Sunum sonrası öğrenme

Açılış sahnesi

Komitenin son toplantısında başkan masaya boş bir kâğıt koydu ve herkesten iki yıl içinde yaptıkları sunumları hatırlamalarını istedi. Kültür müdürüne, meclise, kahvehanedeki emeklilere, oyun parkı için itiraz eden velilere, kent arşivine, ikinci ilçenin belediyesine. Sayı on bire çıktı. Sonra başkan her sunumdan sonra ne yazdıklarını sordu. Masada sessizlik oldu. Genç fotoğrafçının aklına ilk gelen, meclis sunumunda bir üyenin sorusuydu: fotoğraflar neden yalnız tek bir sokaktan seçilmişti? O gün kimse iyi bir cevap verememişti. Bir yıl sonra ikinci ilçede başka biri aynı soruyu sormuş, komite yine hazırlıksız yakalanmıştı. Soru iki kez gelmişti ve ikisinde de cevap sunumdan sonra, eve dönerken akıllarına gelmişti. Hiçbiri o cevabı bir yere yazmamıştı. Kültür müdürü güldü: her sunumdan sonra rahatlayıp çay içmişlerdi, o kadar.

Bu derste ne olacak

Bu modül bir fikri anlatmanın parçalarını tek tek ele aldı: tek cümle, yapı, benzetme, görsel, kısa sunum, kitleye uyarlama, kanıt, soru ve itiraz, süreç belgesi ve araç katkısının açıklanması. Son ders anlatımın bittiği yerden başlıyor. Bir sunumun öğrettiği şeylerin çoğu sunum bittikten sonraki birkaç saatte ortaya çıkar ve aynı birkaç saatte kaybolur. Önce sunumdan hemen sonra not almaya ve bu notları sunumlar boyunca biriktirmeye bakacağız. Ardından bir tepkinin nereden geldiğini ayırmaya ve iyi giden sunumdan da bir şey çıkarmaya geçeceğiz. Son bölüm, bütün bu notlardan bir sonraki sunuma tek bir değişiklik taşımaya ayrılıyor.

Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — sıcak not ve soru defteri

Bir sunumun hemen ardından kişinin aklında çok şey vardır: hangi soru şaşırttı, hangi cümlede oda değişti, hangi bölüm atlandı, hangi cevap eve dönerken bulundu. Bu bilgilerin çoğu ertesi güne kalmaz. Ertesi gün geriye genel bir his kalır: iyi geçti ya da kötü geçti.

Tek bir sıcak not tek bir sunumu gösterir. Aynı sorular birçok sunumda gelmeye başladığında, onları görmek için notların bir araya gelmesi gerekir.

Mekanizma — tepki kaynağı

Bir sunumdan sonra en kolay yapılan şey, odanın tepkisini fikrin kendisine yazmaktır: dinleyenler ikna olmadıysa fikir zayıftır, alkışladılarsa fikir iyidir. Oysa bir tepki en az üç farklı yerden gelebilir ve her birinin düzeltmesi başka bir yerde yapılır.

Sunumdan sonra en çok kötü giden anlara bakılır. Ama iyi giden bir sunum da bir şey öğretir ve onu çıkarmak daha zordur, çünkü başarı nedenini kendiliğinden göstermez. Shmuel Ellis ve Inbar Davidi'nin 2005'te Journal of Applied Psychology'de yayımlanan çalışmasında, bir yön bulma eğitimine katılan gruplardan bir kısmı her denemeden sonra yalnız hatalarını, bir kısmı hem hatalarını hem başarılarını gözden geçirdi. Başarıları da gözden geçiren gruplarda sonraki performans daha çok gelişti. Scott Tannenbaum ve Christopher Cerasoli'nin 2013'te Human Factors'ta yayımlanan meta-analizi de, düzenli ve yapılandırılmış bir değerlendirme konuşmasının ekiplerin ve bireylerin sonraki performansını ortalamada artırdığını buldu. Önceki seviyenin yakınsak düşünme modülündeki sonuçla ölçme, bir kararı sonucuna bakarak değerlendirme hatasıydı; iyi bir tepki de sunumun hangi parçasının işe yaradığını kendiliğinden söylemez.

Usta katmanı — taşınan değişiklik

Sıcak notlar, soru defteri ve tepki kaynakları birikince bir sonraki sunum için yapılacaklar listesi hızla uzar. Uzun bir liste bir sonraki sunumda uygulanmaz; hazırlık yine eski alışkanlıkla yapılır ve liste bir kenarda kalır.

Yöntemin bir sınırı var. Sıcak not ve soru defteri, sunumların tekrar ettiği ve aynı fikrin birçok kez anlatıldığı durumlarda en çok işe yarar; bir kez yapılıp bir daha yapılmayacak bir sunumdan çıkarılan ders, ancak başka bir fikrin başka bir sunumuna dolaylı olarak taşınabilir. Ayrıca sunumu yapan kişi kendi tepkisini kendi gözüyle kaydeder ve odada olan bazı şeyleri hiç görmeyebilir. Bu yüzden mümkünse sunumu dinleyen başka birinin de kısa bir not tutması, sunanın kendi notunu tamamlar.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Sıcak not, sunumdan sonraki ilk saat içinde yargı yazmadan olanları kaydetmektir: sorular, anlar, atlanan yerler, sonradan bulunan cevaplar. Soru defteri bütün sunumlardaki soruları tek yerde biriktirir ve tekrar eden soruları görünür yapar. Tepki kaynağı, bir tepkinin fikirden mi, anlatımdan mı, odanın o günkü durumundan mı geldiğini ayırmaktır; her kaynağın düzeltmesi başka bir yerde yapılır. İyi giden sunum da gözden geçirilir, çünkü başarı nedenini kendiliğinden söylemez. Taşınan değişiklik, bütün notlardan bir sonraki sunuma bilerek götürülen tek değişikliktir; tek olduğu için hem uygulanır hem de sınanır.

Sonraki derse köprü

Komitenin son toplantısı bittiğinde başkan masadaki kâğıtlara bir kez daha baktı. İki yıl boyunca yalnız sunumlar için değil, her şey için bir sürü yol denemişlerdi: sessiz yazma turu, peçeteye çizim, koltuk benzetmesi, ortak belgede eşzamansız tur, mahallelilerle on fotoğraflık deneme. Bazılarını her işte kullanmışlar, bazılarını bir kez deneyip unutmuşlardı. Genç fotoğrafçı, bir sonraki projesine başladığında bunlardan hangilerini yanında götüreceğini bilmediğini söyledi. Bir kişinin gerçekten kullandığı ve kendisine gerçekten işe yarayan yöntemler nasıl ortaya çıkarılır?