Modern Kuṇḍalinī markaları

Açılış sahnesi

Bir yoga festivalinin programında üç etkinlik aynı sözcüğü taşıyor. Birinde beyaz giysili, başı sarıklı bir öğretmen hızlı nefes çalışmaları ve Sih ilahileriyle bir "Kundalini Yoga" dersi veriyor. İkincisinde bir meditasyon merkezinin temsilcisi, katılımcılara bir gün süren bir buluşmada kuṇḍalinī'lerinin bir ustanın lütfuyla uyandırılacağını anlatıyor. Üçüncüsünde ücretsiz bir tanıtım toplantısında, kuṇḍalinī uyanışının birkaç dakikalık bir meditasyonla, hiçbir çaba gerektirmeden gerçekleşeceği söyleniyor.

Üç etkinliği de dolaşan bir yoga öğrencisi, Y4.95'te okuduğu Haṭha metinlerini hatırlıyor: orada kuṇḍalinī, uzun ve zorlu bir uygulamayla açılan bir kapının önündeki anahtardı. Öğrenci kendine soruyor: bu üç etkinlik aynı kavramdan mı söz ediyor, yoksa yalnızca aynı adı mı kullanıyor?

Bu derste ne olacak

Bu derste kuṇḍalinī adını taşıyan ya da kuṇḍalinī uyanışını merkezine koyan üç modern hareketi ekol çözümlemesinin dört ekseninde inceleyeceğiz: Yogi Bhajan'ın Kundalini Yoga'sı, Muktananda'nın Siddha Yoga'sı ve Nirmala Srivastava'nın Sahaja Yoga'sı. Önce bu hareketlerin tarihlerine ve kurucularının kendi anlatılarına bakacağız. Sonra öğrettikleri uygulamaların klasik kaynaklarla ilişkisini soracağız. Ardından bu hareketlerde yetkinin nasıl kurulduğunu ve aktarıldığını göreceğiz. En sonda da istismar suçlamalarını ve bu suçlamaların nasıl soruşturulduğunu ele alacağız.

Sıfır noktası

Y4.95'te kuṇḍalinī'yi klasik Haṭha metinlerinde gördük: halka biçimli güç, bir kapıyı açan anahtar, hem bağlayan hem özgürleştiren iki yönlü bir güç. Y4.76'da da bir ustanın öğrenciye ruhsal gücü aktarması anlamındaki śaktipāta kavramını tanıdık.

Bu derste bu klasik kavramların yirminci yüzyılda kurumlar, öğretmen eğitimleri, ticari şirketler ve markalar etrafında nasıl yeniden örgütlendiğini izliyoruz. Kavramın klasik anlamı ile markanın vaat ettiği şey arasındaki mesafe, dersin ana sorusu.

Mekanizma

Tarih: üç hareket, üç kurucu

Kundalini yoga maddesine göre bin dokuz yüz altmış sekizde Harbhajan Singh Puri, yani Yogi Bhajan, kendi kuṇḍalinī yogası markasını Amerika'ya getirdi ve bu markayı "Yogi Bhajan'ın öğrettiği biçimiyle Kundalini Yoga" diye adlandırdı. Yogi Bhajan maddesine göre bin dokuz yüz altmış dokuzda Los Angeles'ta Sağlıklı, Mutlu, Kutsal Örgüt'ü kurdu; örgütün İngilizce adının baş harfleriyle 3HO diye anılan bu yapı, maddeye göre otuz beş ülkede üç yüzü aşkın merkeze ulaştı.

Siddha Yoga maddesine göre Swami Muktananda, bin dokuz yüz yetmiş dörtte hareketinin öğretilerini korumak ve yaymak için bir vakıf kurdu; aynı yıl Amerika'da ilk "Śaktipāta Yoğun Programı"nı düzenledi. Sahaja Yoga maddesine göre ise bu hareket, bin dokuz yüz yetmişte Nirmala Srivastava tarafından kurulmuş yeni bir dinî hareket.

Kaynak: klasik kavram ve yeni bileşim

Kundalini yoga maddesi, Yogi Bhajan'ın öğretisinin kaynağı üzerine bir tarihçinin görüşünü aktarıyor. Maddeye göre eski bir Kundalini öğretmeni ve araştırmacı olan Philip Deslippe, Yogi Bhajan'ın yoga duruşlarını ve tekniklerini alıp Tantra kuramlarına ve Sih mantralarına bağlayarak yeni bir kuṇḍalinī yogası biçimi oluşturduğunu savunuyor. Deslippe'e göre bu yoga, en azından ilk yıllarında ayrı bir uygulama değildi; iki Hintli öğretmenden öğrenilmiş yoga tekniklerinin ve Sih kaynaklı mantraların bir birleşimiydi.

3HO maddesi aynı soruya Sih geleneğinin içinden bir itirazı da ekliyor. Maddeye göre Sih tarihçisi Trilochan Singh, Yogi Bhajan'ın kuṇḍalinī yogası üzerine yaptığı yorumların benzerini hiçbir Tantra metninde okumadığını ve hiçbir yaşayan Tantra bilgininden duymadığını yazdı.

Sahaja Yoga maddesi ise başka bir kaynak sorununu gösteriyor. Maddeye göre Srivastava, ince bedenin orta kanalını, yani suṣumṇā'yı parasempatik sinir sistemiyle, iḍā ve piṅgalā'yı ise sempatik sinir sisteminin sol ve sağ yanlarıyla eşledi. Psikanalist Sudhir Kakar, Srivastava'nın bu yaygın geleneksel Tantra modeline bilimsel, nörolojik bir görünüm kazandırdığını yazıyor.

Otorite: kurucu, lütuf ve miras

Üç hareket, yetkiyi farklı biçimlerde kuruyor. Siddha Yoga'da yetki doğrudan ustanın lütfuna bağlı. Maddeye göre bu yolun merkezinde śaktipāta inisiyasyonu var: arayışçının kuṇḍalinī'sinin usta tarafından uyandırıldığı söylenen bir başlatma töreni. Madde, bu inisiyasyonun tarihsel olarak yıllarca ruhsal hizmet ve uygulama yapmış az sayıda kişiye ayrıldığını, Muktananda'nın ise onu yeni gelenlere de sunduğunu yazıyor.

Sahaja Yoga'da yetki daha da merkezî. Maddeye göre Srivastava kendisinin ilahi bir cisimleşme olduğunu söyledi ve izleyicilerinin çoğu onu böyle görüyor. Madde, hareketin kuṇḍalinī uyanışına hızlı ve kolay bir yol sunma iddiasıyla ayırt edici olduğunu, oysa Hint mistik geleneğinde bu uyanışın uzun zamandır nadir ve zor ulaşılır bir hedef sayıldığını yazıyor.

3HO'da ise yetki bir din, bir yoga ağı ve bir şirketler topluluğu arasında dağıldı. 3HO maddesine göre Yogi Bhajan, yaşadığı sürece örgütün tüzel kişiliklerini tek hissedarı olduğu bir yapı üzerinden denetliyordu; ölümünden sonra bu yapıların yönetimi üzerine bir anlaşmazlık çıktı. Madde, örgütün çevresindeki şirketlerin bir çay markasını ve büyük bir güvenlik şirketini kurduğunu ve denetlediğini de yazıyor. Yogi Bhajan maddesine göre Yogi Bhajan, öğretmenler için standartlar koymak amacıyla uluslararası bir Kundalini Yoga öğretmenleri derneği de kurdu.

Kültürel etik: suçlamalar ve bir soruşturma

Üç hareketin kurucuları hakkında ciddi suçlamalar var. Yogi Bhajan maddesine göre eski sekreteri iki bin on dokuzda yayımladığı bir anı kitabında, kendisinin ve başka kadınların onunla istismara dayalı cinsel ilişkiler yaşadığını anlattı. Madde, iki bin yirmi martında örgüte bağlı bir şirketin, manevi topluluklardaki kötü davranışları inceleyen bağımsız bir danışmanlık kuruluşunu bu suçlamaları soruşturmakla görevlendirdiğini yazıyor. Ağustosta yayımlanan rapor, Yogi Bhajan'ın üç kadına tecavüz ettiğinin, başka kadınları yaraladığının ve dokuz kişiye rızasız dokunduğunun "olası olmaktan çok olası" olduğunu, öğrencilerini denetlemek için tehdit ve iftira gibi yöntemler kullandığını belirledi.

Siddha Yoga maddesi, bin dokuz yüz seksen birde hareketin bir swamisinin açık bir mektupla Muktananda'nın genç kadınlarla cinsel ilişkilerini ve bunları konuşanların tehdit edildiğini anlattığını, bin dokuz yüz seksen üçte yirmi beş görüşmeye dayanan bir makalede eski izleyicilerin Muktananda'nın aralarında reşit olmayanların da bulunduğu pek çok kadına tecavüz ettiğini ileri sürdüğünü aktarıyor. Madde, iki bin yirmi üç kasımında New York'ta bu suçlamalara dayanan bir dava açıldığını da yazıyor. Sahaja Yoga maddesine göre ise Belçika'daki bir devlet kurumu iki bin beşte hareket hakkında bir uyarı yayımladı; hareketin açtığı dava, iki bin on birde üst mahkemede hareketin aleyhine sonuçlandı.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Önceki derslerde gördüğümüz ekoller çoğunlukla bir beden uygulamasını örgütlüyordu: duruşlar, diziler, destekler. Kuṇḍalinī markaları ise bir ruhsal vaadi örgütlüyor: uyanış, aydınlanma, ilahi bir ustaya yakınlık. Bu fark, dört eksenin ağırlığını değiştiriyor. Bir duruş dizisi gözle görülebilir ve denetlenebilir; bir kuṇḍalinī uyanışı ise yalnızca onu yaşadığını söyleyen kişinin ve onu onaylayan ustanın sözüyle var olur. Yetki bu yüzden kurucunun kişiliğinde toplanır ve kurucunun davranışını denetleyecek bağımsız bir yapı çoğu zaman yoktur.

Yogi Bhajan hakkındaki soruşturma bu yapının istisnai bir kırılmasını gösteriyor: örgütün kendisi, kurucusunun ölümünden sonra bağımsız bir kuruluşu görevlendirdi ve bulguları yayımlandı. Bir ekolü çözümleyen biri, suçlamaların varlığından çok, bir örgütün bu suçlamalara nasıl yanıt verdiğine de bakmalıdır: soruşturma açıyor mu, bulguları yayımlıyor mu, kurucunun adını nasıl kullanıyor?

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Yogi Bhajan kendi kuṇḍalinī yogası markasını bin dokuz yüz altmış sekizde Amerika'ya getirdi; tarihçi Deslippe bu yoganın yoga teknikleri, Tantra kuramları ve Sih mantralarından kurulmuş yeni bir bileşim olduğunu savunuyor.

Muktananda, geleneksel olarak az sayıda öğrenciye ayrılan śaktipāta inisiyasyonunu yoğun programlarla yeni gelenlere de sundu.

Sahaja Yoga kuṇḍalinī uyanışına hızlı ve kolay bir yol vaat ediyor ve ince beden kanallarını sinir sisteminin bölümleriyle eşliyor.

İki bin yirmideki bağımsız soruşturma, Yogi Bhajan'ın cinsel istismarda bulunduğunun olası olmaktan çok olası olduğunu belirledi; Muktananda hakkında da tanıklıklar ve bir dava var.

Sonraki derse köprü

Kuṇḍalinī markaları bir uyanış vaat ediyordu. Y3.56'da ise yoga-nidrā teriminin tarihini izlemiş, bu adın eski metinlerdeki anlamı ile bugünkü rehberli gevşeme uygulamaları arasındaki mesafeyi görmüştük. Bu ad da yirminci yüzyılda belirli öğretmenlerin ve okulların kendi yöntemlerine verdiği bir ada dönüştü.

Sıradaki ders yoga-nidrā ekollerini ele alıyor.

Soru şu: Bir uyku ile uyanıklık arasındaki hâli anlatan eski bir terim, bir okulun rehberli yönteminin adı olduğunda, o yöntem hangi kaynaklara dayanır ve kimin onayıyla öğretilir?