Sıcak yoga/Bikram

Açılış sahnesi

Bir şehrin aynı caddesinde iki stüdyo var. Birinin tabelasında yıllardır "Bikram Yoga" yazıyordu; birkaç yıl önce tabela indirildi ve yerine "Hot Yoga" yazıldı. İçeride hiçbir şey değişmedi: aynı ısıtılmış oda, aynı aynalı duvarlar, aynı doksan dakikalık sıra. Karşıdaki stüdyo ise tabelasını değiştirmedi; hâlâ kurucunun adını taşıyor.

İki stüdyonun sahipleri bir akşam bir yoga buluşmasında karşılaşıyor. Birincisi, adı değiştirmesinin nedenini anlatıyor: "Öğrencilerim o adı duyunca başka bir şey hatırlıyordu." İkincisi omuz silkiyor: "Öğrettiğim sıra aynı. Ad bir kişiye mi ait, bir uygulamaya mı?"

Bu derste ne olacak

Bu derste sıcak yoganın ilk ve en sıkı biçimde tanımlanmış ekolünü, Bikram yogasını inceleyeceğiz. Önce ekolün nasıl kurulduğuna ve kurucusunun biyografisindeki iddiaların sonradan nasıl sorgulandığına bakacağız. Sonra ekolün her derste neyi sabitlediğini göreceğiz: sıcaklık, dizi ve öğretmenin sözleri. Ardından kurucunun bu sabit diziyi bir mülkiyet olarak korumaya çalıştığı hukuk davalarını izleyeceğiz. En sonda da kurucuya yönelik suçlamaların ekolü ve adını nasıl etkilediğini, sıcaklığın kimler için risk taşıdığını soracağız.

Sıfır noktası

Önceki derste yin yoganın, bedeni ısıtmadığı için odanın biraz sıcak tutulduğu yavaş bir tarz olduğunu gördük. Bu derste sıcaklık bir yan ayrıntı değil, ekolün kimliğinin merkezinde. Bikram yogası, önceki derslerde gördüğümüz bütün ekollerden daha katı bir sabitlik kuruyor: her derste aynı ısı, aynı sıra, aynı süre.

Bu sabitlik, ekol çözümlemesi için özel bir soru doğuruyor. Bir ekol her şeyi sabitlediğinde, o sabitliği koruyan kimdir ve kurucusu ekolden koptuğunda geriye ne kalır?

Mekanizma

Tarih: bir biyografi ve bir sorgulama

Kaynak maddenin tanımıyla Bikram yogası, Bikram Choudhury tarafından yayılan ve B. C. Ghosh'un öğretilerine dayanan bir sıcak yoga sistemi; bin dokuz yüz yetmişlerin başında popülerleşti. Madde, Choudhury'nin bin dokuz yüz yetmiş birde Amerika'ya geldiğini, Kaliforniya'daki sağlık tesislerinde yoga öğretmeye başladığını ve bin dokuz yüz yetmiş dörtte Los Angeles'ta kendi okulunu açtığını yazıyor. Madde bir ayrıntı da ekliyor: dersler başta ücretsizdi ve bir bağış kutusuyla yürüyordu; ücret alınmaya başlanınca katılım hemen arttı.

Choudhury maddesi ise kurucunun kendi anlattığı biyografinin sonradan sorgulandığını gösteriyor. Maddeye göre Choudhury, gençliğinde üç yıl üst üste Hindistan ulusal yoga şampiyonasını kazandığını ve Ghosh'un yanında beş yaşında çalışmaya başladığını söylemişti. Oysa madde, Hindistan'daki ilk yoga yarışmasının bin dokuz yüz yetmiş dörtte, yani Choudhury ülkeden ayrıldıktan çok sonra yapıldığını yazıyor; Jerome Armstrong'un Calcutta Yoga kitabındaki araştırmaya dayanarak şampiyonluk iddiasının yanlış olduğunu ve Choudhury'nin Ghosh'la on sekiz yaşında, bin dokuz yüz altmış ikide çalışmaya başladığını aktarıyor.

Kaynak: sabit bir dizi, sabit bir ısı, sabit sözler

Bikram Yoga maddesine göre başlangıç dersleri doksan dakika sürüyor ve her zaman aynı yirmi altı öğeden oluşuyor: sabit bir sırayla yirmi dört duruş ve iki nefes çalışması. Ders ayakta bir nefes çalışmasıyla başlıyor, ayakta duruşlarla, bir ilk dinlenmeyle, yer duruşlarıyla sürüyor ve bir arınma tekniği sayılan kapālabhāti ile bir son dinlenmeyle bitiyor. Oda kırk dereceye yakın bir sıcaklığa ve yüzde kırk neme ısıtılıyor; maddeye göre amaç Hindistan'ın iklimini taklit etmek. Odada halı ve duvarlarda aynalar var.

Choudhury maddesi bu dizinin kaynağını da anlatıyor: Choudhury yirmi altı öğelik diziyi, Ghosh'un yarattığı beş yüzden fazla duruş ve çeşitlemeden var olan dizileri bir araya getirerek kurdu. Madde, Choudhury'nin bin dokuz yüz altmış dokuzda duruşlar üzerine altı aylık bir eğitimi tamamladığını, ama Ghosh bin dokuz yüz yetmişte ölmeden önce nefes çalışması, bandhalar ve meditasyon üzerine eğitimini bitirme fırsatı bulamadığını da yazıyor.

Ekolün en ayırt edici öğelerinden biri öğretmenin sözleri. Bikram Yoga maddesine göre Bikram yogası kendi öğretmenlerini yetiştiriyor; öğretmenlere dersi yürütmek için standart bir konuşma metni öğretiliyor, ama kendi anlatım biçimlerini geliştirmeleri de teşvik ediliyor.

Otorite: bir dizi mülk olabilir mi?

Bikram yogasının otorite ekseninde en çarpıcı olay, kurucunun diziyi bir mülk gibi korumaya çalışması. Bikram Yoga maddesine göre Choudhury, Bikram yogasının telif hakkıyla korunduğunu ve kendisinin yetkilendirmediği kimse tarafından öğretilemeyeceğini ileri sürdü. İki bin on birde eski bir öğrencisinin kurduğu rakip bir stüdyoya, ardından Florida'daki bir başka stüdyoya dava açtı.

Madde davanın sonucunu anlatıyor. Amerika'daki bir federal mahkeme iki bin on iki aralığında Choudhury'nin aleyhine karar verdi ve yoga dizisinin telif koruması hakkı olmayan "bir olgular ve fikirler derlemesi" olduğuna hükmetti. Choudhury itiraz edince, üst mahkeme iki bin on beş ekiminde oybirliğiyle kararı onadı. Karar yazısına göre telif hakkı yalnızca bu fikrin ifadesini, yani diziyi anlatan sözcükleri ve resimleri korur; dizinin kendisi fikrini korumaz. Mahkeme, diziyi bedensel yararlar sağlamak için tasarlanmış bir "sistem" ya da "yöntem" olarak gördü. Madde, bu davaların sonucunda Amerika'nın telif ofisinin yoga duruşlarının Choudhury'nin iddia ettiği biçimde telif hakkıyla korunamayacağını ve öteki stüdyoların bu egzersizleri serbestçe öğretmeyi sürdürebileceğini açıkladığını yazıyor.

Kültürel etik: suçlamalar, bir kaçış ve bir ad

Bikram Yoga maddesine göre Choudhury'nin öğretim tarzı sertti; öğrencilerini acının içinden geçerek çalışmaya zorlayan bir anlayışı vardı. Choudhury maddesi, kurucunun cinsel taciz, saldırı, ırkçılık ve eşcinsel karşıtlığı iddialarıyla birçok davayla karşılaştığını yazıyor. Madde, eski hukuk müşavirinin açtığı davada bir jürinin iki bin on altıda ona tazminat ve cezai tazminat olarak toplam yedi milyon doları aşan bir ödeme kararı verdiğini; Choudhury'nin aynı yıl bu parayı ödemeden Hindistan'a gittiğini ve iki bin on yedide hakkında bir tutuklama kararı çıkarıldığını aktarıyor. Bikram Yoga maddesine göre Choudhury'nin gidişinden sonra işletme, bu davayı kazanan eski hukuk müşavirinin yönetimine geçti.

Choudhury maddesi, suçlamalara rağmen insanların onun İspanya'da ve Meksika'da düzenlediği öğretmen eğitimlerine iki bin on dokuzda katılmayı sürdürdüğünü, yoga öğretmeni Jessamyn Stanley'nin bunu "tuhaf" bulduğunu yazıyor. Madde, suçlamaların iki bin on dokuzda geniş bir kamuoyuna ulaşmasının ardından birçok stüdyonun adından "Bikram Yoga"yı çıkarıp yerine "Hot Yoga" yazdığını, bazılarının ise adı koruduğunu da aktarıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Bikram yogası, bir ekolün sabitliğinin ne kadar ileri götürülebileceğini gösteriyor: sıcaklık, nem, dizi, süre, hatta öğretmenin cümleleri. Bu sabitlik ekole güçlü bir kimlik verdi ve dünyaya hızla yayılmasını kolaylaştırdı. Ama sabitliğin bekçisi tek bir kişiydi. Kurucu diziyi bir mülk gibi korumak istediğinde mahkemeler dizinin kimsenin mülkü olamayacağına karar verdi; kurucu ekolden koptuğunda ise ekolün adı onun davranışlarının gölgesinde kaldı.

Bu durum, önceki derslerde gördüğümüz bir ayrımı keskinleştiriyor. Bir uygulama ile bir kişi aynı şey değil. Mahkeme kararı dizinin kimseye ait olmadığını, stüdyoların yeniden adlandırılması ise uygulamanın kurucusundan ayrılabileceğini gösterdi. Bir ekolü çözümleyen biri, bir yöntemin değerini onu kuran kişinin davranışıyla karıştırmadan, ama o davranışın ekol içinde nasıl korunduğunu ve nasıl hesap verdiğini de görmezden gelmeden değerlendirmelidir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Bikram yogası Ghosh'un duruşlarından derlenen yirmi altı öğelik sabit bir diziyle, kırk dereceye yakın ve nemli bir odada, doksan dakikada yapılıyor; öğretmenler standart bir söylev öğreniyor.

Kurucunun şampiyonluk ve erken eğitim iddiaları sonradan belgelerle çürütüldü.

Mahkemeler diziyi telif korumasına girmeyen bir sistem saydı: diziyi anlatan sözcükler korunabilir, dizinin kendisi korunamaz.

Kurucu suçlamalar ve bir tazminat kararından sonra Hindistan'a gitti; birçok stüdyo adından onun adını çıkardı.

Hamilelik ve multipl skleroz gibi durumlarda sıcak yoga önerilmiyor; sıcak yoga üzerine araştırmalar ise az ve küçük ölçekli.

Sonraki derse köprü

Bikram'da bir kurucunun adı bir markaya dönüştü ve marka kurucusunun davranışlarının gölgesinde kaldı. Y4.95'te ise halka biçimli güç anlamındaki kuṇḍalinī'nin klasik Haṭha metinlerinde bir anahtar ve kapı imgesiyle nasıl anlatıldığını görmüştük. Bu klasik kavramın adı da yirminci yüzyılda kendi kurumları, öğretmen eğitimleri ve ticari ürünleri olan ekollerin adı oldu.

Sıradaki ders modern Kuṇḍalinī markalarını ele alıyor.

Soru şu: Klasik bir kavramın adı bir ekolün markasına dönüştüğünde, o ekolün öğrettiği uygulamalar ne kadarıyla klasik kaynaklara dayanır ve markanın yetkesi kime aittir?