Ortak amaç oluşturma

Açılış sahnesi

Bir belediyenin peyzaj ekibi, bir mahallenin ortasındaki boş arsayı parka çevirmek için toplandı. Dört kişiydiler ve dördü de deneyimliydi. İlk iki toplantıda hiçbir çizim ilerlemedi. Bir peyzaj mimarı her öneriyi oyun alanının yerine göre değerlendiriyordu, çünkü mahallede küçük çocuklu çok aile vardı. Bir başkası gölgeli oturma yerlerini öne alıyordu, çünkü arsanın yanında bir huzurevi vardı. Üçüncüsü köpek sahiplerinin her akşam arsada toplandığını biliyordu. Dördüncüsü bütçenin yarısını sulama sistemine ayırmak istiyordu, çünkü bir önceki parkta ağaçlar ikinci yaz kurumuştu. Dördü de haklıydı. Ama her biri parkı başka bir şey için yapıyordu ve bunu hiçbiri söylememişti; tartıştıkları şey çizimlerdi, çizimlerin arkasındaki amaçlar değil. Üçüncü toplantıda ekip lideri çizimleri kaldırdı ve masaya tek bir soru koydu: «Bu park bittiğinde, bu mahallede ne değişmiş olacak?»

Bu derste ne olacak

Geçen ders bir ekipte insanların rahatça konuşabildiği bir iklimi ele aldı. Herkesin çekinmeden söz aldığı bir masa, herkesin işi başka bir yöne çektiği bir masa da olabilir. Önceki seviyedeki sorunu ya da amacı tanımlama dersi, tek bir kişinin amaç cümlesi yazmasını öğretmişti. Bu derste aynı işi birden çok insanla yapmanın ne değiştirdiğine bakacağız. Önce ekip üyelerinin söylemeden taşıdığı amaçları görünür kılacağız. Sonra bu amaçlardan bir ortak amaç kurmanın ve onu gerçek bir seçimde sınamanın yollarına geçeceğiz. Ardından ortak amacın neyi dışarıda bıraktığını açıkça söylemenin önemine bakacağız. Son olarak bir amacın ekibe yukarıdan verilmesi ile ekibin elinden geçerek kurulması arasındaki farka geleceğiz.

Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — örtük amaç ve ortak amaç

Örtük amaçlar kötü niyetten değil, açık görünmelerinden gelir: her üye kendi amacını işin doğal amacı sanır ve başkalarının da aynı şeyi gördüğünü varsayar. Bunları görünür kılmanın en kısa yolu, herkesin tek bir cümleyle «bu iş bittiğinde ne değişmiş olacak?» sorusunu cevaplaması ve cevapların yan yana konmasıdır.

Mekanizma — ayırma denemesi ve açık dışlama

Bir ortak amaç kurmanın en sık görülen tuzağı, herkesin kabul edebileceği kadar genel bir cümleye varmaktır. «Herkes için güzel bir park» cümlesine kimse itiraz etmez, ama bu cümle hiçbir çizimi diğerinden ayırmaz. Bu seviyenin ikinci modülündeki tavan ihtiyaç, doğru ama hiçbir yolu ötekinden ayırmayan ihtiyaçtı; ortak amaç da aynı tavana kolayca çıkar.

Usta katmanı — elden geçen amaç ve amacın yenilenmesi

Bir ortak amaç iki biçimde ekibe gelebilir: yukarıdan, bir yöneticinin ya da bir müşterinin cümlesi olarak; ya da ekibin elinden geçerek, üyelerin örtük amaçlarından süzülerek. İki cümle aynı olabilir, ama ekibin o cümleyle kurduğu ilişki aynı olmaz.

Yöntemin bir sınırı var. Birçok işte amaç ekibin dışından gelir: bir müşteri, bir yönetim, bir yasal zorunluluk ya da bir bütçe onu belirler ve ekip bu amacı değiştiremez. Bu durumlarda ekip yine de bir ortak amaç kurabilir, ama onu dışarıdan gelen amacın içinde kurar: müşterinin cümlesini değiştirmeden, o cümlenin bu ekip için ne anlama geldiğini birlikte yazar. Bir de her iş ortak amaç toplantısı gerektirmez; iki kişinin bir öğleden sonra bitireceği bir iş için bir cümleyi sesli söylemek yeterlidir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Örtük amaç, bir ekip üyesinin bir iş için taşıdığı ama söylemediği amaçtır; ekipte birden çok örtük amaç olduğunda tartışma önerilerle ilgili görünür, gerçekte amaçlar çatışır. Bunları görünür kılmanın kısa yolu, herkesin «bu iş bittiğinde ne değişmiş olacak?» sorusunu tek cümleyle cevaplaması ve cevapların yan yana konmasıdır. Ortak amaç örtük amaçların toplamı değildir; bazılarını öne alır, bazılarını sıralar, bazılarını dışarıda bırakır. Ayırma denemesi, amacın masadaki gerçek bir seçimi yaptırıp yaptırmadığını sınar ve çok genel bir cümleyi ortaya çıkarır. Açık dışlama, amacın bilerek dışarıda bıraktığını yazar ve sona bırakılan amaçları bir unutma değil bir karar olarak görünür kılar. Elden geçen amaç, ekibin birlikte yazdığı amaçtır ve zor bir seçimde ona dönmek kolaydır. Amaç dışarıdan geldiğinde bile, ekip onun kendisi için ne anlama geldiğini birlikte yazabilir.

Sonraki derse köprü

Bu derste dağınık amaçların tek bir cümlede nasıl buluştuğunu izledik. Peyzaj ekibi artık aynı parkı yapıyordu. Ama çizimler başladığında başka bir sorun çıktı: dört kişiden ikisi her şeye karışıyor, biri hiç konuşmadan yalnız çizim yapıyor, biri de toplantı notlarını tutmaktan başka bir şeye vakit bulamıyordu. Kimse bu dağılımı seçmemişti; kendiliğinden olmuştu. Bir ekipte kim ne yapacağına nasıl karar verilir? Ve bir rol, kişinin kim olduğunu mu yoksa işin neye ihtiyaç duyduğunu mu söyler?