüp bir şeye uzanırken kalçanın da dönmesi verimli ve doğrudur. Kaçak kavramı bir ölçüm ve öğrenme aracıdır; belirli bir bölgeyi çalıştırmak istediğinde kapatılır, serbest hareket ederken değil.

Üçüncüsü, dönmenin nefesle ilişkisi. Dönme kaburga kafesinin bir tarafını sıkıştırır ve solunumu mekanik olarak kısıtlar. Bu, dönme pozlarında insanların nefesi tutma eğiliminin fizyolojik bir zemini olduğu anlamına geliyor. Yani "nefesini tutma" talimatı tek başına yetmez; hareketi nefesin akabileceği bir büyüklüğe indirmek gerekir. Nefes, hareketin ölçüsünü belirleyen bir sinyaldir.

Dördüncüsü ve en incesi: yoga geleneğinde dönme pozlarına sıklıkla arındırıcı ya da iç organları uyarıcı bir işlev atfedilir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Transvers düzlem bedeni üst ve alt olarak böler; içindeki hareket yer değiştirme değil dönmedir.

Dönme kapasitesi omurga boyunca eşitsiz dağılır; göğüs bölgesi görece elverişli, bel bölgesi görece kısıtlıdır ve bu bir tasarımdır.

Bu düzlemin imza hatası dönüşü yanlış yerden istemektir; kalça, omuz ve baş dönüşü kolayca üstlenir ve aynı görüntüyü çok daha az işle üretir.

Kaçağı kapatmanın yolu sabitlemektir ve sabitlendiğinde hareket küçülür; küçülmesi doğru işarettir.

Dönme neredeyse hiçbir zaman tek başına gelmez; birleşik hareketler pratik içindir, ölçüm tek düzlemde yapılır.

Sonraki derse köprü

Üç düzlemi de gördün: nerede hareket ettiğini artık adlandırabiliyorsun. Şimdi sıra ne yaptığını adlandırmakta. Sonraki iki derste eklem eylemlerinin gerçek adlarını öğreneceksin; önce sagittal düzlemin iki hareketi, sonra diğer düzlemlerinkiler. Bu adlar olmadan bir pozu tarif etmek mümkün değil, çünkü aynı poz farklı eklemlerde farklı şeyler yapıyor olabilir.