Doğal nefesi gözlemleme

Açılış sahnesi

"Nefesinizi izleyin."

Bu cümleyi duyan çoğu kişi aynı şeyi yapar: nefesini derinleştirir.

Farkında bile değildir. İzlenmesi istenen şey, izlendiğini bilir bilmez düzelmeye çalışır. Omuzlar geriye gider, alış uzar, karın bilinçli olarak şişirilir. Ortaya çıkan şey artık o kişinin nefesi değil, nefesin nasıl olması gerektiğine dair inancıdır.

Sonra ikinci bir şey olur. Birkaç dakika sonra hava yetmiyormuş gibi gelir, çünkü doğal ritim bozulmuştur.

Kişi bundan şu sonucu çıkarır: "ben nefes çalışmalarını beceremiyorum."

Oysa hiçbir çalışma yapmadı. Yalnız izlemesi istenen şeye müdahale etti ve bu, insanın en olağan refleksidir.

Bu ders o refleksi görünür kılmak için var. Yapacağın tek şey bakmak.

Bu derste ne olacak

Kısa bir gözlem çalışması yapacağız ve içinde hiçbir teknik olmayacak. Önce konumu ve temas noktalarını kuracağız. Sonra nefesi nerede fark ettiğini bulacaksın; herkeste aynı yerde değil. Ardından dikkatin dağılmasını ve müdahale etme isteğini ele alacağız, çünkü ikisi de olacak. Kapanışta kendine soracağın soruyu ve o sorunun üç geçerli cevabını koyacağız. Buradan çıkacak kayıt, ilerideki bütün nefes çalışmalarını karşılaştıracağın sabit uç olacak.

Sıfır noktası

Buraya kadar bedeni ve alanı hazırladık. Şimdi pratiğin en sessiz parçasına geliyoruz.

Bu çalışmada nefese hiçbir yönde dokunmayacağız: ne derinleştireceğiz, ne yavaşlatacağız, ne de düzelteceğiz. Üzerinde bilinçli düzenleme yapılmayan, o anki hâliyle bırakılmış solunuma doğal nefes diyoruz ve burada yapacağımız tek şey onu olduğu gibi bırakmak.

Bunun bir teknik olmadığını baştan söylemek gerekiyor. Teknik ileride gelecek. Şu anda kurduğumuz şey ölçüm; neyi değiştirdiğini bilmek için önce değiştirmeden önceki hâlini görmen gerekiyor.

Bir şey daha: bu bir meditasyon dersi değil. Zihni boşaltmak, sakinleşmek ya da belirli bir hâle ulaşmak gibi bir hedef yok. Sakinleşirsen bu iyi bir yan etki; sakinleşmezsen çalışma yine de tamamlanmış olur.

Mekanizma

Kurulum

Rahatça oturabileceğin ya da uzanabileceğin bir konum seç. Sırtüstü rahat değilse sandalyede kal.

Gözlerini kapatmak zorunda değilsin. Bakışını sabit ve nötr bir noktaya bırakabilirsin; kapalı gözde huzursuzluk hisseden birçok kişi için açık bakış daha kolay çalışır.

Önce bedenin destekle temas ettiği yerleri fark et. Ayakların yerdeyse taban basıncını hisset. Oturuyorsan sandalyenin desteğini, uzanıyorsan zeminin ya da minderin temasını fark et.

Bu ilk adım atlanmamalı. Temas noktaları çalışma boyunca geri dönebileceğin sabit bir zemin kuruyor ve o zemin birazdan işine yarayacak.

Nefesi nerede fark ediyorsun

Bu bölge herkeste aynı değildir ve aynı kişide günden güne değişebilir. Doğru bir bölge yoktur; en kolay fark ettiğin bölge senin için doğru olandır.

Hiçbirini belirgin hissetmiyorsan bu da bir sorun değil. Nefes aldığını bilmen yeterli; çalışma o bilgiyle de yürür.

Dikkat dağılacak

Zihin başka yere gidecek. Bu bir hata değil ve çalışmanın başarısız olduğunu göstermez.

Dikkatin kaç kez dağıldığı bir başarı ölçüsü değildir. Fark edip dönmek zaten çalışmanın kendisidir; dağılmayan bir dikkat, geri dönme fırsatı da vermez.

Müdahale isteği gelecek

İsteği bastırmaya çalışmak da bir müdahaledir. Yapılacak şey daha basit: isteği fark et ve bir sonraki iki döngüde mümkün olduğunca dokunma.

Nefes yine de değişebilir. Dikkat verilen bir süreç değişir ve bunu engelleyemezsin. Amaç değişimi durdurmak değil, değiştirme niyetini bırakmak.

Kendine soracağın soru

Çalışmanın sonuna doğru kendine tek bir soru sor: nefes rahat mı, zorlanmış mı, yoksa bunu şu an bilmiyor muyum?

Üçüncü cevabı bir eksiklik gibi görme. Bir duyumu adlandıramamak, o duyuma henüz alışmadığın anlamına gelir ve alışma tekrarla gelir.

Çıkış ve rahatsızlık

Çalışmayı bitirirken dikkatini çevredeki seslere getir. Gözlerin kapalıysa açmadan önce başını ve omuzlarını küçükçe hareket ettir. Hazır olduğunda bakışını genişlet.

Bu çalışmadan sonra baş dönmesi, hava açlığı ya da kaygı hissi oluşursa nefesi kontrol etmeye çalışmadan normal günlük solunumuna dön. Bir sonraki uygulamada dikkati hareketin etkisine ya da odadaki bir noktaya yönelten dış odak kullan; gözleri açık tutmak ve bakışı bir nesneye vermek çoğu kişide bu hissi hızla çözer.

Rahatsızlık sürerse çalışmayı bırak. Bu bir başarısızlık değil, önceki derslerde kurduğumuz durma kararının bu çalışmadaki karşılığı.

Bırakma kararının kaydı da tutulur ve bu kayıt işe yarar. Hangi konumda, ne kadar süre sonra ve hangi hissin geldiğini yazan biri, bir sonraki denemede değiştireceği değişkeni bilir; süreyi mi kısaltacak, konumu mu değiştirecek, dış odağa mı geçecek. Hiç kaydedilmemiş bir rahatsızlık ise her seferinde sıfırdan karşılaşılan bir sürpriz olarak kalır.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Bu çalışmanın en kolay kısmı yapması. Zor olan ne olduğunu doğru anlamak.

Buradaki asıl iş bir temel çizgi kurmak. Kursun ilerleyen bölümlerinde nefesle çalışan teknikler göreceksin ve her biri bir şeyi değiştirecek. Bir değişimi görebilmek için değişmemiş hâlin kaydına ihtiyacın var; ölçüm aracının kendisi budur. Tekniğe önce başlayan biri, o tekniğin ona ne yaptığını hiçbir zaman tam olarak bilemez, çünkü karşılaştıracağı bir şey yoktur.

İkinci nokta müdahale refleksiyle ilgili ve göründüğünden derindir. Nefes, hem kendiliğinden çalışan hem de bilinçli kontrol edilebilen ender süreçlerden biri. Bu ikili yapı onu yoga için değerli kılıyor ama gözlemi de zorlaştırıyor: bakar bakmaz kontrol devreye giriyor. Dikkat ile müdahaleyi ayırmayı öğrenmek, ileride öğreneceğin her tekniğin ön koşulu.

Üçüncüsü ölçünün kendisiyle ilgili. Bu çalışmanın iyi gidip gitmediğini nefesin sakinliğinden anlayamazsın. Sakin bir nefes iyi bir gözlem değil, sadece sakin bir nefestir. Çalışmanın ölçüsü şu: müdahale isteği geldiğinde fark edebildin mi? Fark ettiysen çalışma yapıldı, nefes ne yaparsa yapsın.

Kolayca hafife alınan bir yanı daha var ve o da kısalığı. Beş dakika süren ve hiçbir şey yapılmayan bir uygulamanın önemsiz göründüğü doğru. Ama bu kursta kuracağın nefes çalışmalarının hepsi buradan okunacak ve bu kayıt olmadan hiçbiri karşılaştırılabilir olmayacak.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

İzlenmesi istenen nefes, izlendiğini bilir bilmez düzelmeye çalışır; müdahale isteği bir kusur değil, herkeste olan bir reflekstir.

Fark etme bölgesi kişiden kişiye ve günden güne değişir; doğru bölge en kolay fark ettiğin bölgedir ve hiçbirini bulamamak da geçerli bir başlangıçtır.

Dikkatin dağılması çalışmanın malzemesidir; ölçü kaç kez dağıldığın değil, fark edip önceden seçtiğin dönüş noktasına dönebilmen.

Sondaki sorunun üç cevabı da eşit ölçüde gözlemdir: rahat, zorlanmış ve bilmiyorum.

Bu çalışmanın işi sakinleşmek değil temel çizgi kurmak; ileride öğreneceğin her nefes tekniğinin etkisi bu kayda göre okunacak.

Sonraki derse köprü

Nefesin kaydını aldın. Şimdi bedeni hareket ettirmeye başlıyoruz ve en küçük yerden başlıyoruz. Bir sonraki derste eller ve dizler üzerinde, ya da istersen sandalyede oturarak, omurgayı küçük ve kontrollü hareketlerle keşfedeceğiz. Orada da önce hiçbir şeyi değiştirmeden üç temas noktasını fark etmekle başlayacağız; burada kurduğun gözlem alışkanlığı doğrudan işe girecek.