Yaratıcı anlaşmazlık

Açılış sahnesi

Sergi komitesinin ortak belgesinde, yeni yılın teması için iki üye ilk günden karşı karşıya geldi. Emekli bir tarih öğretmeni serginin mahallenin geçmişine bakması gerektiğini yazıyordu: yıkılan binalar, kapanan dükkânlar, eski bayram yerleri. Genç bir fotoğrafçı ise serginin bugüne bakmasını istiyordu: mahalleye yeni taşınanlar, yeni açılan dükkânlar, sokakta konuşulan yeni diller. Belgenin yorum sütunu bir hafta boyunca ikisinin karşılıklı cümleleriyle doldu. Komite başkanı önce bu tartışmayı bir oylamayla bitirmeyi düşündü. Sonra yorumları baştan okudu ve iki üyenin aslında aynı şeyi önemsediğini fark etti: ikisi de mahallenin değiştiğini göstermek istiyordu, biri kaybolanlardan, öbürü gelenlerden başlayarak. Başkan belgeye tek bir soru yazdı: «Aynı sokağın kırk yıl önceki ve bugünkü hâlini yan yana koysak?» İki üye ertesi gün aynı saatte bu soruya cevap yazdı ve serginin biçimi o hafta «Aynı Sokak, İki Zaman» olarak çıktı; iki üyeden hiçbiri tek başına oraya varamazdı.

Bu derste ne olacak

Geçen ders ortak emeğin kime yazılacağını tartıştı. Bu ders, bir ekipte iki görüşün birbirine karşı çıktığı anlara bakıyor. Anlaşmazlık çoğu zaman bir sorun olarak görülür ve bir an önce bitirilmesi istenir. Oysa yaratıcı işte bazı anlaşmazlıklar, iki görüşün ayrı ayrı varamayacağı bir fikri doğurabilir. Önce iş üzerine olan anlaşmazlık ile kişiler arasındaki anlaşmazlığı ayıracağız ve birinin öbürüne nasıl dönüştüğüne bakacağız. Ardından bir anlaşmazlığın tam olarak nereden kaynaklandığını bulmaya ve karşı görüşü önce kendi ağzından savunmaya geçeceğiz. Son olarak iki görüşün gerekçelerinden, ikisini de aşan bir öneri kurmanın yolunu göreceğiz. Bir ilişkinin zarar gördüğü durumlarda ne yapılacağı ise bir sonraki dersin konusu.

Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — görev anlaşmazlığı ve kişiye dönme

Karen Jehn 1995'te yayımladığı ekip çalışmasında ekip içindeki anlaşmazlıkları iki türe ayırdı: yapılan işin içeriği üzerine olan anlaşmazlık ve ekip üyeleri arasındaki kişisel gerginlik. Bu ayrım o günden beri ekip araştırmalarında temel bir ayrım olarak kullanılıyor. Ancak 2003'te Carsten De Dreu ve Laurie Weingart'ın yayımladığı bir meta-analiz, iş üzerine olan anlaşmazlığın da ortalamada ekip başarısıyla olumlu bir ilişki göstermediğini buldu. Yani iş üzerine anlaşmazlık kendiliğinden yararlı değildir; yararı, nasıl yürütüldüğüne bağlıdır.

Mekanizma — ayrışma kaynağı ve ters savunma

Bir anlaşmazlıkta iki taraf çoğu zaman bütün konuda ayrıldıklarını düşünür. Oysa ayrılık genellikle tek bir yerden gelir: bir olgunun nasıl bilindiği, bir varsayım, iki önceliğin sırası ya da bir değer. Bu yer bulunduğunda tartışma bütün konudan o tek yere iner.

Usta katmanı — sentez önerisi

Ayrışma kaynağı bulunduğunda ve iki taraf birbirini gerçekten duyduğunda, anlaşmazlık bir seçime ya da bir uzlaşmaya inmek zorunda değildir. İki görüşün gerekçeleri yan yana konduğunda, bazen ikisini de karşılayan üçüncü bir öneri görünür hâle gelir.

Yöntemin bir sınırı var. Yaratıcı anlaşmazlık, ekipte psikolojik güvenlik olduğunda ve tarafların birbirini kişi olarak değil fikir olarak karşıladığında mümkündür. Bir anlaşmazlık zaten kişiye dönmüş ve iki kişi arasında bir kırgınlık oluşmuşsa, bu dersteki araçlar o kırgınlığı tek başına onarmaz; önce ilişkinin kendisinin ele alınması gerekir. Bir de her anlaşmazlık bir sentezi hak etmez: küçük ve geri dönülebilir bir konuda hızlı bir seçim, haftalarca süren bir sentez arayışından daha iyidir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Görev anlaşmazlığı işin kendisi hakkındadır ve kişisel gerginlikten ayrıdır; ama kendiliğinden yararlı değildir, yararı nasıl yürütüldüğüne bağlıdır. Kişiye dönme, bir görev anlaşmazlığının fikirden kişiye kaymasıdır ve çoğu zaman «hep», «hiç» gibi bir sözcükle başlar. Ayrışma kaynağı, iki görüşün gerçekte nereden ayrıldığını söyler: bir olgu bir ölçümle, bir varsayım bir denemeyle, bir öncelik ortak amaçla, bir değer bir konuşmayla ele alınır. Ters savunma, kendi görüşünü savunmadan önce karşı tarafınkini onun kabul edeceği biçimde anlatmaktır. Sentez önerisi, iki görüşün gerekçelerini birlikte karşılayan ve iki tarafın tek başına bulamayacağı bir öneridir; uzlaşma değildir ve her anlaşmazlıktan çıkmaz, ama aranmadığında hiç çıkmaz.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir görev anlaşmazlığını verimli bir yöne çevirmenin yollarına baktık. Sergi komitesinde iki üye sonunda birlikte çalıştı. Ama aynı yıl komitenin başka iki üyesi arasında bir şey kırılmıştı: bir toplantıda biri öbürünün önerisini herkesin önünde küçümsemiş, öbürü de ondan sonra toplantılarda onunla konuşmamaya başlamıştı. Ortada artık bir fikir anlaşmazlığı yoktu; iki kişi arasında bir kırgınlık vardı ve komitenin bütün işleri bu kırgınlığın çevresinden dolaşmaya başlamıştı. Bir ekipte kişiler arasında bir çatışma oluştuğunda ne yapılır? Ve böyle bir çatışmayı çözmek, kimin işidir?