Oyunlaştırılmış keşif

Açılış sahnesi

Bir apartman avlusunda sekiz komşu cuma akşamları için bir oyun kuruyor: avluya gizlenmiş on nesneyi bulan, bulduğu her nesne için bir puan alıyor. İlk hafta puan tablosunu duvara asıyorlar ve saat sekizde başlıyorlar. Yarım saat sonra tablo aynı üç ismi gösteriyor; üçü de geçen hafta nesneleri saklayan kişiler, nereye bakacaklarını zaten biliyorlar. Dördüncü komşu, hiç puan alamayan biri, avlunun hiç aranmamış bir köşesine, çamaşırhanenin arkasına yöneliyor. Orada bir nesne buluyor ama tablo ona, bilindik bir köşede ikinci nesneyi bulan komşuyla aynı puanı veriyor; bulduğu yerin yeni olması hiçbir fark yaratmıyor. Ertesi hafta aynı üç isim yine aynı üç yere gidiyor, çamaşırhanenin arkasına kimse bakmıyor.

Beşinci hafta biri kuralı değiştirmeyi öneriyor: daha önce hiç aranmamış bir yerde bulunan nesne artık iki puan ediyor. O akşam tablo değişiyor; komşular ilk kez avlunun tamamını dolaşıyor, çamaşırhanenin arkası, bodrum kapısının yanı, üst kattaki depo artık boş kalmıyor. Puan aynı oyunu, aynı on nesneyi ölçüyordu; değişen, hangi hamlenin puanı getirdiğiydi.

Bu derste ne olacak

Rastlantı ve olasılık dersindeki kura kararı tek bir çekilişte veriyordu; havuz kurulup kura çekilince iş bitiyordu, torba bir daha açılmıyordu. Bu derste karar tek seferle kalmıyor. Bir oyun aynı kararı hafta hafta, tur tur veriyor ve her turun sonunda bir puan ekliyor. Avlu oyunundaki tablo bunu gösterdi: puan kimseye nereye bakacağını söylemedi, ama hangi köşenin tekrar tekrar aranacağını o belirledi.

Önce bir puanın gerçekte neyi ödüllendirdiğine bakılacak; kuralın ne dediği değil, en çok puanı neyin getirdiği. Sonra bir puanın iki yönde çalıştığı görülecek: sonuca verilen puan bildik hamleye geri çekiyor, keşfe verilen puan aramayı açıyor. Ardından her keşif puanının kendi boşluğuna, keşfetmeden puan toplamanın bir yoluna bakılacak. Son bölümde bir puan kuralı oyuna girmeden önce uygulanabilecek bir sınamaya gelinecek. Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — Sayılan davranış ve kaçış hamlesi

Bir oyunun kuralı bir şeyi söyler, puanı ise başka bir şeyi ödüllendirebilir. İkisi arasındaki fark, oyunun kâğıt üzerindeki hâliyle oyuncuların gerçekte yaptığı arasındaki farktır ve bu fark yalnız puan tablosuna bakılarak görülür.

Mekanizma — Keşif puanı ve puan avcılığı

Puan sonuca değil davranışa verildiğinde aynı mekanizma ters yönde çalışır. Sayılan davranış artık bildiği hamleyi tekrarlamak değil, daha önce denenmemiş bir hamleyi bulmak olduğunda arama kapanmak yerine açılır.

Usta katmanı — Puan sınaması

Bir puan kuralının hangi yöne çalışacağı, kural oyuna girmeden önce sınanabilir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Bir oyun keşfi, puanının neyi saydığı kadar genişletir. Puan sonuca verildiğinde oyuncu bildiği hamleye, kaçış hamlesine geri döner ve arama daralır; puan keşif davranışına, daha önce denenmemiş bir hamleye, yeni bir bölgeye verildiğinde arama açılır.

Sayılan davranış her zaman kuralın söylediği şey değildir; en çok puanı gerçekte neyin getirdiğidir. İkisi arasındaki fark yalnız puan tablosuna bakılarak görülür.

Her keşif puanı, keşfetmeden puan toplamanın bir yolunu da açık bırakır. Puan avcılığı kötü niyetten değil, kuralın kendi boşluğundan çıkar ve iyi niyetli bir oyuncu da onu kullanabilir.

Oyun bittiğinde puanlar biter; bulunan şey ancak birinin bilerek seçip kendi işine taşımasıyla kalır, geri kalanı tabloyla birlikte kapanır.

Bir puan kuralı oyuna girmeden önce sınanabilir: bu kuralla en çok puanı hangi davranış getirir, ve o davranış aranan keşif mi? Sınama kural konmadan önce yapılırsa deliği kapatır; konduktan sonra yapılırsa yalnız kaydeder.

Sonraki derse köprü

Bu derste kararlar önceden yazılmış bir oyuna, bir kurala, bir puana bağlıydı; kural baştan duruyordu, puan sonradan sayılıyordu. Sıradaki ders, Doğaçlama ilkeleri, hiçbir şeyin önceden yazılmadığı bir duruma geçiyor: her hamle bir önceki hamleye o anda cevap veriyor, kural da puan da yok. Kuralın ve puanın olmadığı bir yerde keşfi ne yönlendirir?