Aṣṭāṅga Vinyāsa

Açılış sahnesi

Sabah altıda bir Aṣṭāṅga salonunda iki öğretmen aynı diziyi öğretiyor, ama iki farklı kurala göre. Birincisi, öğrencisinin bir duruşu tam olarak yapamadığını görünce onu orada durduruyor: "Bunu çözmeden sonrakine geçmiyoruz." İkincisi, benzer bir öğrencinin o duruşu atlamasına ve dizinin geri kalanını tamamlamasına izin veriyor: "Bugün sırayı bozmanın bir sakıncası yok."

Ders bitince iki öğretmen kahve içerken tartışıyor. Birincisi, kuralı ekolün Mysore'daki merkezinden aldığını söylüyor. İkincisi, kendi öğretmeninin bu kuralı hiç böyle uygulamadığını, üstelik ekolün kurucusunun ailesinde bile bu konuda farklı görüşler olduğunu anlatıyor. İkisi de aynı adı taşıyan bir yöntemi öğrettiğini düşünüyor.

Bu derste ne olacak

Önceki derste kurduğumuz dört soruyu bu kez Aṣṭāṅga Vinyāsa ekolüne soracağız. Kurucunun hayatını Y4.104'te, nefes üzerine aile içi farkları ve sert düzeltmeleri de orada gördük; burada onlara dönmeyeceğiz. Bunun yerine şu sorulara bakacağız: dizilerin kökeni hakkında hangi farklı anlatılar var? Kurucunun ölümünden sonra ekolde yetki kime geçti ve nasıl kullanıldı? "Geleneksel" sözcüğü bu ekolde neyi anlatıyor? Ekolün adı ve yöntemi başka markalara dönüştüğünde ne oldu? Derslerin başında ve sonunda okunan dualar kültürel aktarım açısından ne söylüyor?

Sıfır noktası

Aṣṭāṅga Vinyāsa, Pattabhi Jois'in popülerleştirdiği ve nefesle hareketi eşleyen dinamik bir duruş yogası. Ekolün kaynak maddesi, bu yogayı Yoga Sūtra'daki sekiz basamaklı yolla karıştırmamak gerektiğini daha ilk cümlesinde vurguluyor; bu ayrımı da Y4.104'te işledik.

Bu derste ekolü kurumsal bir yapı olarak ele alıyoruz. Bir ekolün gerçek yüzü, çoğu zaman kuruluş anlatısında değil, kurallarının kim tarafından yazıldığında ve bu kuralların salonda nasıl uygulandığında görünüyor.

Mekanizma

Tarih: bir okuldan bir soy çizgisine

Kaynak madde ekolün kurumsal başlangıcını bin dokuz yüz kırk sekize, Jois'in kurduğu Aṣṭāṅga Yoga Araştırma Enstitüsü'ne bağlıyor. Madde, geleneksel olarak öğrencilerin bir duruş dizisini ezberleyip bir öğretmen önde yönetmeden birlikte uyguladığını, öğretmen yönetimli derslerin ise Jois'in son yıllarında eklendiğini yazıyor. Bu küçük ayrıntı bile ekolün donmuş bir yapı olmadığını gösteriyor: bugün "geleneksel" diye sunulan ders biçimlerinden biri, kurucunun yaşlılığında girmiş bir yenilik.

Madde kurumsal geçişi de anlatıyor: Jois'in iki bin dokuzdaki ölümünden sonra torunu Sharath Jois, ekolün soy taşıyıcısı olarak onun yerine geçti; önce Pattabhi Jois Aṣṭāṅga Yoga Enstitüsü'nde öğretti, sonra Mysuru'da kendi merkezini kurdu ve iki bin yirmi dört kasımında ölene kadar orada öğretti.

Kaynak: üç ayrı köken anlatısı

Dizilerin nereden geldiği sorusuna madde üç ayrı yanıt aktarıyor. İlki kurucunun kendi anlatısı: Jois, dizilerin bütün duruşlarını ve geçişlerini anlatan eski bir metne dayandığını söyledi; Y4.102'de bu metnin kayıp metin anlatısına dönüştüğünü görmüştük. İkincisi kurucunun oğlu Manju Jois'in görüşü: maddeye göre Manju, dizileri Krishnamacharya'nın kendisinin yarattığını söyledi. Madde bu görüşü destekleyen bir kanıt da gösteriyor: Krishnamacharya'nın bin dokuz yüz otuz dörtte yayımlanan kitabı, birinci dizinin neredeyse bütün duruşlarını geçişlerle birlikte listeliyor. Üçüncüsü tarihçilerin anlatısı: madde, Mark Singleton'ın araştırmasına dayanarak dizilerin Hint güreşçilerinin ve İngiliz jimnastikçilerin egzersizlerini içerdiğine dair kanıtlar olduğunu, güneşe selam dizisinin bin dokuz yüz otuzlarda yoga değil egzersiz sayıldığını ve Mysore sarayında yan yana iki salonda ayrı ayrı öğretildiğini yazıyor.

Otorite: kurallar ve salondaki uygulama

Açılış sahnesindeki iki öğretmenin tartışması, maddenin aktardığı bir aile içi anlaşmazlığa dayanıyor. Maddeye göre Sharath Jois, uygulayıcının her duruşu ayrı ayrı ustalaşmadan sonrakine geçmemesi gerektiğini söylüyor; Pattabhi Jois'in oğlu Manju Jois ise buna katılmıyor ve öğrencilerin zaman zaman duruşları doğrusal olmayan bir sırayla uygulamasına izin verildiğini söylüyor.

Madde ardından yeni kuşağı anlatıyor: yirmi birinci yüzyılın başından beri yeni kuşak Aṣṭāṅga öğretmenleri Sharath'ın kurallarını benimsedi ve çeşitleme yapmadan doğrusal bir biçimde öğretiyor; uygulama genellikle Sharath'ın onayladığı bir öğretmenin gözetiminde, sıkı bir Mysore tarzı ortamda yürüyor. Bu kurallara göre atölyeler, ayrıntılı hizalama talimatları ve kuvvet egzersizleri yöntemin parçası olmamalı. Ama madde hemen ardından bir gözlem ekliyor: Sharath'tan öğrendiğini söyleyen öğretmenlerin çoğu, pratikte bu yöntemleri, egzersizleri ve duruşları derslerinde kullanıyor.

Gelenek sözcüğü: bir tanık ne anlatıyor?

Madde "geleneksel" sözcüğünün Aṣṭāṅga'ya uygulanması üzerine çok tartışma olduğunu yazıyor. Kurucunun öğrencileri, Jois'in diziyi uygulayıcıya göre serbestçe değiştirdiğini belirtmiş: diziye duruş eklemek ya da çıkarmak, geçişleri değiştirmek, belirli kişilere belirli reçeteler vermek.

Erken dönem öğrencilerinden Nancy Gilgoff'un anlatısı bu değişiklikleri somutlaştırıyor. Maddenin aktardığına göre Gilgoff, kendisine öğretilen Aṣṭāṅga ile bugün öğretilen arasında pek çok fark anlatıyor: ayakta dizisindeki bazı duruşların o dönemde dizide olmadığını, vücudun iki yanı arasında geçiş yapılmadığını, Jois'in birinci ve ikinci diziyi günde iki kez uygulamayı reçete ettiğini.

Madde nefes çalışmasında da bir değişim aktarıyor: Jois önceleri nefes çalışmasını ikinci diziyi uygulayanlara öğretiyordu, sonra bunu üçüncü diziden sonraya kaydırdı. Torunu Sharath ise yeni başlayanlara burun deliklerini dönüşümlü kullanan bir nefes çalışmasını öğreten videolar hazırladı; madde bu uygulamanın dedesi tarafından yeni başlayanlara hiç öğretilmediğini ekliyor.

Kültürel etik: bir marka ve iki dua

Aṣṭāṅga'nın yöntemi yayıldıkça başka adlar da aldı. Maddeye göre güç yogası bin dokuz yüz doksanlarda Jois'in iki öğrencisinin neredeyse eşzamanlı buluşuyla ortaya çıktı: Beryl Bender Birch'in bin dokuz yüz doksan beşte yarattığı biçim, bir yoga dergisi tarafından "ilk güç yogası" diye anılıyor; Jois'le çalışmış Bryan Kest de yöntemi kendi yorumuyla sundu. Madde, Jois'in aynı yıl o dergiye bir mektup yazarak kendi yogasının bu yeni adla ilişkilendirilmesinden duyduğu hayal kırıklığını dile getirdiğini ve güç yogasını "cahil vücut geliştirme" diye nitelediğini aktarıyor.

Kültürel aktarımın ikinci yüzü, derslerin başında ve sonunda okunan dualarda görünüyor. Madde Aṣṭāṅga uygulamasının geleneksel olarak Patañjali'ye bir yakarışla açıldığını ve bir kapanış duasıyla bittiğini yazıyor. Bu kapanış duasının Sanskritçe metninde "go-brāhmaṇebhyaḥ" sözcüğü geçiyor: sözcük "ineklere ve brahmanlara" demek. Maddenin verdiği İngilizce çeviri ise bu dizeyi "Dünyayı kutsal bilenlere iyilik olsun" diye aktarıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Iyengar ekolünde otorite uzun bir onay düzeni ve dernekler üzerinden kuruluyordu. Aṣṭāṅga'da ise otorite bir aileye, bir soy taşıyıcıya ve onun onayladığı öğretmenlere bağlandı. Bu iki yapı aynı soruyu farklı biçimde yanıtlıyor: bir yöntemin doğru öğretildiğine kim karar verir?

Aṣṭāṅga örneği bu sorunun üç katmanlı olduğunu gösteriyor. Birincisi, kuralı koyanın kim olduğu: kurucu, oğlu ve torunu aynı konuda farklı şeyler söyledi. İkincisi, kuralın ne zaman konduğu: bugün "geleneksel" denen dizinin ve öğretim biçiminin önemli bir kısmı kurucunun sağlığında değişti. Üçüncüsü, kuralın gerçekten uygulanıp uygulanmadığı: kaynak madde, kurala bağlılık iddiası ile salondaki uygulama arasında bir mesafe gözlemliyor. Bir ekolü çözümleyen biri, bu üç katmanı birbirinden ayırmadan "bu ekol şunu öğretir" diyemez.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Aṣṭāṅga'da öğretmen yönetimli dersler kurucunun son yıllarında girdi; bugün geleneksel sanılan biçimlerin bir kısmı yeni.

Dizilerin kökeni için üç anlatı var: görülmemiş eski bir metin, Krishnamacharya'nın kendi yaratımı ve güreş ile jimnastikten gelen egzersizler.

Yetki kurucudan torunu Sharath'a geçti; onun doğrusal öğretim kuralına kurucunun oğlu Manju katılmadı ve kuralı benimseyen öğretmenlerin çoğu pratikte ondan saptı.

Nancy Gilgoff'un tanıklığı, dizinin kurucunun sağlığında değiştiğini gösteriyor.

Güç yogası Aṣṭāṅga'dan türedi ama onunla aynı şey değil; kapanış duasının yaygın çevirisi ise "ineklere ve brahmanlara" dizesini yumuşatıyor.

Sonraki derse köprü

Aṣṭāṅga'da nefesle eşlenen geçişler sabit bir dizinin içindeydi ve bir soy taşıyıcının onayına bağlıydı. Aynı madde, bugünkü vinyāsa yogasının da nefesi duruşlar arasındaki geçiş hareketleriyle eşlediğini yazıyor; güç yogası ise bu geçişleri sabit diziden kopararak yeni adlar altında yaydı.

Sıradaki ders Vinyāsa ya da akış (flow) yogasını ele alıyor.

Soru şu: Sabit dizi ve onay zinciri ortadan kalkınca, nefesle eşlenen geçişlerden geriye bir ekol mü kalır, yoksa yalnızca bir teknik mi?