Prototipleme araçları

Açılış sahnesi

Genç fotoğrafçı matbaaya gidip bir deneme kitapçığının fiyatını sordu. Altmış sayfa, gerçek kâğıt, gerçek cilt: bir hafta sürecekti ve bir aylık kira kadar tutacaktı. Matbaadan dönerken aklındaki soruları saydı. Sayfalar elde nasıl çevrilecekti, kitap açıkken düz duracak mıydı? Fotoğraflar hangi boyutta okunuyordu; bir eli kitaptan ayırmadan bakan biri saatçinin vitrinindeki küçük yazıyı görebilecek miydi? Kunduracının sayfaları ortada mı daha çok etki bırakırdı, en sonda mı? Kapak bir dükkân vitrini mi olmalıydı, bir el mi? Dört soru vardı ve her biri için bir deneme kitapçığı basmak dört ay kira demekti. Üstelik kitapçık geldiğinde bir sorunun cevabı başka bir şeyi değiştirebilir ve yeni bir kitapçık gerekebilirdi. Fotoğrafçı sergi döneminde prototiplemeyi öğrenmişti ve kâğıttan, kartondan, kaba çizimlerden bir şey kurulabileceğini biliyordu. Ama envanterinin sınama çekmecesinde yalnız bir satır vardı ve o satır her soruya aynı cevabı veriyordu: kitapçığı bastır.

Bu derste ne olacak

Seçim araçları dersi, bir seçimin büyüklüğüne göre hangi ağırlıkta bir araca uzanılacağını ayırmıştı. Bu ders aynı soruyu sınama çekmecesine soruyor. Bu seviyenin prototipleme modülü prototipi baştan sona işlemişti: prototipin amacı, sınanacak soru, ayrıntı düzeyi, kâğıt prototip, eskiz ve maket, hikâye panosu, rol oynama, hizmet provası, dijital ve içerik prototipi, hipotez ve geri döndürülebilir deneme. O dersler burada tekrarlanmayacak. Buradaki soru daha dar: bir kişi, kendi işinde sık karşılaştığı sorular için hangi prototipleri elinin altında tutar? Önce her soruyu onu cevaplayabilecek en ucuz prototiple eşleştirmeye ve bu prototiplerin malzemesini hazır tutmaya bakacağız. Ardından her işte yeniden kullanılan bir temel prototip kurmaya geçeceğiz. Son bölüm, kişinin her soruya aynı alışkanlık prototipiyle cevap vermesine ayrılıyor.

Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — prototip eşi ve prototip kiti

Bir işin birçok açık sorusu olduğunda, en kolay yol hepsini tek bir prototipe yüklemektir: işin en gerçeğe yakın hâlini bir kez kurmak ve bütün soruları ona sormak. Bu prototip pahalıdır, yavaştır ve bir soru cevaplandığında öbür sorular da değişebildiği için tekrar kurulması gerekir.

Bir prototip eşi ucuz olabilir, ama kurulması malzemeye bağlıdır. Kişi her prototip için önce kâğıt, makas, bant, karton aramak zorunda kalıyorsa, en ucuz prototip bile ertelenir ve yerine yine pahalı, tek ve büyük prototipe dönülür.

Mekanizma — sabit maket

Bir kişi aynı türden işler yaptığında, aynı türden sorular da tekrar tekrar gelir. Bir fotoğraf kitabı yapan biri her kitapta sayfa çevirmeyi, fotoğraf boyutunu, sıralamayı sorar; bir dükkân düzenleyen biri her dükkânda geçiş yollarını, raf yüksekliğini, ışığı sorar. Her seferinde prototipi sıfırdan kurmak yerine, her soruya göre değiştirilebilen bir temel prototip kurulabilir.

Prototip eşleri ve sabit maket birlikte, kişinin sınama çekmecesini doldurur. Çekmecedeki her prototip bir soru türüne bakar ve her biri o sorunun ekseninde ayrıntı taşır. Çekmecedeki sırayı belirleyen ikinci şey, prototipin geri alınabilir olup olmadığıdır. Prototipleme modülünün son dersi, denemenin geri döndürülemeyen parçasına tek yön kapısı demişti. Deneme kitapçığı bastırmak böyle bir kapıydı; para harcanıyor ve kâğıt basılıyordu. Kukla, küçük baskılar ve sarılmış kapak ise her an değiştirilebiliyordu. Kişisel bir sınama çekmecesi, tek yön kapılarını en sona bırakır ve ancak geri alınabilir prototiplerin cevaplayamadığı sorular kaldığında açar.

Usta katmanı — alışkanlık prototipi

Her kişinin en çok güvendiği, en iyi bildiği bir prototip biçimi vardır. Bu biçim kişinin işinde gerçekten işe yaramıştır ve bu yüzden her soru geldiğinde ilk ona uzanılır.

Yöntemin bir sınırı var. Ucuz prototipler soruları hızla cevaplar, ama bazı sorular yalnız gerçek malzemede, gerçek ölçekte ve gerçek koşulda cevaplanır: bir kâğıdın mürekkebi nasıl emdiği, bir kumaşın yıkandıktan sonra nasıl durduğu, bir kitabın bir yıl sonra sırtının nasıl açıldığı. Prototip eşleri bu soruları ertelemeye ve küçültmeye yarar, ama ortadan kaldırmaz. Ayrıca prototip kiti ve sabit maket kişinin tekrar eden işleri için kurulur; kişi alışık olmadığı bir türde, yeni bir alanda çalışırken bu araçlar ona ancak bir başlangıç verir ve gerçek prototipler o alanın kendi malzemesinden yeniden kurulur.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Prototip eşi, bir işin her açık sorusunu onu cevaplayabilecek en ucuz ve en hızlı prototiple eşleştirmektir; dört soru dört küçük prototiple cevaplanabilir. Prototip kiti, sık kurulan prototiplerin malzemesini hazır tutar ve kurma süresini dakikalara indirir. Sabit maket, tekrar eden sorular için bir kez kurulan ve her seferinde yalnız bir parçası değiştirilen temel prototiptir. Geri alınamayan prototipler, yani tek yön kapıları, çekmecenin en sonunda durur ve ancak ucuz prototiplerin cevaplayamadığı sorular kaldığında, olabildiğince küçültülerek açılır. Alışkanlık prototipi, en güvenilen prototip biçiminin her soruya uygulanmasıdır; çekmecede kalır ama ilk uzanılan yer olmaz.

Sonraki derse köprü

Dördüncü ayın sonunda genç fotoğrafçının elinde değiştirilebilir sayfalı bir kukla vardı ve kitap artık bir nesne gibi elde çevrilebiliyordu. Kuklayı üç kişiye gösterdi: kunduracının torununa, sergi komitesinin eski başkanına ve bir kitapçıya. Her biri başka bir şey söyledi. Torun kunduracı bölümünü kısa buldu, başkan sıralamayı karışık buldu, kitapçı kapağı satışa uygun bulmadı. Fotoğrafçı üç görüşü yan yana koydu ve hangisine göre neyi değiştireceğini bilemedi. Geri bildirim için elinde bir tek yol vardı: göstermek ve «ne düşünüyorsun?» diye sormak. Geri bildirimi istemek, almak ve ayıklamak için kişisel araç kutusunda neler bulunmalı?