Takım rolleri

Açılış sahnesi

Belediyenin peyzaj ekibi parkın amacında anlaştıktan sonra çizime geçti ve iki hafta içinde dört kişinin işi kendiliğinden bir biçime oturdu. İki kişi her toplantıda her konuya söz alıyordu: yolların genişliğine de, bankların rengine de, sulama borularının çapına da. Bir peyzaj mimarı toplantılarda neredeyse hiç konuşmuyor, akşamları evde bütün çizimleri yapıyordu. Dördüncü kişi, ekibin en genci, toplantı notlarını tutuyor, tedarikçilerle yazışıyor, toplantı saatlerini ayarlıyor ve bunlardan kendi işine vakit bulamıyordu. Bu düzen hiçbir toplantıda konuşulmamış, kendiliğinden kurulmuştu. Üçüncü haftanın sonunda iki şey ortaya çıktı. Çizimleri yapan mimar, kimsenin sormadığı bir sorunun cevabını tek başına vermişti ve oyun alanını arsanın en rüzgârlı köşesine koymuştu. Ekibin en genci de kendi sorumluluğundaki bitki listesinin henüz yarısını bile çıkaramamıştı.

Bu derste ne olacak

Geçen ders bir ekibin neye doğru çalışacağına birlikte karar vermesini ele aldı. Bu ders, o işin içinde kimin ne yapacağına bakıyor. Takım rolleri çoğu zaman kişilik tiplerinin bir listesi gibi anlatılır: biri yaratıcıdır, biri düzenlidir, biri lider. Bu derste rolleri kişiden değil işten başlayarak ele alacağız. Önce bir yaratıcı işin hangi katkılara ihtiyaç duyduğunu çıkarmanın yoluna, ardından rollerin kimse seçmeden nasıl dağıldığına ve bu dağılımda kaybolan işlere bakacağız. Sonra kimsenin üstlenmediği katkılara ve görevlerin dönüşümlü taşınmasına geçeceğiz. Bu seviyenin ilk modülünde rol değiştirerek fikir üretme dersi, başka birinin yerine geçip onun sorusuyla bakmayı öğretmişti; bu dersteki rol başka bir şey: bir ekipte kişinin üstlendiği iş.

Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — görev dökümü

Bir ekip kurulduğunda ilk soru genellikle «kim ne iyi yapar?» olur. Daha sağlam bir başlangıç başka bir sorudan geçer: bu iş, bitene kadar hangi katkılara ihtiyaç duyacak?

Görev dökümü genellikle ekibin beklediğinden uzun çıkar, çünkü bazı katkılar iş yapılırken neredeyse görünmez. Bir fikir üretmek bir katkı olarak hemen fark edilir; o fikrin hangi gün, kimin önerisiyle ve hangi gerekçeyle kabul edildiğini kayda geçirmek fark edilmez.

Mekanizma — varsayılan dağılım ve sayılmayan iş

Görev dökümü çıkarılmadığında da roller dağılır. Ama bu dağılım bir karar olarak değil, alışkanlıkların, seslerin ve kıdemin toplamı olarak gerçekleşir.

Usta katmanı — boş koltuk ve dönüşümlü görev

Bir ekipte bazı katkılar fazlasıyla üstlenilir, bazılarını ise kimse üstlenmez. Üstlenilmeyen katkının yokluğu, varlığından daha zor fark edilir.

Yöntemin bir sınırı var. Görev dökümü ve dönüşüm, ekipte görevleri birlikte dağıtma yetkisi olduğunda işe yarar. Bazı kurumlarda roller iş tanımlarıyla, unvanlarla ya da bir yöneticinin kararıyla belirlenir ve ekip bunları değiştiremez. O durumda bile ekip, resmî rollerin içinde sayılmayan işleri görünür kılabilir ve boş koltukları adlandırabilir. Bir de çok küçük ve kısa işler için bir döküm gereksizdir; birkaç saatlik bir işte kimin neyi üstlendiğini bir cümleyle söylemek yeter.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Takım rolleri kişilik tiplerinden değil işin ihtiyacından başlar. Görev dökümü, bir işin baştan sona ihtiyaç duyduğu katkıların kişilerden bağımsız olarak çıkarılmış listesidir ve kimin ne yapacağı bu listeyle eşleştirilerek belirlenir. Döküm çıkarılmadığında roller varsayılan bir dağılıma oturur: en çok konuşan karar verir, en düzenli görünen not tutar, ve insanlar zamanla bir etikete donar. Sayılmayan iş, yapıldığında fark edilmeyen ama yapılmadığında işi durduran görevlerdir ve aynı kişilerde birikme eğilimindedir. Boş koltuk, kimsenin üstlenmediği katkıdır; en sık sorgulayan, bitiren ve dışarıdan bilgi getiren koltuklar boş kalır. Dönüşümlü görev, sayılmayan işlerin ve toplantı görevlerinin belirli aralıklarla el değiştirmesidir; yükü dağıtır ve etiket donmasını kırar, ama uzmanlık isteyen işler uzmanında kalır.

Sonraki derse köprü

Görevler artık işin ihtiyacına göre dağılmıştı. Peyzaj ekibi görevlerini yeniden dağıttı ve dışarıya soran koltuğu bir üyeye verdi. O üye mahallede birkaç kişiyle konuştuğunda ekibin dört üyesinin de görmediği şeyler duydu: parkın yanındaki pazarın kurulduğu sabahlar, arsayı kestirme yol olarak kullanan liseliler, gece geç saatte vardiyadan dönen işçiler. Dört peyzaj mimarı aynı eğitimden geçmiş, aynı yerlere bakmayı öğrenmişti. Bir ekip, üyelerinin ve çevresindekilerin farklı bakışlarını nasıl işin içine alır? Ve aynı bakışı paylaşan bir ekip neyi kaçırır?